IV SA/Wr 118/25

WyrokWSA we Wrocławiu2025-08-27

Skład orzekający: Daria Gawlak-Nowakowska, Aneta Brzezińska, Andrzej Nikiforów

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, biorąc pod uwagę przedstawiony materiał dowodowy i orzecznictwo sądów administracyjnych?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdził spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, w szczególności brak było dowodów na prowadzenie przez co najmniej 12 miesięcy zorganizowanej działalności opozycyjnej w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. ani na podleganie represjom w rozumieniu ustawy.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po kilku etapach postępowania, w tym uchyleniu wcześniejszej decyzji przez WSA, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie odmówił przyznania statusu, uznając brak wystarczających dowodów na spełnienie przesłanek ustawowych. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Sąd administracyjny rozpoznał skargę, uwzględniając wcześniejsze orzeczenie dotyczące tej samej sprawy.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Referent Małgorzata Balowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 stycznia 2025 r. nr DSE3-K1022-D20556-14/25 przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę w całości. W dniu 7 kwietnia 2023 r. J. G. (dalej: skarżący) złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej: u.d.o.a. Z uwagi na okoliczność, że skarżący nie dołączył do wniosku decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 4 u.d.o.a., ani dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża W. i S. Szef Urzędu Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu) zawiesił postępowanie oraz wezwał skarżącego do przedłożenia decyzji Prezesa IPN. Ponieważ skarżący w wyznaczonym terminie nie przedłożył decyzji Prezesa IPN Szef Urzędu decyzją z 12 lipca 2023 r. odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Szefa Urzędu z 28 sierpnia 2023 r. (DSE3-K0918-D20556-6/23). Od niniejszej decyzji skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który po jej rozpoznaniu, wyrokiem z 13 czerwca 2024 r. (sygn. akt IV SA/Wr 604/23) uchylił decyzję Szefa Urzędu z 28 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazując, że wydanie decyzji w ostatnim dniu terminu wyznaczonego przez organ do wypowiedzenia się przez skarżącego co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych zadań, w tym również do przedłożenia brakującej (a kluczowej dla sprawy) decyzji Prezesa IPN, stanowi istotne uchybienie procesowe rzutujące bezpośrednio na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Sąd wskazał nadto, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Szef Urzędu dopiero po uwzględnieniu treści decyzji Prezesa IPN (przedłożonej przez skarżącego w terminie) zobowiązany będzie ustalić, czy skarżący spełnia przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a w dalszej kolejności wydać stosowną decyzję w tym zakresie. Ponownie prowadząc postępowanie w sprawie, Szef Urzędu pismem z 9 września 2024 r. (skutecznie doręczonym skarżącemu 10 września 2024 r.) wezwał skarżącego do przedłożenia środków dowodowych na prowadzenie działalności antykomunistycznej lub na doznane represje, którymi mogą być dokumenty wydane przez instytucje archiwalne, urzędy, organizacje, oświadczenia świadków, publikacje naukowe, inne dokumenty potwierdzające represje: świadectwa pracy, wyroki sądów, dokumenty wytworzone przez ówczesny aparat represji (t. 21 dni) oraz pouczył skarżącego o warunkach uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Pismem z 9 września 2024 r. Szef Urzędu zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a. o działaczach opozycji antykomunistycznej o treść zgromadzonych dokumentów o skarżącym. Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu nie potwierdziła okoliczności prowadzenia przez skarżącego działalności opozycyjnej lub podlegania przez nią represjom określonym w ustawie (pismo IPN z 2 października 2024 r.). W dniu 4 października 2024 r. skarżący podtrzymał wniosek o potwierdzenie statusu nadania działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz wniósł o przedłużenie terminu na dostarczenie oświadczenia świadków, Skarżący załączył do pisma: dokumentację z ZUS, Sądu, Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, Urzędu Miasta i Gminy Niemcza, archiwum Urzędu Wojewódzkiego w Wałbrzychu. Ponadto skarżący załączył dokumenty skierowane do Sądu, dokumentację medyczną, świadectwo chrztu, świadectwo pracy. Szef Urzędu, na wniosek skarżącego, wydłużył postępowanie do 17 grudnia 2024 r., a następnie pismem z 17 grudnia 2024 r. ponownie wezwał skarżącego o przedłożenie dowodów sprawie i pouczył skarżącego, że nieuzupełnienie wniosku we wzywanym zakresie spowoduje wydanie decyzji odmownej. Pismem z 9 stycznia 2025 r. skarżący podtrzymał wniosek oraz dołączył dokumentację socjalną oraz medyczną. Zaskarżoną decyzją z 24 stycznia 2025 r. (DSE3-K1022-D20556-14/25) Szef Urzędu – ponownie rozpoznając sprawę – utrzymał w mocy swoją decyzję z 12 lipca 2023 r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 2 ust. 1 i ust. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 u.d.o.a. i stwierdził, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dalej, Szef Urzędu podniósł, że podstawą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest działalność w ramach N. w postaci zbierania podpisów, roznoszenia ulotek i rozwieszania plakatów. Wskazał, że skarżący oświadczył nadto, że w latach 70 nie zostały zaliczone mu egzaminy ukończenia szkoły średniej. Powołał się również na szykany, które miały miejsce w 1998 r. oraz w kolejnych latach. Wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo brata skarżącego (P. G.) który doprecyzował, że działania skarżącego polegały na wsparciu na terenie kandydatów na posłów – J. L. oraz M. K. w 1989 r., następnie w latach 90. Skarżący miał wspierać A. Szef Urzędu uznał jednak, że skarżący nie przedstawił dowodów, które potwierdziłyby prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Podkreślił, że działalność wskazana w art. 2 ustawy to nie jakikolwiek przejaw aktywności a ukierunkowany i prowadzony w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskiwania niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność opozycyjna musi mieć miejsce w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., a zatem wszelkie działania podejmowane przez skarżącego po 4 czerwca 1989 r. nie mogą być brane pod uwagę. Szef Urzędu podkreślił, że dowodów na działalność opozycyjną skarżącego nie przyniosła nadto kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych IPN, jak również nie wynika z innych przedstawionych w toku postępowania dokumentach. Dlatego też, Szef Urzędu stwierdził, że w przypadku skrzącego nie istnieją podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycyjnego antykomunistycznej. Zdaniem Szefa Urzędu skarżący nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 u.d.o.a. Szef Urzędu podniósł, że w szczególności skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność podlegania represjom określonym w art. 3 pkt 3 lit e u.d.o.a., gdyż w materiale dowodowym nie ma potwierdzenia, że skarżący był relegowany ze szkoły za udział w wystąpieniu wolnościowym. Szef Urzędu podkreślił, że w art. 3 u.d.o.a. wskazano okoliczności, kiedy organ potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż te w nim wymienione. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość. Organowi nie udało się pozyskać dowodów umożliwiających potwierdzenie skarżącemu statusu osoby represjonowanej. Skarżący, zdaniem Szefa Urzędu, nie przedstawił bowiem dowodów na podleganie represjom, o których mowa w art. 3 u.d.o.a. Szef Urzędu podniósł również, iż nie ulega wątpliwości, że to na organie administracji spoczywa, co do zasady obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), co nie oznacza jednak jego zdaniem, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Zresztą, jak wskazał Szef Urzędu, nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia skarżącego – jako strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Od niniejszej decyzji skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i wydanie decyzji która narusza słuszny interes skarżącego; 2) art. 3 pkt 3 litera c) i d) u.d.o.a. przez brak uznania skarżącego za osobę represjonowaną. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej: p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57d (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności podnieść należy, że sprawa była już przedmiotem kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 604/23 uchylił bowiem decyzję Szefa Urzędu z 28 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wobec powyższego granice rozpoznania sprawy wyznacza art. 153 p.p.s.a. zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego. Z art. 153 p.p.s.a. wynika zatem, że organy rozpatrując sprawę ponownie, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, CBOSA). Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018). Z treści przywołanego wyroku tutejszego Sądu z 13 czerwca 2024 r. wynikają wskazania co do dalszego postępowania organu, zgodnie z którymi "przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu) dopiero po uwzględnieniu treści decyzji Prezesa IPN (przedłożonej przez skarżącego w terminie) zobowiązany będzie ustalić, czy skarżący spełnia przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a w dalszej kolejności wydać stosowną decyzję w tym zakresie". W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Szef Urzędu wydał – stanowiącą przedmiot zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie – decyzję z 24 stycznia 2025 r. utrzymująca w mocy swoją decyzję z 12 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Natomiast, z treści uzasadnienia tej decyzji wynika w sposób niesporny, że Szef Urzędu wykonał zalecenia Sądu uznając, że skarżący załączył do wniosku decyzję Prezesa IPN z 17 sierpnie 2023 r. (BU IV-1-5373-159(20)/23) i dopiero w dalszej kolejności, przystąpił do rozpoznania sprawy, czym też sprostał wymaganiom art. 153 p.p.s.a. Dalej podnieść należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 906, dalej: u.d.o.a.). Definicję "działacza opozycji antykomunistycznej" zawarto w art. 2 ust. 1 u.d.o.a., według której jest nim osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 u.d.o.a.). Z kolei "osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. m.in. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była: inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia (art. 3 pkt 3 lit. b) u.d.o.a.), pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu (art. 3 pkt 3 lit. c) u.d.o.a.) lub została z nią rozwiązana umowa o pracę (art. 3 pkt 3 lit. d). Dodatkowym warunkiem – w myśl art. 4 ust. 1 u.d.o.a. – status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Skarżący zgodnie z przedstawioną i uwzględnioną przez Szefa Urzędu w ramach wykonania zaleceń tutejszego Sądu (wyrok z 13 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 604/23) decyzją Prezesa IPN z 17 sierpnie 2023 r. (BU IV-1-5373-159(20)/23) nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec powyższego w sprawie skarżącego nie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania mu żądanego statusu, co zostało zresztą prawidłowo poniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, Szef Urzędu prawidłowo także uznał – wbrew zarzutom skargi – że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wystąpienia pozytywnych przesłanek umożliwiających uznanie skarżącego za działacza opozycji lub osobę represjonowaną w rozumieniu art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. Przepisy ustawy – tak jak to słusznie podkreślił Szef Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – w ścisły sposób określają natomiast zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Tylko zatem te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Poza tym, działalność określona w art. 2 u.o.d.o.a. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2021 r., IV SA/Wa 1702/20, CBOSA). Dla wykładni przepisów ustawy i oceny spełnienia przesłanek ustawowych do otrzymania statusu "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" istotna jest również jej preambuła: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z jej treści wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem "szczególnych zasług" prowadzoną "z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych" (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 8 października 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 562/19, WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 613/20, z 31 maja 2023 r., II SA/Go 150/23, WSA w Łodzi z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1118/22, WSA w Krakowie z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 943/23, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 528/23, CBOSA). Jak wynika z akt sprawy, w tym z treści wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z 3 kwietnia 2023 r., zdaniem skarżącego podstawą potwierdzenia ww. statusu była jego działalność w ramach N. "w postaci zbierania podpisów, ulotek i rozwieszania plakatów", za którą jak wskazał