IV SA/Wr 13/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. D. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 13/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. D. na czynność Dyrektora Generalnego D. Urzędu Wojewódzkiego we W. polegającą na niedopuszczeniu do trzeciego etapu konkursu na stanowisko starszego specjalisty do spraw wydawania decyzji z zakresu mienia zabużańskiego w Wydziale Mienia Zabużańskiego w Oddziale Mienia Zabużańskiego i Uwłaszczeń D. Urzędu Wojewódzkiego we W. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 31 października 2016 r. D. D. (zwany dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpił o zwolnienie z opłaty od wniesionej przez niego skargi kasacyjnej. Wezwaniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2016 r. skarżący został zobowiązany do wniesienia żądania na urzędowym formularzu i dołączenie do niego dokumentacji źródłowej potwierdzającej jego sytuację osobistą i majątkową. W dniu 1 grudnia 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty w wysokości 929 – 931 złotych miesięcznie. Na miesięczne koszty utrzymania wynoszące ok. 900 złotych, składają się wydatki mieszkaniowe (ok. 600 złotych) oraz bieżące wydatki na życie i leczenie (ok. 300 złotych). Skarżący nie nadesłał przy tym żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 13/16 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że skarżący dysponuje stałych miesięcznym źródłem dochodu z tytułu renty w kwocie 931 złotych oraz posiada oszczędności w wysokości ok. 2000 złotych. W związku z czym jest on w stanie zgromadzić środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie obejmują wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych. Podał również, że strona nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów mających na celu potwierdzenie jego sytuacji materialnej, co w zasadzie nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy dane podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy są zgodne z rzeczywistością. Ponadto referendarz sądowy podkreślił, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Ustalenie zaś tej sytuacji winno nastąpić na podstawie jak najobszerniejszego opisu stanu majątkowego, rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego możliwości płatniczych, a także w ścisłej współpracy z sądem. Pismem z dnia 15 grudnia 2016 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu naruszenie art. 23 k.c. oraz art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Skarżący podniósł, że referendarz sądowy nie miał podstaw do kwestionowania wiarygodności złożonego przez niego oświadczenia o stanie majątkowym. A skoro tę wiarygodność zakwestionował, to tym samym naruszył jego dobro osobiste. Zauważył również, że referendarz sądowy, wskazując na możliwości gromadzenia środków pieniężnych, nie wziął pod uwagę bilansu jego dochodów i wydatków zamykającego się kwotą ok. 30 złotych, ani nie stwierdził, że ich źródłem mogą być zebrane oszczędności. Zatem uczciwa ocena trudnego położenia materialnego skarżącego winna była prowadzić do wniosku, że nie jest on w stanie pokryć żadnych kosztów postępowania sądowego. W ocenie strony, wadliwy był również pogląd o wyjątkowości instytucji prawa pomocy, gdyż należy ją uznać za zwyczajny, prawno – fiskalny element realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu. Z hipotezy art. 246 § 1 p.p.s.a. nie wynika również możliwość uzależnienia prawa pomocy od gromadzenia środków z nadwyżki dochodów nad wydatkami. Liczy się bowiem wysokość bilansu dochodów i wydatków, który jest podstawą do określenia faktycznego potencjału finansowego, chyba że strona dysponuje dużymi aktywami pieniężnymi, z których może skorzystać bez szkody i w rozsądnym terminie. Stąd też skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie wnioskowanego prawa pomocy lub uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, dokonana przez referendarza sądowego analiza sytuacji materialnej skarżącego stanowiła wystarczającą podstawę do przyjęcia, że jest on w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 złotych, bez spowodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jak wynika bowiem z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje co prawda niskie dochody, ale zaspokajają one jego bieżące wydatki w pełnym – zadeklarowanym – zakresie. Jednocześnie dysponuje on również oszczędnościami w wysokości ok. 2000 złotych, z których może opłacić wniesioną przez siebie skargę kasacyjną. Wbrew zarzutom skarżącego należy więc stwierdzić, że referendarz sądowy to właśnie w tym źródle dostrzegł istniejące po jego stronie możliwości zgromadzenia środków na pokrycie wpisu sądowego, co stanowiło także bezpośrednią przesłankę do negatywnego załatwienia jego żądania. Ustalenia płynące z bilansu dochodów i wydatków nie miały więc decydującego znaczenia dla oceny rzeczywistych możliwości opłacenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Odnosząc się zaś do pozostałych zarzutów trzeba stwierdzić, że subiektywne odczucie skarżącego o naruszeniu przez referendarza sądowego jego dobra osobistego w postaci wiarygodności, nie miało żadnego wpływu na kształt rozstrzygnięcia. W ostateczności bowiem oświadczenie złożone przez stronę było przedmiotem analizy referendarskiej i stanowiło podstawę do wydania orzeczenia w zakwestionowanym kształcie. Dodać należy, że ocena sytuacji bytowej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy może być ustalana nie tylko na podstawie jej oświadczeń, ale także dodatkowych dokumentów źródłowych, co wprost wynika z art. 255 p.p.s.a. Referendarz sądowy dysponował więc uzasadnioną podstawą do wezwania strony o uzupełnienie informacji dotyczących jej stanu majątkowego i zawodowego, a następnie – wobec braku jej aktywności w tym zakresie – mógł się do tej okoliczności odnieść, jednocześnie rozpoznając żądanie strony na podstawie danych zawartych w formularzu, o czym strona została poinformowana w piśmie z dnia 7 listopada 2016 r. Nie można również czynić referendarzowi sądowemu zarzutu z dokonanej przez niego oceny samej instytucji prawa pomocy w kategoriach jej wyjątkowości, co wynika przecież chociażby ze szczególnych przesłanek jej przyznania osobom do tego uprawnionym. Nie przeczy to jednocześnie poglądowi skarżącego o realizacji przez tę instytucję konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.