IV SA/Wr 144/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...], nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Rektora za dla najlepszych studentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ojcem. W rubryce dochody podała, że matka uzyskuje miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, a ojciec uzyskuje dochód z tytułu renty i rolnictwa w wysokości [...] zł. Wspólny dochód rodziców wynosi [...] zł. Skarżąca nie uzyskuje dochodów. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podała, że wynoszą one: kredyt 1000 zł, media 500 zł i ubezpieczenia 300 zł. Ponadto wskazała, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych, i wierzytelności, a stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest zły. Wyjaśniła, że wnosi o przyznanie prawa pomocy ze względu na złą sytuację majątkową. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania, w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów ojca z tytułu renty w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. np. trzy ostatnie odcinki renty, trzy ostatnie przelewy bankowe z tytułu renty; wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych ojca i matki za ostatnie trzy miesiące; wyjaśnienia czy ojciec prowadzi obecnie działalność rolniczą ze wskazaniem powierzchni gruntów, budynków, rodzaju działalności i podaniem wysokości dochodu z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy i czy otrzymał dopłaty do gruntów rolnych w 2016 r. i 2017 r. (dane te należało udokumentować); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne); zeznania podatkowego za 2015 r. i 2016 r. wnioskodawcy i zeznania podatkowego każdego z rodziców za 2015 r i 2016 r.; wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem /stratą matki za styczeń, luty, marzec 2017 r. lub wydruku za ten sam okres z ewidencji przychodów prowadzonej przez osoby opłacające zryczałtowany podatek dochodowy od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne lub decyzji w sprawie opodatkowania w formie karty podatkowej i wyjaśnienia jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi matka skarżącej; ostatniej decyzji w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości adresowana do rodziców; informacji o posiadanych środkach transportu wnioskodawcy i rodziców (należało podać markę, rocznik i wartość); dokumentów potwierdzających wysokość dochodu skarżącej w okresie ostatnich trzech miesięcy np. decyzja przyznająca stypendium, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za poszczególne miesiące, przelewy bankowe; wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych skarżącej za ostatnie trzy miesiące; wyjaśnienia kto i na jaki cel zaciągnął kredyt sprecyzowany przez skarżącą w rubryce nr 11 urzędowego formularza "zobowiązania i stałe wydatki" na kwotę 1000 zł i czy kwota ta stanowi wysokość miesięcznej raty kredytu, należało nadesłać także dokumenty potwierdzające te dane oraz dokumenty potwierdzające wysokość opłat podanych w tej rubryce, tj. media 500 zł i ubezpieczenia 300 zł. W piśmie tym podano, że dokumenty należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to zostało odebrane przez dorosłego domownika w dniu 24 kwietnia 2017 r. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.) zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa i majątkowa. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r., w którym została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jej sytuacji dochodowej i majątkowej i sytuacji rodziców, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca nie nadesłała zatem m. in. wyciągów z jej kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, w tym także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych rodziców, dowodów potwierdzających aktualną wysokość swojego dochodu w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. wymienionych przykładowo w tym piśmie decyzji przyznającej stypendium, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za poszczególne miesiące, przelewy bankowe. Nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość dochodu jej rodziców w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. dowodów potwierdzających wysokość dochodu matki z tytułu działalności gospodarczej i wysokość dochodu ojca z tytułu renty. Ponadto mimo, że w urzędowym formularzu skarżąca podała, że ojciec otrzymuje dochody nie tylko z renty i ale również z rolnictwa, to jednak nie wyjaśniła istotnych w niniejszej sprawie okoliczności, tj. czy ojciec prowadzi obecnie działalność rolniczą ze wskazaniem powierzchni gruntów, budynków, rodzaju działalności i podaniem wysokości dochodu z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy i czy ojciec otrzymał dopłaty do gruntów rolnych w 2016 r. i 2017 r. (dane te należało udokumentować). Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa rodziny skarżącej kształtuje się tak jak to opisała we wniosku o prawo pomocy, tzn. czy we wspomnianym okresie ostatnich trzech miesięcy, miesięczny dochód matki z tytułu działalności gospodarczej wynosił [...] zł, a dochód ojca z tytułu renty i rolnictwa wynosi [...] zł. Ponadto brak jakichkolwiek danych, które zobowiązane była przedstawić skarżąca nie pozwala na ocenę, czy skarżąca w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskała dochody. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedłożyła także zeznania podatkowego za 2015 r. i 2016 r. i zeznań podatkowych rodziców za ten okres i ostatniej decyzji w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości adresowanej do rodziców dokumentów i informacji o posiadanych środkach transportu. Nie wyjaśniła i nie udokumentowała kto i na jaki cel zaciągnął kredyt. Skarżąca nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie. W tej sytuacji należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.