IV SA/Wr 125/18

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, E. Ł. – K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. C. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..]r., nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić adwokat, ustanowionej z urzędu, E. Ł. – K. przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r. oddalił skargę w całości. Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2018 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 2 lipca 2018 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adw. E. Ł. – K. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 12 lipca 2018 r. przesłała kopię zwrotnego potwierdzenia odbioru przez wyżej wymienioną adwokat ustanowioną z urzędu zawiadomienia o jej wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie, z którego wynika, że zawiadomienie to adwokat odebrała w dniu 3 lipca 2018 r. Pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r., wysłanym w urzędzie pocztowym w dniu 7 sierpnia 2018 r., pełnomocnik z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej k-91. Opinia ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek ten zawiera oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w części k- 91. Opiekun prawny skarżącego pismem z dnia 11 sierpnia 2018 r. poinformował Sąd, że do tego dnia nie otrzymał od adwokat żadnego pisma i nie wie, czy została wniesiona skarga kasacyjna. Podał również, że adwokat zatelefonowała jeden raz aby poinformować, że nie znajduje podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Następnie zawiadomieniem Sądu z dnia 23 sierpnia 2018 r. k- 97, zawiadomiono na podstawie art. 177 § 5 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi Okręgową Radę Adwokacką, że złożona w niniejszej sprawie przez adwokat ustanowioną z urzędu opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w ocenie Sądu została sporządzona bez zachowania zasad należytej staranności. W piśmie tym Sąd stwierdził, że opinia ta w sposób ogólny, bardzo skondensowany odnosi się do przepisów prawa, zasad przyznawania zasiłku stałego, przyczyn dla których Sąd oddalił skargę i zasadności takiego orzeczenia. W ocenie Sądu opinia sporządzona w powyższej formie może budzić u skarżącego wątpliwości co do zasadności wniosków w niej zawartych. W odpowiedzi na zawiadomienie Sądu z dnia 23 sierpnia 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 3 września 2018 r. wyznaczyła nowego wskazanego w tym piśmie pełnomocnika z urzędu i zwolniła dotychczasowego pełnomocnika z urzędu. Pismem Sądu z dnia 12 września 2018 r. zwrócono się do Okręgowej Rady Adwokackiej o przesłanie dowodu doręczenia nowemu pełnomocnikowi zawiadomienia o jego wyznaczeniu w niniejszej sprawie. Nowy pełnomocnik z urzędu dnia 17 września 2018 r. udzielił upoważnienia do zastępstwa aplikantowi adwokackiemu. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie tej opinii. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 15 maja 2018 r., a więc już po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, przepisy nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Natomiast opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do której nawiązuje powołany wyżej przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie zgodnie z pkt 1 lit "c" tego przepisu 240 zł. Stosownie natomiast do art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Powyższego przepisu § 4 zdanie trzecie, czyli przepisu dotyczącego biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (§ 5 art. 177). Zawiadomienie, o którym mowa w powołanym przepisie art. 177 § 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostało sporządzone w niniejszej sprawie, opisanym wyżej, zawiadomieniem Sądu z dnia 23 sierpnia 2018 r. k- 97 i wskutek jego realizacji Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła nowego pełnomocnika z urzędu i zwolniła z funkcji adwokat ustanowioną z urzędu, która sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w której zawarty był obecnie rozpoznawany wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . Wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, której ten wniosek dotyczy, została w ocenie Sądu sporządzona bez zachowania zasad należytej staranności, o czym świadczą okoliczności wymienione w zawiadomieniu Sądu z dnia 23 sierpnia 2018 r. skierowanym do ORA, stanowiącym zawiadomienie, o którym mowa w powołanym art. 177 § 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04; z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015r. sygn. akt I GSK 2012/13, LEX nr 1748630; postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I OZ 1226/13, LEX nr 1452190). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu (referendarza sądowego) ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93). W rozpoznawanej natomiast sprawie Sąd stwierdził, że opinia pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, ponieważ opinia ta w ocenie Sądu sposób ogólny, bardzo skondensowany odnosi się do przepisów prawa, zasad przyznawania zasiłku stałego, przyczyn dla których Sąd oddalił skargę i zasadności takiego orzeczenia. Ponadto w ocenie Sadu opinia sporządzona w powyższej formie może budzić o skarżącego wątpliwości co do zasadności wniosków w niej zawartych. Pełnomocnik nie wykazał się zatem należytą starannością, co wyklucza możliwość przyznania mu wynagrodzenia za sporządzenie opinii. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w komentarzu do art. 117 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( B. Dauter, A. Kabtat. M. Niezgódka – Medek ) nierzetelna opinia traci rację bytu i zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego. W tej sytuacji należało odmówić przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za sporządzenie, pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r., opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.