skarżący w ręcznym zapisku umieszczonym na świadectwie pracy z 6 listopada 1997 r., został zamknięty przez dwa tygodnie w 1982 r. na Oddziale P. w Szpitalu w którym pracował jako noszowy. Niemniej jednak, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza aby skarżący wykonywał "nielegalną działalność opozycyjną" tak jak wskazał we wniosku, po pierwsze w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, a po drugie aby trwało to przez okres co najmniej 12 miesięcy. Skarżący pomimo okoliczności, że Szef Urzędu wydłużał mu termin na dostarczenie dowodów (pismo z 8 października 2024 r.), w tym w szczególności na przedłożenie pisemnych oświadczeń, zeznań świadków, nie przedstawił dowodów potwierdzających spełnienie przez niego powyższych przesłanek warunkujących możliwość potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Z przesyłanej przez skarżącego do Szefa Urzędu korespondencji wyraźnie bowiem wynika, że P. M. – pełniący jak wskazał skarżący funkcję Szefa Powiatowych Struktur w D. "kategorycznie odmówił skarżącemu pomocy i potwierdzenia, że w późniejszym terminie pracował dla S. w D. (pismo skarżącego z 4 października 2024 r.), zaś J. K. – działacz S. oraz R. G. – delegowany na zjazd S. do G., nie żyją. Poza tym, jak słusznie zaznaczył Szef Urzędu, działalność opozycyjna musi mieć miejsce w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. Dlatego też działalność, na którą wskazywał skarżący, a która była podejmowana po tym okresie, nie mogła zostać uwzględniona. Powyższe odnosi się do szykan, które miały miejsce 1998 r. i w latach 90 (np. postępowanie na wniosek M. B. (siostry skarżącego) o ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe brata). W aktach sprawy znajduje się wprawdzie pismo brata skarżącego (P. G.) który doprecyzował, że działania skarżącego polegały na wsparciu na terenie kandydatów na posłów – J. L. oraz M. K., niemniej jednak potwierdza ono tą działalność jedynie w 1989 r., następnie w latach 90, a tym samym nie stanowi dowodu na spełnienie przez skarżącego przesłanki z art. 2 u.o.d.o.a. W przedstawionym przez skarżącego materiale dowodowym, skarżący nie wykazał również że podlegał represjom, o których mowa w art. 3 u.o.d.o.a. W szczególności skarżący nie wykazał, że wskazane przez niego "niezaliczenie w 1977 r. oprócz fizyki żadnego egzaminu" miało charakter rzeczywistej represji, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. e u.o.d.o.a. W aktach sprawy – poza ww. twierdzeniami wynikającymi z pisma skarżącego z 4 października 2024 r. – brak bowiem jakiegokolwiek potwierdzenia, że skarżący był relegowany ze szkoły za udział w wystąpieniu wolnościowym w konsekwencji czego (jak wskazał skarżący) "maturę i szkołę średnią zaliczył zaocznie w Liceum, w tajemnicy przed komunistami i władzami administracyjnymi z miejsca zamieszkania" (k. 79 akt administracyjnych). Podobnie skarżący nie wykazał, że "w marcu 1982 r., za rozwieszanie ulotek na terenie Szpitala, w którym pracował zamknięto go na okres ok. 2 tyg. w szpitalu [...]" (k. 60 akt administracyjnych). Zresztą w art. 3 pkt 1 lit a i b u.o.d.o.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r. przebywała: w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, albo w ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a nie w Szpitalu P., tak jak podnosił skarżący. Trudno zatem przyjąć aby (również) przesłanka, o której mowa w ww. art. 3 pkt 1 lit a i b u.o.d.o.a., została w sprawie skarżącego spełniona. Z materiału dowodowego nie wynika również, aby ze skarżącym w ramach represji została rozwiązana umowa o pracę (art. 3 pkt 3 lit d u.o.d.o.a.). Skarżący przedstawił bowiem jedynie świadectwo pracy z 6 listopada 1997 r., z którego wynika, że w okresie od 13 października 1980 r. do 14 kwietnia 1993, r. pracował na stanowisku noszowego w P. nr [...] we W. Z świadectwa tego wynika również, że umowa została rozwiązana za porozumiem stron. Ponadto, podkreślenia wymaga, ze skarżący również w tym zakresie nie przedstawił żadnych dowodów w postaci dokumentów lub oświadczeń świadków. Trudno uznać też aby w ramach represji skarżący został pozbawiony "możliwości wykonywania zawodu", a tym samym aby została spełniona przesłanką, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit c u.o.d.o.a. Nie sposób również uznać, tak jak skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi (str. 3), iż Szef Urzędu w ogóle nie dokonał "oceny okoliczności wskazanych we wniosku w kontekście przesłanek uznania za osobę represjonowana z powodów politycznych tj. czy zatrzymanie, przesłuchiwanie, zwolnienie z pracy i inwigilacja w miejscu pracy, wyczerpują znamiona represji w rozumieniu art. 3 pkt 3 a-d. u.o.d.o.