IV SA/Wr 130/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi K. M. kwotę 292, 80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) zł w tym 22 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 9 stycznia 2008 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 22 listopada 2007 r. Nr [...] odmawiającą przyznania stypendium szkolnego w roku szkolnym 2007/2008 dla ucznia D. H.i, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 90 d ust. 7, art. 90 m ust. 1, art. 90 n ust. 1, art. 90 p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.)(zwanej dalej ustawą o systemie oświaty) oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) (zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135,poz. 949 i 950)(zwanym dalej rozporządzeniem Rady Ministrów). Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. H. jako przedstawiciela ustawowego D. H. z dnia 6 września 2007 r. skierowanym do Zespołu Szkół Nr [...] we W. o przyznanie stypendium szkolnego. Wnioskodawczyni podała, że dochód jej trzyosobowej rodziny wynosi 1182, 38 zł., wobec czego średni miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 394, 12 zł. Dodatkowo wskazała na trudną sytuację osobistą związaną z niepełnosprawnością syna D.. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odmownej stwierdził , że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni w wysokości 394,13 zł przekracza kwotę 351 zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów, co powoduje, że D. H. nie jest uprawniony do otrzymania stypendium szkolnego w roku szkolnym 2007/2008. W odwołaniu od decyzji pierwszo – instancyjnej A. H. podniosła, że w związku z niepełnosprawnością syna D. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, a dochody jej rodziny ograniczają się wyłącznie do kwot otrzymywanych z pomocy społecznej i wynoszą 781 zł miesięcznie i otrzymywanych na dzieci alimentów w kwocie 190,04 zł miesięcznie . Według odwołującej niskie dochody oraz nieprzyznanie stypendium szkolnego wyklucza dalszą edukację syna D., który wymaga stałej opieki lekarskiej i rehabilitacyjnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w motywach decyzji ostatecznej wskazało, że pomoc materialną dla uczniów regulują przepisy rozdziału 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.). Zgodnie z regulacjami tam zawartymi stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie występuje bezrobocie , niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo – wychowawczych, alkoholizm lub narkomanii, a także, gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, o czym stanowi art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Natomiast zgodnie z przepisem art. 90 d ust. 8 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota 351zł. Zdaniem Kolegium cytowany przepis wskazuje na dwie przesłanki, od których zależy przyznanie stypendium szkolnego, a mianowicie : niskie dochody na osobę w gospodarstwie domowym, trudna sytuacja rodzinna polegająca na wystąpieniu w rodzinie okoliczności w nim wskazanych. Organ odwoławczy przywołał definicję dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wedle której za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa inaczej nie stanowi, pomniejszoną o : miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Według ustaleń organu II instancji na miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w wysokości 1182,38 zł. składa się : świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 429 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 211,34 zł, alimenty na dzieci w kwocie 190,04 zł., zasiłki rodzinne w kwocie 128zł, dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 80 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. A zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi kwotę 394,12 zł miesięcznie. Wobec tego kwota dochodu na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, co wyklucza możliwość przyznania stypendium na rzecz D. H. Zdaniem organu odwoławczego przepis art. 90d ust. 7 o systemie oświaty – odwołujący się do kryterium dochodowego - bezwzględnie wiąże organ orzekający w sprawie stypendium i nie zezwala na uznaniowość orzekania, wykluczając tym samym możliwość przyznania stypendium w razie przekroczenia kryterium dochodowego. W skardze na decyzję ostateczną skarżąca ponowiła argumentację wywiedzioną w odwołaniu, dotyczącą jej trudnej sytuacji materialnej . Dodatkowo podniosła, że nieuzasadnione jest wliczanie do dochodów rodziny kwoty dodatku mieszkaniowego , zaś przyjęta kwota 351zł dochodu na osobę nie bierze pod uwagę czynnika niepełnosprawności dziecka, gdy tymczasem w pobieranych świadczeniach kryterium to wynosi kwotę 583 zł. