IV SA/Wr 123/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Karolina Sdzuj po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi D. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. M. (dalej: strona, skarżąca) z dnia [...] o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na leki, opłaty miesięczne za dom (w tym energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych, szamba), żywność dietetyczną, bilety MPK, środki higieniczne oraz środki czystości. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art 3 ust 4, art 7 pkt 4, 5, 6, art 8, art 17 ust 1 pkt 5, art 39 ust 1 ust 2, art. 106 ust. 1, 3, 3a, 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej: u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) , działający na podstawie upoważnienia Prezydenta W., Specjalista pracy socjalnej Miejskiego Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych, szamba), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK oraz żywności dietetycznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia: - strona, (lat 45) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką – M. M., (lat 76, dalej; matka strony) i siostrą bliźniaczką – M. Z. M., (lat 45, dalej: siostra strony); - rodzina utrzymuje się z emerytury mamy w kwocie 1406,25 zł i dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 239,66zł, łączny dochód rodziny to kwota 1645,91zł, natomiast kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny wynosi 1584,00zł; - dochód obciążony jest z powodu egzekucji administracyjnej na kwotę 416,55 zł w związku z zadłużeniem z tytułu dzierżawy i bezumownego korzystania przez rodzinę strony z nieruchomości przy ul. [...] (zaświadczenie z ZUS z dnia 7 maja 2021 r., zaświadczenie z Wydziału Zarządzania Nieruchomościami z dnia 16 lipca 2021 r.); - strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (dalej: PUP) we W. jako osoba bezrobotna od dnia [...] jej siostra ma status osoby bezrobotnej od dnia [...] (zaświadczenia z PUP we W. z dnia [...]); - strona oraz jej siostra posiadają wykształcenie wyższe; - strona pracowała w banku jako specjalista; - obecnie strona choruje i nie planuje podjęcia pracy; - strona wraz z siostrą od wielu lat się leczą, jednak poza zaktualizowanymi zaświadczeniami od lekarza rodzinnego nie przedkładają żadnych innych dokumentów medycznych, powołując się m.in. na ochronę danych osobowych; strona informuje tylko, że odbywa dużo wizyt u lekarzy specjalistów, poddaje się rehabilitacji i badaniom specjalistycznym; - matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, choruje przewlekle; - strona deklaruje, że wymaga stałego przyjmowania leków i diety; - strona nie przedstawia rachunków za opłaty mieszkaniowe, informuje tylko o ich wysokości. Swoją postawę tłumaczy panującą epidemią; - rodzina strony nie chce korzystać ze zbiorowych form żywienia ze względu na stan zdrowia. Z załączonego do akt sprawy rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że strona została pouczona o konieczności wystąpienia o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Z powodu dalszego leczenia i diagnostyki nie będzie jednak występować o jego ustalenie. W tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji stwierdził ,że strona nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie prawa do zasiłku celowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, wynoszącego dla trzyosobowej rodziny 1584 zł. Odrębną decyzją z dnia [...], nr [...] organ I instancji odmówił również przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku z dnia [...]. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że dochód jej matki wynosi 1129,36 zł netto, co oznacza że dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego stronę do zasiłku celowego. Podniosła także , że sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna uzasadniają przyznanie jej wnioskowanego wsparcia. Według strony odwołującej się, organ I instancji ma obowiązek udzielenia jej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium, SKO we W.) decyzją z dnia [...], nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wedle natomiast art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego. Dalej organ II instancji wyjaśnił, że zasiłek celowy warunkowany jest spełnieniem kryterium dochodowego, przy ocenie którego bierze się pod uwagę wszystkie przychody, z pominięciem pożytków enumeratywnie wymienionych w ustawie, wśród których nie wymieniono dodatku pielęgnacyjnego, emerytury, czy kwot podlegających egzekucji. Treść art. 39 u.p.s. wskazuje natomiast dodatkowo, że zasiłek celowy związany jest z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej, czyli potrzeby, bez której osoba nie może się obejść w warunkach codziennego funkcjonowania. Z powyższego artykułu wynika również, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że ocena okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku ustawa pozostawia swobodnej ocenie organu. Kolegium powołało się na zebrany w sprawie materiał dowodowy , z którego wynika, że dochód strony, na który składa się zgodnie z przywołanymi wcześniej przepisami art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s., emerytura i dodatek pielęgnacyjny matki strony, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy, wyniósł 1645,91 zł netto i tym samym przekroczył kwotę uprawniającą stronę do przyznania zasiłku celowego (3 x 528 zł). W związku z tym organ II instancji stwierdził, że zasadnie organ I instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy. Z uwagi na sytuację dochodową, strona nie spełnia podstawowej przesłanki korzystania z prawa do zasiłku celowego, o jakiej mowa w art. 8 u.p.s. Wskazana przez stronę w odwołaniu wysokość dochodu jej matki (1129,36 zł) nie znajduje potwierdzenia w zebranym przez organ materiale dowodowym, w tym zwłaszcza w zaświadczeniu ZUS z dnia 7 maja 2021 r. Zdaniem Kolegium , wszelkiego typu potrącenia z należnego matce strony dochodu netto, jak też wydatki ponoszone przez rodzinę strony, nie podlegają odliczeniu od dochodu ustalonego wedle przepisów art. 8 ust. 3-4a u.p.s. Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której skarżąca wniosła o: - dołączenie do sprawy dowodu z pełnej dokumentacji pisemnej wnoszonej przez skarżącą do sprawy od [...] do [...] wraz z dołączoną do nich dokumentacją, jak również dokumentacji MOPS w sprawie; - zwolnienie z ponoszenia całkowitych kosztów sądowych; - pomoc prawną w formie ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na ciężką i stale pogarszającą się sytuację zdrowotną i finansowo-bytową swoją, jak również jej siostry i mamy. Oprócz chorób przewlekłych, których konsekwencją jest dalsze leczenie i diagnostyka w szpitalu, jak też sytuacji szczegółowo opisanej w wywiadach w MOPS we W.. Każda z osób jaj rodziny wymaga stałej opieki specjalistycznej, leczenia, koniecznej dalszej diagnostyki, systematycznej rehabilitacji i zażywania leków. Skarżąca wraz ze swoją siostrą są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, a w związku z wyżej wskazaną . sytuacją , kontynuacja leczenia uniemożliwia skarżącej i jej siostrze aktywne poszukiwanie pracy. Natomiast konieczne jest przyjmowanie drogich leków zarówno przez skarżącą, jak i jej siostrę brakuje im jednak środków na zaspokajanie niezbędnych, codziennych potrzeb opłat miesięcznych za dom, jak również na żywność, gdyż są na specjalistycznej diecie. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko , które ma oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz jest zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy społecznej, określającymi warunki, które spełnienie umożliwia przyznanie wnioskowanej przez skarżącą pomocy celowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu. Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych , aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego i im podobnych . Sąd nie jest też władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony zaskarżoną decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ) dalej :jako p.p.s.a. , wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu w całokształcie okoliczności prawnych i faktycznych , nie będąc związany zarzutami skargi i sformułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszo-instancyjnej wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018, poz.1508; zwanej dalej: u.p.s.), której przepisy stanowią podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji. Z definicji ustawowej pomocy społecznej zawartej w art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że jest ona instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak wskazał ustawodawca w art. 7 u.p.s , pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Natomiast art. 8 ust. 1 u.p.s. ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania obu decyzji w sprawie ) przewidywał ,że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W dacie bowiem wydania decyzji przez oba organy orzekające w sprawie obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358). Z materiału aktowego sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką i siostrą, rodzina utrzymuje się z emerytury matki w kwocie 1406,25zł i dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 239,66 zł . Łączny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 1645,91 zł i przekracza ustawowe kryterium 1584 zł kwalifikujące do otrzymania bezzwrotnej pomocy społecznej. W tym miejscu wskazać należy, że warunek kryterium dochodowego dotyczy także zasiłków celowych (art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Innymi słowy, spełnienie przesłanki kryterium dochodowego jest warunkiem przyznania zasiłku celowego W przypadku bowiem przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie na ogólnych zasadach wnioskowanego świadczenia jest w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wbrew zarzutom skargi , sposób wyliczenia przez organ dochodu rodziny skarżącej nie nasuwa żadnych wątpliwości. Prawidłowo bowiem organy przy obliczeniu wysokości dochodu uwzględniły kwoty potrącenia z tytułu zaliczki na podatek ( 110 zł) oraz z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne ( 149, 96 zł.). Jak wynika z zaświadczenia ZUS Oddział we W. z dnia [...] z emerytury matki skarżącej comiesięcznie potrącana jest kwota 416, 55 zł. .Skarżąca trzykrotnie była wzywana do wskazania daty i wysokości wziętego kredytu, czemu nie uczyniła zadość. Natomiast - zdaniem Sądu- jakakolwiek spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie mieści się w celach pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 u.p.s. celem pomocy społecznej nie jest pokrywanie zobowiązań cywilnoprawnych beneficjentów pomocy społecznej wobec banków, ponieważ spłata kredytów nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej zaspokojenia, o której mowa w art. 39 u.p.s. Tym samym nie było podstaw , aby przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej brać pod uwagę kwotę emerytury jaka pozostaje do wypłaty po potraceniu obok zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie społeczne również kwoty 416, 55 zł potrącanej co miesiąc. Stwierdzenie zatem przez organ przekroczenia kryterium dochodowego ,warunkującego możliwość przyznania zasiłku celowego wykluczało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu wymaga podkreślenia , że w każdym przypadku , gdy kryterium dochodowe warunkujące prawo do świadczeń z pomocy społecznej , określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zostaje przekroczone , niezależnie o jaką kwotę i niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego , o którym mowa w art. 39 u.p.s. Jednocześnie prawidłowo organy procedujące w sprawie z urzędu rozpatrzyły złożony wniosek w trybie art. 41 u.p.s. który przewiduje ,że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, jak również mogą te osoby otrzymać zasiłek celowy, zasiłek okresowy, pomoc rzeczową pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Jednak kwestia legalności wydanej w tym zakresie odrębnej decyzji pozostaje poza oceną Sądu w badanej sprawie. Konkludując powyższe stwierdzić należy ,że wnioski jakie wyprowadziły organy orzekające w analizowanej sprawie są logiczne i merytorycznie uzasadnione. Nie można organom skutecznie postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania świadczeń we wskazanym zakresie decydowała obiektywna ocena sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i została wydana w wyniku rzetelnie przeprowadzonego postępowania. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji wyroku stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).