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie bowiem wynika, że "organowi, jak wskazał, nie udało się znaleźć dowodów umożliwiających potwierdzenie skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych", i że skarżący nie przedstawił dowodów na podleganiu represjom, o których mowa w cytowanej ustawie". To dowodzi, wbrew twierdzeniom skarżącego, że Szef Urzędu rozważył, czy w sprawie skarżącego zachodzą "jakiekolwiek" przesłanki, o których mowa w art. 3 pkt 3 u.o.d.o.a. (w tym te wskazane przez skarżącego w pkt a-d), a nie tylko ta wymieniona w art. 3 pkt 3 lit e u.o.d.o.a., a odnosząca się do "nielegowania ze szkoły", co do której organ ten odniósł się "w szczególności". Szef Urzędu stwierdził bowiem w zaskarżonej decyzji, że okoliczności w nich wymienione nie zostały udowodnione, w tym "w szczególności", ta, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit e u.o.d.o.a. Prawidłowo też organ wskazał, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty (poza wymienionymi w art. 3 u.o.d.o.a.) nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, chociażby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły one dużą dolegliwość. A jako takie należałoby zakwalifikować wskazane przez skarżącego inne "pozaustawowe" zdarzenia np.; postępowanie wszczęte na wniosek jego siostry o jego ubezwłasnowolnienie (k. 103 akt administracyjnych), problemy związane ze składkami, ubezpieczeniem rolniczym, brakiem wypłaty odszkodowania po śmierci ojca (k. 77-79 akt administracyjnych), konsekwencje udziału w filmie "[...]". Poza tym, podkreślenia wymaga, że żadna z pozyskanych przez organ informacji (w wyniku przeprowadzonej kwerendy) wynikających z oficjalnych ewidencji lub rejestrów nie potwierdziła twierdzeń skarżącego dotyczącego spełnienia przez niego statusu "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych". Tym samym, trudno też zgodzić się z zarzutami skarżącego, który w skardze dowodził bierności Szefa Urzędu. Organ ten nie tylko podjął niezbędne działania w celu zweryfikowania wobec skarżącego przesłanek koniecznych do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych (pismo do IPN), lecz również wzywał dwukrotnie (pismami z 9 września 1 17 grudnia 2024 r.) skarżącego do przedłożenia dowodów w sprawie oraz na prośbę skarżącego wydłużał postępowanie, celem umożliwienia skarżącemu przedstawienia oświadczeń świadków, których skarżący nie załączył do wniosku, a na które się powoływał. Sąd zgodził się również ze stanowiskiem Szefem Urzędu co do aktywności dowodowej samego organu, czy też jej braku (podstawowy zarzut skarżącego). Obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie oznacza bowiem, że organ administracji ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Podkreślenia nadto wymaga, że niewątpliwie, na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, do czego zdaje się zmierzają zarzuty skarżącego. Poza tym nie sposób pominąć okoliczność, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź do przyznania statusu osoby represjonowanej – co do zasady – wszczyna się na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, a tym samym nie można zapominać, iż w takiej sytuacji to osoba składająca wniosek obowiązana jest do załączenia do tegoż wniosku dowodów potwierdzających spełnienie przez nią przesłanek, o których mowa w art. 3 lub 3 u.o.d.o.a., czego zdaje się w sprawie skarżącego zabrakło. Tym samym, skarżący nie może oczekiwać od organu, aby to ten (zamiast) niego – w ramach prowadzonego postępowania wnioskowanego – braki w tym zakresie uzupełnił. Dlatego też zarzuty skargi w tym zakresie, Sąd uznał, jako niezasadne. Podsumowując, podniesione w skardze zarzuty zawarte w pkt 1 skargi – czyli te procesowe oraz w pkt 2 skargi – czyli te materialne są, zdaniem Sądu, niezasadne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy (również ten pozyskany przez Szefa Urzędu, k. 56 akt administracyjnych) nie daje bowiem podstaw do potwierdzenia skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 u.o.d.o.a. bądź do przyznania mu statusu osoby represjonowanej (art. 3 u.o.d.o.a.), co znalazło wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło