IV SA/Wr 12/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 maja 2014 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia[...], . nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi Ł. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B. decyzją z dnia [...]., nr [...] na podstawie art. 5, art. 6, art. 8, art. 14, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), § 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), upoważnienia Burmistrza Miasta B. do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych oraz wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych oraz art. 104 i 108 k.p.a., przyznał D. S. zasiłek rodzinny na dziecko D. S., ur. [...] na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. w wysokości 106 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w miesiącu wrześniu 2014 r. w wysokości 100 zł jednorazowo. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie wniosku i przedłożonych dokumentów strona posiada uprawnienie do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Ponadto wskazał, że strona posiada zadłużenia wobec tut. OPS z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 6.762 zł oraz ustawowych odsetek. Należne świadczenie rodzinne począwszy od miesiąca września 2013 r. będą przekazywane na poczet spłaty należności zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wedle którego, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. S. Wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie kwestionowała osnowy decyzji. Podniosła, że wróciła z G. do kraju bez pieniędzy a na drogę powrotną musiała się zapożyczyć. Podała, że ma na utrzymaniu syna, który uczęszcza do gimnazjum i potrzebuje pieniędzy na zakup książek. Twierdziła, że jest bezrobotna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i jest w trakcie poszukiwania zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania D. S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy przedstawił uzasadnienie organu I instancji, treść odwołania skarżącej i stwierdził, że decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji uznał za świadczenie nienależnie pobrane przez D. S. na dzieci K., M., N. S. oraz na syna D. S. w łącznej wysokości 6.762 zł w okresie od 1 września 2008 r. do 30 września 2009 r. Wskazano następnie, że decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na dzieci K., M., N. S. oraz na syna D. S. w łącznej wysokości 6.762 zł. oraz ustawowych odsetek. Zakwestionowaną zaś decyzją z dnia [...] organ I instancji przyznał stronie zasiłek rodzinny na dziecko D. S. na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. w wysokości 106 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w miesiącu wrześniu 2014 r. w wysokości 100 zł jednorazowo. W ocenie Kolegium powyższa decyzja odpowiada prawu a osnowy decyzji nie kwestionowała strona. Wskazano, że podstawę materialnoprawną zwrotu nienależnie pobranych świadczeń są odpowiednio przepisy art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 1 powołane ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1). Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w kwocie 7800 zł z ustawowymi odsetkami oraz świadczeń rodzinnych w kwocie 6.762 zł z ustawowymi odsetkami. Podała, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Przez 5 lat przebywała u siostry w G. z dwojgiem młodszych dzieci. Wyjechała gdyż miała bardzo trudne warunki życiowe i finansowe. W G. nie pracowała, pomagała siostrze w prowadzeniu domu w zamian za utrzymanie jej i dzieci. Nie była świadoma że nie należą się jej otrzymywane świadczenia rodzinne i alimenty. Ośrodek Pomocy Społecznej żąda zwrotu pieniędzy, które pobrała na dzieci i przeznaczyła na ich utrzymanie i mieszkanie. Jest samotną matką i nie mogła liczyć na pomoc, że strony ojców dzieci. W sierpniu 2013 r. wróciła do Polski, gdyż w G. jest bardzo trudna sytuacja, brakowało pieniędzy nawet na jedzenie. Gdy wróciła do Polski nie miała żadnych środków do życia a ma na utrzymaniu syna. Zostały wprawdzie zgodnie z wnioskiem skarżącej przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego ale jednocześnie odebrane na poczet zadłużenia. Zadłużyła się aby posłać syna do szkoły i wyposażyć go w książki. Przez pierwsze dwa miesiące pomagała skarżącej matka. W chwili obecnej znalazła pracę, ale jest ona tymczasowa, przedłużana co dwa tygodnie. Po potrąceniu składek otrzymuje 1110 zł wynagrodzenia z czego na życie po opłaceniu rachunków pozostaje około 700 zł. Nie jest w stanie z tej kwoty spłacić zadłużenia. Dodała, że wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń ale organy obu instancji rozpoznały jej prośbę negatywnie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium odnosząc się do treści skargi wskazało, że sytuacja materialna skarżącej pozostaje bez wpływu na zasadność przyznania stronie wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Ponadto w sytuacji istnienia w obrocie prawnym decyzji ostatecznej uznającej za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne – a taka sytuacja występuje w sprawie skarżącej – znajduje zastosowanie regulacja prawna ustanowiona w art. 30 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kwestia potrącenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z bieżąco wypłaconych świadczeń nie została pozostawiona przez ustawodawcę uznaniu organów administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić zaskarżoną decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola Sądu oparta na wskazanych przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przypomnieć należy, że zaskarżoną decyzją rozpatrzono wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz jej małoletniego syna – D. S. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotem oceny Sądu jest opisana na wstępie decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] oraz decyzja SKO w W. z dnia [...]. Ich przedmiotem jest przyznanie zasiłku rodzinnego na dziecko wraz z dodatkiem do tego zasiłku. Zainteresowana nie kwestionuje rozstrzygnięcia organów w przedmiocie przyznania zasiłku i dodatku do niego ani co do zasady ani wysokości. W odwołaniu i skardze wnosi o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, które jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji zostaną potrącone z przyznanych świadczeń. Przede wszystkim mając na uwadze treść i żądania skargi należy stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu Sąd nie może rozstrzygać o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń. Podkreślenia wymaga, że decyzja z dnia [...], nr [...] odmawiająca stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci w łącznej wysokości 6.762 zł oraz ustawowych odsetek jak wynika z akt administracyjnych sprawy jest ostateczna. Sąd natomiast co stwierdzono na wstępie rozważań może zgodnie z art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 p.p.s.a. kontrolować zaskarżone akty i czynności, nie może natomiast ferować wyroków w oderwaniu od prawomocnych aktów administracyjnych, o co wnioskuje skarżąca. Podstawą do stwierdzenia organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych znajduje oparcie w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ust. 1 tego przepisu stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z ust. 6 zaś wynika, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz ustalone ostateczną decyzją, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. W związku z zarzutami skargi należy również rozważyć treść art. 30 ust. 3, 4 i 5 omawianej ustawy. Mówią one: należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 3). Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony (ust. 4). Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Analizując istnienie przesłanek wymienionych w powołanych wyżej przepisach w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że decyzja w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci D. S., N. S., K. S., M. S. w okresie od 1 września 2008 r. do 30 września 2009 r. w łącznej wysokości 6.762 zł zapadła dnia [...] - decyzja ta nie została odebrana przez skarżącą – awizowana dwukrotnie ze skutkiem doręczenia została pozostawiona w aktach na dzień 28 stycznia 2010 r. – zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. Zatem 3 letni okres przedawnienia określony w art. 30 ust. 3 ustawy upływał z dniem 29 stycznia 2013 r. Jednakże z akt sprawy wynika jednoznacznie, że bieg terminu przedawnienia został dwukrotnie przerwany. Pierwszy – decyzją Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...], którą odmówiono wnioskodawczyni umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odsetek odraczając termin spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 6.762 zł oraz ustawowych odsetek do dnia 30 kwietnia 2011 r. (decyzja nr [...]). Należy w tym miejscu wyjaśnić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem w sprawie IV SA/Wr 168/11 w dniu 8 czerwca 2011 r. uchylił powyższą decyzję i decyzję SKO w W., a ponowne rozstrzygnięcia nie zawierały orzeczeń o rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń na raty. Niewątpliwie drugą czynnością, która przerwała bieg przedawnienia było upomnienie wzywające skarżącą do zapłaty wymienionej wyżej kwoty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Nosi ono datę 16 listopada 2011 r. (nr 36/ŚR/2010). Przesłano je skarżącej a zostało odebrane przez córkę wnioskodawczyni K. S. w dniu 21 listopada 2011 r. Nastąpiło zatem doręczenie skarżącej tej korespondencji zastępczo w trybie art. 44 k.p.a. Opisana czynność jest niewątpliwie czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności, o której zainteresowana była powiadomiona. Tym samym osiągnięto skutek wynikający z art. 30 ust. 4 ustawy – przerwano bieg przedawnienia. Skoro zatem doręczenie wezwania do zapłaty nastąpiło 21 listopada 2011 r. termin przedawnienia przerwany wymienioną wyżej czynnością zaczął biec ponownie od dnia 22 listopada 2011 r. Upłynie z dniem 22 listopada 2014 r. Przypomnieć należy, że organ I instancji wydał decyzję w dniu 27 września 2013 r. a organ II instancji w dniu 5 listopada 2013 r., czyli przed upływem przedawnienia. Należy również podkreślić, że czynność potrącenia nienależnie pobranych świadczeń z wypłacanych świadczeń rodzinnych jest czynnością materialnotechniczną nie wymagającą wydania decyzji. Tym samym osnowa decyzji I instancji nie zawiera w tym zakresie żadnych uregulowań. Organy obu instancji podkreśliły jednakże powyższą okoliczność w uzasadnieniach decyzji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.