IV SA/Wr 110/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant: specjalista Małgorzata Boaro po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu [...] stycznia 2019 r. W. S. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. Z. – S. Do akt sprawy zostało załączone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki z Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] stycznia 2017 r., zaliczające J. Z. – S. do znacznego stopnia niepełnosprawności z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i stwierdzające, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2017 r., a niepełnosprawność istnieje od 56-go roku życia. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Wójt Gminy J. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Jednocześnie SKO zaleciło przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie zakresu sprawowanej opieki nad matką oraz sytuacji zawodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Wójt Gminy J. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. SKO ponownie zaleciło przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie zakresu sprawowanej opieki nad matką oraz sytuacji zawodowej wnioskodawcy. Kolejną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy J. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia. Organ pierwszej instancji wskazał jednocześnie, że matka wnioskodawcy jest osobą samodzielnie poruszającą się, a wnioskodawca jedynie pomaga jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Ponadto SKO stwierdziło, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zostało dokonane bez uprzedniego zawiadomienia strony o planowanym terminie dokonania czynności i bez pouczenia strony o możliwości brania udziału w tej czynności. Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy J. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia. Organ pierwszej instancji wskazał jednocześnie, że matka wnioskodawcy jest osobą samodzielnie poruszającą się, a wnioskodawca jedynie pomaga jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Matka wnioskodawcy jest samodzielna w wielu sytuacjach i czynnościach życiowych, zazwyczaj towarzyszy synowi w trakcie załatwiania spraw urzędowych. Pojawia się wątpliwość, co do konieczności stałego współudziału wnioskodawcy w procesie leczenia i rehabilitacji matki. Poza tym nie wystąpiła przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wnioskodawca był wprawdzie zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna w okresie od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2016 r., jednakże nie podejmował oferowanego mu zatrudnienia. Status osoby bezrobotnej utracił z uwagi na nieusprawiedliwione niestawiennictwo w PUP. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił, że przez 12 miesięcy otrzymuje dokładnie taką samą odpowiedź od organu. Organ nie respektuje zaświadczenia lekarskiego o konieczności opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Ponadto SKO stwierdziło, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a wykonywaną opieką nad matką, bowiem zakres sprawowanej opieki nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia przez stronę. Matka strony wykonuje samodzielnie szereg podstawowych czynności, a pomocy potrzebuje w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Świadczona opieka nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Wnioskodawca nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą. Ponadto w chwili wystąpienia z wnioskiem, strona nie pozostawała w zatrudnieniu i nie uprawdopodobniła, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad matką nie mogła tego uczynić. Wnioskodawca wielokrotnie odmówił też przyjęcia propozycji pracy, proponowanej przez PUP. Brak jest więc związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego, a sprawowaną opieką nad matką, skoro wnioskodawca w swoim dotychczasowym życiu nie podejmował zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, zarzucając naruszenie art. 7 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 § 1 i 2 k.p.a. Według skarżącego pracownicy organu niesłusznie negują opinie lekarzy o zakresie pomocy świadczonej matce. Matka choruje od około 10 lat i od dawna potrzebuje pomocy. Stan zdrowia matki nie był dobry już w momencie zakończenia przez stronę edukacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2017 r. Organ nie kwestionuje, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jednakże odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że w ocenie zakres sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia skarżącemu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącego jest bowiem osobą samodzielnie poruszającą się i zdolną do samodzielnej obsługi, a pomocy wymaga przy prowadzeniu gospodarstwa domowego i dojazdach do lekarzy. Ponadto organy uznały, że skarżący nie zrezygnował z pracy zarobkowej, ponieważ nie wykazał żadnego okresu zatrudnienia ani też powodem nie podejmowania zatrudnienia nie jest opieka nad matką, skoro w latach 2014 – 2016 wielokrotnie odmówił przyjęcia propozycji pracy, proponowanej przez PUP. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku skarżącego złożonego w dniu [...] sierpnia 2018 r., organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. z uwagi na opiekę sprawowaną nad matką. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że "z dołączonych do wniosku dokumentów, a także rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca jest synem Pani oraz sprawuje nad nią stałą opiekę. W związku z opieką nad matką nie podejmuje zatrudnienia. (...) Wobec powyższego stwierdzam, że Pan spełnia warunki do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką." Zatem organ pierwszej instancji, w prowadzonym od sierpnia do listopada 2018 r. postępowaniu administracyjnym w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego uznał, że skarżący spełnił warunki do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Natomiast w obecnie prowadzonym postępowaniu organ poczynił odmienne ustalenia w tym zakresie, pozostające w sprzeczności z wcześniej poczynionymi ustaleniami. Organy nie wskazały, jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia matki, zakresu sprawowanej opieki, sytuacji zawodowej skarżącego uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zwrócić uwagę na niewielki odstęp czasu pomiędzy wydaniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego ([...] listopad 2018 r.), a złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] styczeń 2019 r.). Okoliczność ta tym bardziej powoduje konieczność wyjaśnienia rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ. W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W tej sytuacji organ powinien wyjaśnić rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ w obu prowadzonych postępowaniach oraz dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.