IV SA/Wr 110/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Ł. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. P. na decyzję [..] Państwowego [..] Inspektora Sanitarnego we [..] z dnia [..] r. nr [..] w przedmiocie wymierzenia kary z prowadzanie do obrotu środków zastępczych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w treści skargi zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w całości. W treści tej skargi skarżący podał również, że jest osobą [..] i obecnie pozostaje bez pracy. Nie ma żadnego majątku, z którego mógłby czerpać dochody. Wyłącznym źródłem jego utrzymania są prace dorywcze. Jest osobą bezrobotną i nie ma możliwości zapłacenia kary pieniężnej ustalonej w zaskarżonej decyzji w wysokości [..] zł. Postępowanie wywołało u niego [..]. Uzasadniając powyższe żądanie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący wskazał, że nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na uiszczenie kosztów sądowych. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r. wezwano stronę do złożenia tego wniosku na urzędowym formularzu oraz wezwano stronę do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. wyjaśnienie co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i dochodów małżonka oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym np. z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, renty, emerytury) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, opłaty za czynsz z uwzględnieniem liczy osób zamieszkujących, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia jaki tytuł prawny posiada skarżący do nieruchomości wskazanej w adresie zamieszkania (dane te należało także udokumentować), aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy strona i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym małżonek, są obecnie zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować). Pismo to wraz z drukiem formularza zostało odebrane przez stronę w dniu 27 marca 2018 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wniosku podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i utrzymuje się wyłącznie z tytułu prac dorywczych. Zamierza podjąć naukę na studiach wyższych. Nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby czerpać dochody i nie ma możliwości uiszczenia opłat sądowych. Rubryka nr 10 obejmująca dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym została wykreślona, zgodnie z pouczeniem na ostatniej stronie formularza, że każdą rubrykę niezacieniowaną należy wypełnić lub przekreślić. Podobnie wykreślone zostały rubryka nr 6 dotycząca stanu rodzinnego wnioskodawcy, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym oraz rubryka nr 8 obejmująca stan majątkowy tych osób i rubryka nr 9 obejmująca inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki strona podała, że wyłączne koszty utrzymania jakie ponosi to koszty związane z wyżywieniem, zakupem odzieży i lekarstw w razie potrzeby, które pokrywa z dochodów uzyskanych z prac dorywczych. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości, w tym rolnych oraz że nie posiada przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności, a także oszczędności. Wraz z tym wnioskiem skarżący złożył odrębne pisemne oświadczenie z dnia 28 marca 2018 r. k- 24, w którym ponownie podał, że obecnie planuje rozpoczęcie nauki na studiach wyższych. Aktualnie nie pracuje i utrzymuje się z prac dorywczych i z tego tytułu osiąga dochód w kwotach około [..] zł. W piśmie tym wyjaśnił, że zamieszkuje w mieszaniu rodziców, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Oświadczył również, że nie posiada dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego w punktach (lit.) "d-g". Dodał także, że w załączeniu przedkłada wydruk z konta bankowego za ostatnie cztery miesiące, którego jednak nie przedłożył, co ponadto potwierdza data wpływu tego pisma do Sądu, czyli 5 kwietnia 2018 r., w której wskazano jako załącznik wyłącznie wniosek o prawo pomocy. Tym samym skarżący przedłożył jedynie pisemne oświadczenie i nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów pełnych postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Na obecnym etapie postępowania sądowego, koszty sądowe, które będzie zobowiązany ponieść skarżący obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 1.350 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193, ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem"). Natomiast ewentualne przyszłe, potencjalne koszty sądowe mogące wystąpić w sprawie na późniejszych etapach postępowania to opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem wynosząca 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz np. wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów źródłowych wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania nie tylko wyjaśnień, ale również kopii konkretnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji dochodowej. Niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że jest on w stanie utrzymać się samodzielnie wykonując jedynie prace dorywcze, z tytułu których, jak zadeklarował, otrzymuje bardzo niski dochód, tj. w kwocie [..] zł miesięcznie. Ponadto skoro skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości zadeklarowanego dochodu, pomimo że powyższym pismem referendarza sądowego został wezwany do udokumentowania wszystkich źródeł dochodu, w tym także z tytułu zadeklarowanych prac dorywczych, które skarżący wymienił już w skardze na zaskarżoną decyzję, to w tej sytuacji powyższe braki nie pozwalają na wiarygodną ocenę czy rzeczywiście skarżący otrzymuje jedynie dochód z tytułu prac dorywczych we wskazanych wyżej kwotach i tym samym czy nie posiada on jeszcze innych źródeł utrzymania. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Dodać należy, że skarżący nie przedłożył historii rachunków z kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, mimo że w opisanym wyżej oświadczeniu podał, że przedkłada te dokumenty. Natomiast wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego miały na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ewentualnie pobieraniem renty, w związku z zatrudnieniem lub np. jako członek rodziny. Z treści przepisów art. 67 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1793) wynika bowiem, że osoba ubezpieczona ma obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tych członków rodziny, którzy nie mają innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższego oświadczenie skarżącego, że nie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego budzi wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania skarżącego, zwłaszcza, że w rubryce obejmującej wydatki podał, że ponosi w razie potrzeby wydatki związane z kupnem leków, co oznacza, że korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej (wizyt lekarskich), a z treści art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika, że do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym, czyli obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Brak zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego pozwala zatem na przyjęcie, że strona korzysta ze świadczeń zdrowotnych z własnych środków finansowych, których wysokość w wiarygodny sposób nie została wykazana w niniejszej sprawie. Ponadto oświadczenie strony, zawarte w rubryce nr 5 formularza, że w chwili obecnej jest osobą bezrobotną nie jest równoznaczne z posiadaniem statusu osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy, co także budzi wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania skarżącego, Zatem skarżący nie wykazał, że posiada status osoby bezrobotnej, co zresztą potwierdził w odrębnym oświadczeniu z dnia 28 marca 2018 r., złożonym wraz z formularzem, w którym wskazał, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącego, zawarte w opisanym wyżej piśmie, że nie posiada dokumentów potwierdzających m. in. wydatki związane z utrzymaniem, co wynika z pkt nr 3 pisma skarżącego. W świetle zadeklarowanego bardzo niskiego dochodu z tytułu prac dorywczych wątpliwości budzi także czy rzeczywiście skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, skoro we wspomnianym oświadczeniu, złożonym wraz z wnioskiem o prawo pomocy podał, że mieszka w mieszkaniu rodziców, a we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wymienił, jak to już wyżej wskazano, że ponosi wyłącznie koszty wyżywienia, odzieży i lekarstw (bez sprecyzowania ich wysokości), co oznacza, że skarżący zadeklarował, że nie ponosi wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi i nie wyjaśnił kto ponosi te wydatki. Przy ocenie zaś wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto w tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Ewentualna pomoc finansowa współkształtuje zatem sytuację finansową wnioskodawcy. Skarżący nie udokumentował również tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje, co budzi wątpliwości dotyczące jego stanu majątkowego. Pozostałe dane zawarte w oświadczeniu skarżącego z dnia 28 marca 2018 r., że skarżący nie posiada dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego w punktach (lit.) "d-g", czyli dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem, zeznania podatkowego za 2016 r., decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, środków transportu również nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w pełnym zakresie zabrakło. Przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.