IV SA/Wr 121/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Asesor WSA Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/ Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę H. B. wystąpił z wnioskiem z dnia [...]r. do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Ś. o przyznanie zasiłku celowego na remont domu, zakup żywności, obuwia. Kierownika GOPS decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 32 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 64 poz. 414 ze zm.) odmówił H. B. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, obuwia, pieca grzewczego oraz remont domu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu [...]r. ustalono, że wnioskodawca posiada prawo do świadczenia rentowego w wysokości [...]zł miesięcznie, oraz status osoby poszukującej pracę, co potwierdza kserokopia karty wizyty bezrobotnego w pośrednictwie pracy. W miesiącu lipcu strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających poniesienia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, a przedstawiony rachunek za spłatę raty za instalację telefonu w kwocie [...]zł nie może być uznany za wydatek związany z utrzymaniem mieszkania. Podatek od nieruchomości opłaca matka (właścicielka budynku), która mieszka u córki w J. Wniosek strony nie może być rozpatrzony pozytywnie, ponieważ wcześniej otrzymał już zasiłek celowy na zakup obuwia w kwocie [...] zł, na zakup kuchni węglowej kwotę [...] zł oraz na zakup butli i kuchni gazowej kwotę [...] zł. W trakcie przeprowadzenia wywiadu H. B. oświadczył, że posiada do zapłaty należności za instalacje telefonu, rachunki za telefon na kwotę około [...] zł. Strona korzysta z różnych form pomocy od [...] r. W dniu [...]r. otrzymał propozycję pracy, która odrzucił. Od powyższej decyzji H. B. złożył odwołanie kwestionując ustalenia zawarte w przedmiocie udzielonej pomocy i wystąpił o przyznanie ochrony prawnej w celu wyjaśnienia niejasności w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i podniosło, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a w takiej znajduje się niewątpliwie H. B. Wobec tego Kolegium uznało, że organ pomocy społecznej powinien rozważyć kwestię udzielenia jemu pomocy finansowej na zakup żywności, obuwia, opału. Kierownik GOPS po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, obuwia, pieca grzewczego, wykładziny podłogowej oraz remontu domu. W uzasadnieniu decyzji Kierownik GOPS podał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego H. B. rozszerzył zakres żądanej pomocy o zakup wykładziny dywanowej oraz pokrycie kosztów remontu domu, które określił na kwotę [...] zł. Organ podkreślił, że w przeszłości H. B. otrzymał już zasiłki na wskazywane obecnie cele: zakup wykładziny podłogowej, butli i kuchenki gazowej i kuchni węglowej, które to artykuły nie są jednorazowego użytku lecz przeznaczone na dłuższy okres użytkowania. H. B. otrzymał dofinansowanie na zakupu obuwia i leków w postaci zasiłku celowego w kwocie [...]zł – decyzja z dnia [...] r nr [...] oraz zasiłek celowy w postaci 1/2 tony opału z dowozem (wartości [...] zł) decyzja z dnia [...] r nr [...]. W odwołaniu H. B. wskazał, że wykonał remont domu, co pracownik socjalny widział, ale nie odnotował w protokole. Odwołujący się nie wie ile węgla mu dostarczono i na jakiej podstawie. H. B. podniósł też, że żądał niezależnej komisji do zbadania jego sprawy, ale nie uwzględniono jego oczekiwań, co świadczy o "anarchii". Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji wskazując, że H. B. ma stałe, własne źródło dochodu tj. rentę w wysokości [...]zł. Ponadto 3-4 razy w roku otrzymuje zasiłki celowe z pomocy społecznej, które nie spełniają jego oczekiwań, gdyż zgłasza co miesiąc wnioski o pomoc na niemal wszystkie potrzeby bytowe. Podano, że celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych (art. 1 ust. 1 ustawy), a nie zaspokajanie wszystkich potrzeb podopiecznych, jak tego oczekuje H. B. Kolegium wskazało na celowość rozważenia możliwości udzielenia pomocy na zakup opału i obuwia zimowego. Cele te zostały już uwzględnione, decyzjami organu pomocy społecznej z [...]r. i z [...]r. Podniesione w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. żądanie zwrotu kosztów poniesionych przez H. B. na przeprowadzenie remontu w C. [...] w wysokości [...] zł wykracza poza cele określone w art. 32 ustawy o pomocy społecznej i przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. B. podał, że poniósł różne wydatki (na przejazdy do Ś. Ś. i do W., opłatę za energię elektryczną, zakupu gazu, za telefon, zakup leków) w łącznej kwocie [...]zł, a otrzymał pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Ś. w kwocie [...] zł. Pomoc udzielana przez GOPS nie spełnia jego oczekiwań, w związku z tym wielokrotnie wnioskował o powołanie specjalnej komisji do rozpatrywania jego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia faktyczne i prawne podane w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium zauważa, że bezzasadne jest żądanie Skarżącego powołania specjalnej komisji do zbadania jego sprawy, gdyż przepisy prawa nie przewidują takiej formy działania Kolegium. Kolegium zaś informowało Skarżącego, że uwagi o funkcjonowaniu organu pomocy społecznej może składać do Rady Gminy w Ś. Ś. - organu uprawnionego do rozpatrywania skarg na działalność kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis uzasadnia rozpatrywanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Skargę nie można uznać za zasadną. Sąd podziela uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w ustawie kryterium dochodowe. Prawo do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych na zasadach ogólnych przysługuje osobom i rodzinom nie posiadającym żadnego dochodu lub posiadającym dochód nie przekraczający kryterium dochodowego (art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), gdy występuje przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej, np. niepełnosprawność, bezrobocie. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast w świetle art. 2 ust. 1 w/w ustawy, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zasiłek celowy zgodnie z wolą ustawodawcy może być przyznany, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku jego udzielania. Jest to świadczenie uznaniowe, którego przyznanie zależy od uznania organu, a przez to należy rozumieć możliwości finansowe pomocy społecznej (art. 2 ust. 4 powołanej ustawy). Wpływ na decyzję organu może mieć również postawa i zachowanie osoby występującej o wsparcie. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 3 ustawy osoby korzystające ze świadczeń zobowiązane są do współudziału w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły, a odmowa tego współdziałania może stanowić podstawę do odmowy udzielenia zasiłku (art. 6 ust. 1a). Z ustaleń dokonanych w rozpatrywanej sprawie wynika, że H. B. odmawia współpracy z organem pomocy społecznej, nieracjonalnie gospodarując własnymi środkami finansowymi i oczekuje sfinansowania wszystkich swoich potrzeb przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Oczekiwania te są jednak nieuzasadnione, gdyż skromne środki pozostające w dyspozycji organów pomocy społecznej nie mogą być przyznawane na spłatę zaległych należności za korzystanie z telefonu, remont domu czy zakup pieca. Dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe jak w przypadku H. B. kryterium to wynosi [...] zł netto. Natomiast jego dochód jest poniżej tego kryterium, ale ma on stałe, własne źródło dochodu tj. rentę w wysokości [...]zł miesięcznie. Ponadto 3-4 razy w roku otrzymuje zasiłki celowe z pomocy społecznej , które nie spełniają jego oczekiwań, gdyż zgłasza co miesiąc wnioski o pomoc na niemal wszystkie potrzeby bytowe. Ustawodawca przyjął, że celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych (art. 1 ust. 1 ustawy), a takie wsparcie skarżący otrzymał np. dofinansowanie na zakupu obuwia i leków w postaci zasiłku celowego w kwocie [...] zł – decyzja z dnia [...]r nr [...], 1/2 tony opału z dowozem (wartości [...] zł) zasiłek celowy decyzja z dnia [...] r nr [...], zaś nie zaspokajanie wszystkich potrzeb, jak tego oczekuje H. B. Podniesione w wywiadzie środowiskowym z dnia [...]r. żądanie zwrotu kosztów poniesionych przez skarżącego na przeprowadzenie remontu w C. [...] w wysokości [...] zł wykracza poza cele określone w art. 32 ustawy o pomocy społecznej i przekracza możliwości finansowe organu pierwszej instancji. Organ I jak i II instancji przyznając H. B. zasiłek celowy dokonał wnikliwej i wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy biorąc pod uwagę jego własne możliwości finansowe. Skarżący w swoich wystąpieniach tj. wniosku o przyznanie zasiłku, odwołaniu od decyzji organu I instancji czy w skardze do NSA wskazuje na powinność zapewnienia pomocy na cele przez niego wskazane . Z przepisów powyższych nie wynika obowiązek udzielania świadczeń w takiej wysokości, jak domaga się tego skarżący. Należy wskazać, że zasiłki celowe należą do świadczeń wypłacanych w ramach zadań zleconych gminie, dlatego ich wysokość uzależniona jest od rozmiaru środków otrzymanych na ten cel z budżetu państwa. Ośrodki pomocy społecznej muszą przestrzegać zapisu art. 2 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym potrzeby podopiecznych powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. O wysokości przyznanego zasiłku decydują nie tylko potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji ale przede wszystkim wysokość środków finansowych będących w dyspozycji tych organów. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, wobec do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Prawo do świadczenia pomocy nie opiera się na ogólnej zasadzie roszczeniowości, lecz raczej kieruje się zróżnicowaniem pozycji prawnej świadczeniobiorcy, w zależności od rodzaju świadczenia. W ustawie o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone ( np. zasiłek stały przewidziany w art. 27 ), które powinny zostać udzielone ( np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie - art. 13 ) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny). Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek celowy, który jest jednym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy przyjąć, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sąd orzekł jak w sentencji.