IV SA/Wr 140/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, dalej: Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 400), dalej: ustawa, po rozpoznaniu wniosku M. R. o przyznanie uprawnień kombatanckich, odmówił stronie ich przyznania. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, że postanowieniem z dnia [...] 2011 r., nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na konieczność zwrócenia się przez stronę do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej podleganie represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia okoliczności przebywania strony w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Powyższa decyzja stała się ostateczna, w związku z czym Kierownik Urzędu, postanowieniem z dnia [...] 2012 r., podjął zawieszone dotychczas postępowanie. Jak podał, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy represjami w jej rozumieniu są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przy czym, stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy, okoliczność osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Strona otrzymała negatywną decyzję w tym przedmiocie. Z kolei, Kierownik Urzędu, będąc związany decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, nie jest kompetentny do zmiany jego stanowiska. Niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia M.R. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku podniosła, że żąda przyznania statusu osoby represjonowanej w latach 1944-1958 ze względu na osadzenie jej w więzieniu w K. bez wyroku od dnia 15 sierpnia 1951 r. do dnia 19 kwietnia 1952 r., pod zarzutem popełnienia zbrodni z art. 7 Dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu, decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art.127 § 3, art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 4 i art. 22 ust. 1 ustawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 14 stycznia 2013 r. Wskazał, że w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadzone było postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie uprawnień kombatanckich przysługujących na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego uznał, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdził, że wobec decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] 2012 r. odmawiającej potwierdzenia, że wnioskodawczyni przebywała w więzieniu w latach 1944 - 56 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, zobligowany był do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zaznaczył przy tym, że przyznanie takich uprawnień przez Kierownika Urzędu może nastąpić dopiero wtedy, gdy strona przedstawi decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzeniu okoliczności uwięzienia bez wyroku sądowego. Na powyższą decyzję M.R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze zarzuciła, że Kierownik Urzędu niesprawiedliwie, sprzecznie z zasadami współżycia społecznego i niezgodnie ze stanem faktycznym rozstrzygnął jej wniosek. W dalszej części skargi opisała rodzaj represji jakim podlegała. Podniosła, że domaga się od Kierownika Urzędu aby zaliczył ją do grona osób objętych stosowną ochroną prawną państwa. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodał, że nie kwestionuje represji, jakie dotknęły skarżącą ze strony władz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, jednakże w świetle treści przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, to do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej należy wydawanie decyzji potwierdzających okoliczności, o których mowa w jej art. 4 ust. 1 pkt 4. Kierownik Urzędu nie może samodzielnie oceniać okoliczności związanych z represjami jakich doznała skarżąca. Decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej jest dla niego wiążąca i nie może – mocą własnego orzeczenia – podważać zawartego w niej rozstrzygnięcia. W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2013 r. wyznaczony skarżącej z urzędu pełnomocnik podniósł, że organ orzekający dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 w związku z art. 41 ust. 1 i 5 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W wyniku wydania zaskarżonej decyzji nie urzeczywistniono bowiem zasady sprawiedliwości społecznej w postaci uznania, że skarżąca wraz rodziną była bezprawnie pozbawiona wolności przez wiele miesięcy i poddawana torturom w trakcie przesłuchań. Pełnomocnik skarżącej opisał, jakim represjom poddana została skarżąca wraz z rodziną. Uznał, że w świetle powołanych okoliczności bezspornym jest, że zostali oni pozbawieni wolności z uwagi na swoje przekonania i podejrzenie ówczesnej władzy o prowadzenie działalności politycznej oraz walki o suwerenność i niepodległość. Stwierdził, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] 2012 r. została wydana z naruszeniem prawa albowiem postępowanie w przedmiocie nią objętym jeszcze się nie zakończyło, w związku z czym była ona przedwczesna. Ponieważ skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja ta nie została ponownie zweryfikowana. Ponadto, wniósł o zwrócenie się przez Sąd do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. z prośbą o udzielenie informacji, czy śledztwo prowadzone pod sygnaturą akt [...] zostało zakończone oraz czy dotyczyło skarżącej. Podkreślił, że w przypadku uzyskania takich informacji decyzje organu I i II instancji powinny zostać uchylone. Skarżąca natomiast mogłaby wystąpić o wznowienie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej i zweryfikowanie jego decyzji. Powyższy wniosek pełnomocnik skarżącej ponowił na rozprawie oświadczając, że nie jest w stanie poinformować Sądu o przedmiocie omawianego śledztwa. Zgłoszony przez pełnomocnika skarżącej wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił z uwagi na brak informacji o związku postępowania toczącego się przed wspomnianą Komisją i niniejszą sprawą. Wskazał, że ewentualnie pozytywna decyzja kończąca to postępowanie, mogąca mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie, będzie podstawą do wznowienia postępowania przed Kierownikiem Urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że odpowiada ona prawu. Z bezspornego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Ze względu na wymóg potwierdzenia okoliczności podlegania tego rodzaju represjom przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, skarżąca została pouczona o konieczności zwrócenia się tego organu ze stosownym wnioskiem, co niezwłocznie uczyniła. W tym celu, postępowanie przed Kierownikiem Urzędu zostało zawieszone. W dniu [...] 2012 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia, że skarżąca przebywała w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Z uwagi na to, że decyzja ta stała się ostateczna Kierownik Urzędu podjął zawieszone postępowanie i na tej podstawie wydał kontrolowane przez Sąd decyzje stwierdzając, że w tym stanie rzeczy skarżąca nie może uzyskać wnioskowanych uprawnień kombatanckich. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stosownie do treści art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski. Do wyłącznej kompetencji orzeczniczej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej należy rozstrzyganie o okolicznościach z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Podkreślenia wymaga, że kwestia dotycząca potwierdzenia represji skarżącej - w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy - została rozstrzygnięta odmowną decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] 2012 r. W tej sytuacji Kierownik Urzędu zobligowany był do wydania negatywnego orzeczenia. W myśl bowiem art. 21 ust. 1 ustawy uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Kierownik Urzędu nie może samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W tym miejscu wskazać również należy, iż decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] 2012 r. nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Związanie Sądu granicami danej sprawy, o którym stanowi art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza, że Sąd nie może wkraczać ocenami prawnymi w sprawę nową w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Poza tym, skarżąca posiadała możliwość zakwestionowania decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, jednakże uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Mając powyższe na uwadze stanowisko Kierownika Urzędu należy zatem uznać za słuszne i w pełni uzasadnione. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. W toku kontrolowanego postępowania nie naruszono zasad ogólnych postępowania administracyjnego w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Sąd nie dopatrzył się też innych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skutkują uwzględnieniem skargi i wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. W kontrolowanym postępowaniu nie naruszono też wskazanych przez pełnomocnika skarżącej w piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2013 r. praw konstytucyjnych. Z kolei, oceny postępowania w tym względzie przeprowadzonego przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej Sąd nie był właściwy dokonywać. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 powołanej ustawy, orzeczono jak w sentencji wyroku.