IV SA/Wr 133/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /spr./, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 maja 2007r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną na podstawie art. 3 pkt 17a, art. 8 pkt 3a, art. 11 a, art. 23 ust. 4a i 4b, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992), art. 104 kpa oraz § 2, § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 213, poz. 2162), Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. odmówił przyznania O. M. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka K. M. W motywach tego rozstrzygnięcia podał, że w dniu [...] r. strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. M. i P. M. oraz prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka – K. M. . Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. przyznano O. M. zasiłek rodzinny na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. na obie córki. Jednakże we wniosku tym występują rozbieżności istotne do ustalenia, czy strona jest osobą samotnie wychowującą dziecko. W części III wniosku strona oświadczyła, że nie wychowuje wspólnie z drugim rodzicem co najmniej jednego dziecka. W składzie rodziny uwzględniła siebie oraz dwójkę dzieci – P. M. i K. M. W dniu [...] r. pracownik socjalny przekazał informację, że strona zamieszkuje i wychowuje dzieci wspólnie z J. M. (ojciec P. M. ), w związku z którą w dniu [...] r. przeprowadził wywiad mający na celu ustalenie sytuacji rodziny. W celu uzupełnienia materiałów dowodowych wezwano dwóch świadków. Z protokołów przesłuchań z dnia [...] r. wynika, że J. M. współuczestniczy w wychowywaniu obojga dzieci. W dniu [...] r. strona zapoznała się z materiałem dowodowym i oświadczyła: "sama wychowuję moją córkę K. M. – P. M. wspólnie wychowuję z J. M. od dwóch lat". Jednocześnie uzupełniła ona wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami o dane osobowe J. M. Następnie dostarczyła zaświadczenie o jego dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. W dniu [...] r. strona poinformowała, że od [...] r. mieszka oddzielnie z dziećmi i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W związku z powiadomieniem o zmianie miejsca zamieszkania, pracownik socjalny ponownie przeprowadził wywiad w dniu [...] r., w którym stwierdził, że zmiana ta polegała na przeprowadzeniu się do mieszkania należącego do J. M. , mieszczącego się w tym samym budynku na wyższej kondygnacji. Na podstawie wywiadu ustalono, że J. M. codziennie odwiedza dzieci przez około 30 minut. Czas ten poświęca na rozmowy i zabawy z nimi. Podczas krótkich nieobecność O. M. sprawuje opiekę nad obojgiem dzieci. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców nie żyje, 2) ojciec dziecka jest nieznany (art. 1 "la ust. 1 ustawy). Samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 3 ust. 17a ustawy). Definicja ta obowiązuje od dnia 1 stycznia 2006r. Zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczeniach rodzinne, w przypadku gdy w stosunku do osoby deklarującej samotne wychowywanie dziecka, otrzymującej lub ubiegającej się o świadczenia rodzinne, wystąpią wątpliwości dotyczące samotnego wychowywania dziecka, organ właściwy może wystąpić do kierownika ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji uzyskanych w wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego albo może przeprowadzić wywiad, którego celem jest wyjaśnienie sytuacji rodziny. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma definicji pojęcia wychowanie. W słowniku języka polskiego wychowanie oznacza całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym, umysłowym oraz przygotowaniem go do życia w społeczeństwie (Słownik Języka Polskiego pod kierunkiem prof. dr Mieczysława Szymczaka, PWN 1981 r.). Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ orzekający stwierdził, że strona wychowuje córkę P. M. razem z J. M. O wspólnym wychowywaniu świadczy codzienne przebywanie z dziećmi w zajmowanym przez nią mieszkaniu oraz krótkie, częste sprawowanie opieki nad dziećmi w czasie jej nieobecności. Podczas zaś długiej jej nieobecności dzieci pozostawały pod opieką siostry i siostrzenicy J. M. . O. M. nie utrudnia kontaktów z córką J. M. , który bierze udział we wspólnych zabawach, spacerach z obiema dziewczynkami. Wychowywanie P. M. wspólnie z jej ojcem strona potwierdza w oświadczeniu z dnia [...] r. W rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych strona nie jest więc osobą samotnie wychowującą córkę K. M. ponieważ wychowuje drugą córkę – P. , wspólnie z jej ojcem. Z definicji osoby samotnie wychowującej dziecko wyraźnie wynika, że stan cywilny nie jest jedyną przesłanką uznającą rodzica za osobę samotnie wychowującą. Istotne jest bowiem, czy w wychowaniu dziecka uczestniczy drugi rodzic co najmniej jednego z dzieci. J. M. uczestniczy na co dzień w wychowywaniu swojej córki P. M. . Tak więc, zebrany materiał dowodowy potwierdza, że oświadczenie złożone w części III wniosku jest nieprawdziwe. W odwołaniu od tej decyzji O. M. wniosła o jej uchylenie. Nadto wskazała, iż od dwóch miesięcy mieszka sama z dziećmi, jednak pracownik socjalny, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego uznał, że wychowuje je wspólnie z J. M. , co jest nieprawdą. Podała, że sama wychowuje dzieci, zaś J. M. przychodzi tylko na krótkie 20-30 minutowe spotkania z nimi. W wywiadzie z dnia [...] r. pracownik socjalny stwierdził, że przeprowadziła się ona do mieszkania J. M. lecz jest to również nieprawdą gdyż mieszkanie to "dostała od Wójta" i tylko czeka na zameldowanie. Z kolei w dniu [...] r. odbyła się sprawa sądowa, na której ograniczono J. M. prawo do wychowywania K. M. Dodała też, że przez cztery lata pobierała zasiłek dla samotnych matek na to dziecko ponieważ jego ojciec nie jest znany. Został on jej odebrany po przeprowadzeniu wywiadu przez pracownika socjalnego. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium podało, że problematykę świadczenia dla rodziców samotnie wychowujących dzieci w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z jej art. 11a przedmiotowy dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany. Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje osobie uprawnionej do zasiłku rodzinnego. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. Za taką osobę uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z akt sprawy wynika, że O. M. wystąpiła o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę K. M. . Z załączonego do akt sprawy odpisu zupełnego aktu urodzenia dziecka wynika, że jego ojciec jest nieznany. Organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. We wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka odwołująca się podała, że tworzy rodzinę z dziećmi: K. M. i P. M. oraz z J. M. (konkubentem). Zaznaczyć należy, iż strona wskazała J. M. jako członka rodziny dopiero dnia [...] r., tj. po przeprowadzeniu przez organ I instancji postępowania dowodowego odnośnie tej kwestii. Z załączonego do akt sprawy odpisu skróconego aktu urodzenia P. M. wynika, iż jej ojcem jest J. M. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ I instancji wynika, iż O. M. wychowuje wspólnie z nim ich dziecko – P. M. . Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] r. wynika, iż strona zamieszkuje razem ze swoimi dziećmi oraz konkubentem, który opłaca dobrowolnie alimenty na P. M. w kwocie [...] zł miesięcznie, ponadto czasami kupuje dzieciom drobne rzeczy. J. M. oświadczył, że nie wychowuje wspólnie z O. M. dzieci, a jednocześnie podał, że w przypadkach jej nieobecności opiekuje się dziećmi, bawi się z nimi, ponadto wspólnie spędzają święta. W aktach sprawy znajdują się zeznania dwóch świadków potwierdzające, że J. M. wychowuje wspólnie z odwołującą się obydwoje dzieci. Z kolei z protokołu jej przesłuchania, które miało miejsce dnia [...] r. wynika, iż wychowuje ona wspólnie z J. M. jedynie P. M. . Tego samego dnia strona złożyła też oświadczenie o podobnej treści. Dnia [...] r. O. M. przedstawiła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. pismo informujące, że od dnia [...] (tj. kilka dni po złożeniu oświadczenia o wspólnym wychowywaniu dziecka) mieszka sama z dziećmi i sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jako obecny adres wskazała: G. [...] (wcześniejszy adres to: G. [...] ). W wyniku takiego oświadczenia organ I instancji dnia [...] ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy. Ustalono, że J. M. mieszka oddzielnie, jednak nadal łoży na utrzymanie P. M. alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie, odwiedza dzieci codziennie i spędza z nimi około 30 minut, a czas ten poświęca na rozmowy i zabawę, opiekuje się dziećmi w czasie nieobecności O. M. . Zaznaczyć należy, że oświadczając powyższe J. M. podał jednocześnie, że nie wychowuje dzieci ze stroną (co jest sprzeczne). Wskazać należy, że oświadczenia strony z dnia [...] r. oraz jej wyjaśnienia, a także wyjaśnienia J. M. , jakie miały miejsce w trakcie przeprowadzonego dnia [...] r. wywiadu środowiskowego ocenić należy, w kontekście wcześniej zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego, jako złożone w celu uzyskania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Dlatego też, nie zasługują one na uwzględnienie. Ponadto, uznać trzeba, że zmienione wyjaśnienia potwierdzają jednak nadal, że strona wspólnie wychowuje dziecko – P. M. - z jej ojcem. Uwzględniając powołane wyżej przepisy prawa oraz przedstawiony stan faktyczny sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. O. M. wychowując córkę P. M. z jej ojcem nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, o której mowa w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do końcowych argumentów odwołania Kolegium wyjaśniło, że do dnia 1 stycznia 2006r. obowiązywała inna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko. A mianowicie, obowiązujący w tym czasie art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z dniem 1 stycznia 2006r. treść cytowanego wcześniej przepisu, definiującego pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko, uległa istotnej zmianie. Obecnie okoliczność wychowywania co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem wyklucza uznanie danej osoby za samotnie wychowującą dziecko. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu O. M. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędne ustalenie, że wychowuje dzieci K. i P. M. wspólnie z J. M. Podała, że zamieszkuje jedynie z małoletnimi córkami, a na P. M. otrzymuje miesięcznie [...] zł alimentów. Wskazała też na wyroki Sądu w sprawach o znęcanie się przez J. M. nad nią oraz K. M. , zapadłe po jej powrocie z M. Podniosła, iż we wszystkich decyzjach Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. stwierdza się, że otrzymuje pomoc jako matka samotnie wychowująca dzieci. Nie wie więc, dlaczego nie otrzymała wnioskowanego dodatku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. z 2006r. poz. 139, poz. 992/ za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, wdowę, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W rozpatrywanej sprawie organy administracyjne odmówiły O. M. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na córkę K. M. Organy uznały, iż O. M. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko bowiem drugą córkę P. M. wychowuje wspólnie z jej ojcem J. M. . Fakt ten potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy /protokoły przesłuchań świadków, wywiady środowiskowe z dnia [...] r. i [...] r., oświadczenie strony z dnia [...] r./. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje są przedwczesne. Materiał dokumentacyjny sprawy nie pozwala bowiem jednoznacznie stwierdzić, że J. M. faktycznie wychowuje córkę P. W dniu [...] r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy mający na celu ustalić sytuację rodzinną wnioskodawczyni. O. M. oświadczyła wówczas, że zamieszkuje wspólnie z J. M. ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi. J. M. płaci alimenty na P. w wysokości [...] zł. Od czasu do czasu kupuje dzieciom, w równych ilościach, drobne rzeczy np. słodycze. Wspólnie spędzają święta. W przypadku konieczności nagłego wyjazdu J. M. zostaje w domu z dziećmi. Na codzień nie spędza z dziećmi dużo czasu. Organ pierwszej instancji w dniu [...] r. przesłuchał w charakterze strony O. M. , która zeznała, "że mieszka wspólnie z ojcem P. od [...] lat. J. M. płaci alimenty zasądzone na P. , innych pieniędzy nie przekazuje. Czasami kupuje słodycze dla P. i K. . Kiedy wyjeżdża do L. załatwić sprawy czy też do R. dziećmi opiekuje się J. M. . Podczas pobytu w szpitalu, córką P. opiekowała się pani J. natomiast K. pani A. P. . W tym czasie J. M. odwiedził córkę kilka razy. W związku z tym, że nie mieszkają w jednym budynku, J. M. czasami opiekuje się swoją córką P. , którą bierze na spacery. Kiedy jest chora K. to może zostawić P. pod opieką jej ojca, który chętnie to robi. J. M. oprócz alimentów nie łoży już nic, nie kupuje też słodyczy ani własnej córce ani K. . Święta spędzają w jednym budynku lecz we własnych pokojach." Podsumowując O. M. stwierdziła, że córkę K. M. wychowuje sama a P. M. od jej urodzenia wychowuje razem z jej ojcem J. M. . W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] r. O. M. wskazała "sama wychowuję moją córkę K. M. – P. M. wspólnie wychowują z J. M. od dwóch lat". W wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. O. M. podała, że od [...] r. nie mieszka w mieszkaniu należącym do J. M. . Prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. J. M. regularnie płaci zasądzone alimenty. W czasie wspólnego zamieszkiwania wspólnie spędzali święta. J. M. odwiedza dzieci 1 raz dziennie na około 30 minut, czas ten poświęca na rozmowę z dziećmi. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, skarżąca zaprzeczyła iż wychowuje dzieci wspólnie z J. M. Wskazała, że J. M. przychodzi tylko na krótkie 20 – 30 minutowe spotkania z dziećmi. Z kolei J. M. w pierwszym przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym podał, iż nie wychowuje wspólnie z O. M. dzieci. Wychowuje je sama. Zamieszkuje wspólnie z O. oraz dziećmi. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Łoży na utrzymanie P. [...] zł alimentów miesięcznie. W nagłych przypadkach opiekuje się dziećmi tj. wyjazd do lekarza. Bawił się z dziećmi, wspólnie spędzają święta. W sporządzonym ponownie wywiadzie J. M. wskazał, iż nie mieszka razem z O. M. i dziećmi i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego – prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nadal płaci na P. alimenty w kwocie [...] zł. Nie wychowuje dzieci: K. i P. M. . O. M. wychowuje dzieci sama. Od czasu do czasu opiekuje się dziećmi, pół godziny dziennie "W tym czasie bawi się, rozmawia. Podczas krótkich nieobecności matki opiekuje się dziećmi. Z wyżej przytoczonego wynika, iż w toku postępowania administracyjnego skarżąca, oświadczyła, że wychowuje córkę P. wspólnie z jej ojcem. Okoliczności tej zaprzeczyła, w złożonym środku zaskarżenia. Natomiast J. M. utrzymuje, że córki P. nie wychowuje. W tym stanie rzeczy wymaganym jest dokładne wyjaśnienie kwestii wychowywania dziecka przez jego rodziców. Ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zdefiniował pojęcia "wychowanie". Organ administracyjny zobowiązany jest dokonać własnej interpretacji tego pojęcia na gruncie konkretnej sprawy. Podane w tym względzie mogą być dodatkowe wyjaśnienia wymienionych, którzy powinny oświadczyć się w kwestii co ich zdaniem świadczy o wychowywaniu dziecka bądź w konkretnej sytuacji o braku uczestnictwa w takim procesie. Podnieść należy, iż wychowywanie dziecka jest ciągłym procesem składającym się z szeregu czynności faktycznych poprzez które rodzice mają możliwość wpływu na dziecko. Kształtowania jego osobowości, decydowania o jego rozwoju między innymi intelektualnym i emocjonalnym. Wychowanie nie może ograniczać się do sporadycznych bądź krótkich kontaktów z dzieckiem, jakie utrzymuje ojciec P. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracyjny powinien uzupełnić postępowanie wyjaśniające w kierunku wskazanym przez Sąd, dokonać ewentualnie innych ustaleń jakich potrzeba wyłoni się w toku postępowania i swoje ustalenia faktycznie ocenić zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.