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto wskazała, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej ustalony został zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który nie przewiduje możliwości pomniejszenia dochodu o kwotę dodatku mieszkaniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie , albowiem kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej legalności rozumianej jako zgodności z obowiązującym prawem wykazała ,że wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodnie z przedmiotem sprawy. Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Przepisy ust. 2 tego artykułu przewidują , że stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (ust. 5). Mając na uwadze brzmienie powyższej regulacji prawidłowo organ drugiej instancji wywiódł , że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia dwóch przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie oraz spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Na tle analizowanego przepisu wydaje się oczywiste , że oba kryteria powinny być spełnione łącznie. Z kolei kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej tj. 351 zł. A zatem w odniesieniu do pojęcia kryterium dochodowego ustawa o systemie oświaty odsyła wprost do regulacji zawartej w ustawie o pomocy społeczne , bowiem miesięczna wysokość dochodu w rodzinie ucznia ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej (art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty). Natomiast według art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść powyższego unormowania wskazuje na to , że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty ( podobnie wyrok NSA z dnia 8.12.2006r. sygn. akt IOSK 700/06). Zarówno katalog odliczeń jak i katalog pomniejszeń nie obejmuje kwoty uzyskiwanej z tytułu dodatku mieszkaniowego . Skoro zatem kwota dodatku mieszkaniowego stanowi z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu, to w konsekwencji wysokość tego świadczenia pieniężnego nie może być pomijana przy obliczaniu wysokości dochodu rodziny na potrzeby wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Pozostaje poza sporem w badanej sprawie, że na dochód rodziny skarżącej składa się świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 420,00 zł., dodatek mieszkaniowy w kwocie 211,34 zł., alimenty na dzieci w kwocie 190,00zl, zasiłki rodzinne w kwocie128,00 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 80,00 zł. oraz zasiłek rodzinny w kwocie 153 zł. Wobec tego łączny miesięczny dochód został obliczony przez organy administracji w sposób prawidłowy, tym samym nie sposób kwestionować wysokości dochodu na osobę w trzyosobowej rodzinie skarżącej, wynoszącego 394,12 zł. Natomiast nie ma racji skarżąca , kiedy wywodzi że dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do dochodu rodziny, stanowiącego podstawę do wyliczenia średniego dochodu na osobę, uprawniającego do otrzymania stypendium. Przepisy ustawy o pomocy społecznej w sposób precyzyjny i enumeratywny określają o jakie składniki może zostać pomniejszony przychód strony na potrzeby przyznania świadczeń pomocowych i nie wynika z nich możliwość pomniejszenia przychodu o dodatek mieszkaniowy pobierany przez skarżącą. Takie stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego .Trafnie również skonstatował organ administracji , że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter przepisów bezwzględnie wiążących organ orzekający w takiej sprawie , a zatem nie ma on możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Innymi słowy niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, w tym między innymi przekroczenie kryterium dochodowego określonego w powołanych wyżej przepisach obliguje organ administracji do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Inne działanie naruszałoby podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które zobligowane są działać na podstawie obowiązującego prawa ( art.6 k.p.a.) . Ustalenie zatem przez organ administracji konkretnych okoliczności faktycznych sprawy determinuje określoną treść rozstrzygnięcia w danej sprawie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie . Jako bezsporny przedstawia się fakt ,że rodzina skarżącej znajduje się wyjątkowo trudnej sytuacji, z uwagi na niepełnosprawność syna D. i bezrobocie związane z koniecznością sprawowania nad nim opieki przez skarżącą, co niewątpliwie wypełnia jedną z przesłanek, o których mowa w art. 90 d ustawy o systemie oświaty i na co również uwagę zwraca organ odwoławczy. Jednakże wskazane wyżej regulacje dotyczące spełnienia również kryterium dochodowego uniemożliwiają w rozpatrywanej sprawie uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Konkludując powyższe uznać należy, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) .