IV SA/Wr 153/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca), Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 lipca 2009 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy pozbawienia stopnia wojskowego oddala skargę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 78 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. - 3 z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy pozbawienia P. W. stopnia wojskowego, w następujących okolicznościach sprawy. W dniu 4 listopada 2008 r. ppor. rez. P. W. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. - 3 z wnioskiem o zwolnienie go ze służby wojskowej oraz pozbawienie stopnia wojskowego. W ocenie organu I instancji obowiązujące przepisy prawne nie dają wojskowemu komendantowi uzupełnień prawa do pozbawiania żołnierza rezerwy posiadanego stopnia wojskowego, albowiem zgodnie z art. 78 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, żołnierz traci stopień wojskowy tylko w razie utraty obywatelstwa polskiego lub zastosowania prawomocnym wyrokiem sądu środka karnego pozbawienia praw publicznych albo degradacji. W odwołaniu złożonym od decyzji organu I instancji, P. W. podkreślił, że ma prawo do zwolnienia ze służby wojskowej oraz pozbawienia stopnia wojskowego, co gwarantuje mu art. 85 Konstytucji, a brak odpowiednich przepisów wykonawczych nie może go tego prawa pozbawić. Decyzji wytknął też błąd pisarski. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. decyzję organu I Instancji uznał za zgodną z prawem i odwołania od niej nie uwzględnił. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej Szef WSW wskazał, że zgodnie z powołanymi przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony, istnieją jedynie dwie możliwości utraty stopnia wojskowego przez żołnierza. Zgodnie z art. 78 powołanej ustawy, żołnierz traci stopień wojskowy w razie utraty obywatelstwa polskiego oraz zastosowania prawomocnym wyrokiem środka karnego pozbawienia praw publicznych albo degradacji. Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że zgodnie z art. 85 ust. 3 Konstytucji RP "Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady nie pozwalają na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do odbycia służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie." Zdaniem organu ustawodawca przewidział odbywanie służby zastępczej tylko przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej czyli poborowych. Organ podkreślił, że ppor. P. W. nie posiada statusu poborowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu P. W. wniósł o uchylenie w całości decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. - 3 z dnia [...]. Skarżący wskazał, że ustęp 3 art. 85 Konstytucji RP wyraźnie stwierdza, że to obywatelowi (a nie wyłącznie poborowemu) przysługuje prawo do służby zastępczej. Natomiast nie istnieje żaden przepis prawa, który by zabraniał lub uniemożliwiał odbywanie służby zastępczej obywatelowi, nie będącemu poborowym. Odnośnie pozbawienia stopnia wojskowego, skarżący oświadczył, że skoro zgodnie z art. 78 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, przytoczonym przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, pozbawienie stopnia wojskowego jest decyzją administracyjną, to wnosi on do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o pozbawienie go stopnia wojskowego drogą degradacji wymienioną w ustawie. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takich wad i uchybień nie stwierdzono, toteż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Organy administracji dokonały właściwej oceny stanu faktycznego pod kątem przepisów obowiązującego prawa. Wbrew stanowisku strony skarżącej, organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego, tj. przepisów art. 78 cytowanej ustawy, a także art. 85 ustęp 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle art. 78 ustawy o powszechnym obowiązku obrony istnieją tylko dwie możliwości utraty stopnia wojskowego przez żołnierza: 1) poprzez utratę obywatelstwa polskiego, 2) zastosowanie prawomocnym wyrokiem sądu środka karnego pozbawienia praw publicznych albo degradacji. Brak natomiast prawnej możliwości zrzeczenia się tego stopnia oraz pozbawienia żołnierza stopnia, w innych niż wskazane w ustawie okolicznościach. Niesporne w sprawie jest to, że żadna z wymienionych w art. 78 ustawy przesłanek nie istnieje w tej sprawie i dlatego należało uznać za prawidłowe stanowisko organów orzekających obu instancji, że brak jest podstaw do pozbawienia skarżącego stopnia wojskowego. Odnośnie służby wojskowej, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach art. 85 ustanawia obowiązek obrony Ojczyzny. Obowiązek ten ma charakter powszechny; tak też rozumie go obowiązująca ustawa o powszechnym obowiązku obrony. Jego powszechność wyraża się nie tylko tym, że podlegają mu wszyscy obywatele RP, na zasadach określonych w ustawie, lecz także w jego szerokim zasięgu przedmiotowym, obejmującym wszystkie zadania i powinności, jakich wymaga obrona ojczyzny w stosunku do obywateli zdolnych do ich wykonywania. Powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Konstytucyjny obowiązek obrony, jako pojęcie zbiorowe, implikuje wiele obowiązkowych zachowań, określonych w ustawie, służących jego realizacji, w szczególności obowiązek osobistego stawienia się na wezwanie właściwych organów, obowiązek rejestracji i obowiązek zgłoszenia do poboru. Przepis art. 85 ust. 2 Konstytucji dotyczy obowiązku służby wojskowej jako formy ogólnego obowiązku obrony ojczyzny. Służba wojskowa jest jednym z najważniejszych obowiązków obywatelskich i skrupulatne oraz we właściwym czasie jego wypełnianie ma istotne znaczenie dla przygotowania obywateli do realizacji konstytucyjnego obowiązku obrony RP. Konstytucja odsyła określenie zakresu służby wojskowej do ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z ustawą przedmiotowy zakres służby wojskowej obejmuje odbywanie zasadniczej służby wojskowej przez poborowych, zajęć wojskowych oraz przeszkolenia wojskowego przez studentów i absolwentów szkół wyższych, ćwiczeń wojskowych oraz okresowej służby wojskowej przez poborowych i żołnierzy rezerwy (art. 55 ustawy). Jak wynika z akt sprawy skarżący ma status żołnierza rezerwy. Ustęp 3 art. 85 wskazuje, że obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie, warunki odbywania służby określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz.U. nr 223, poz, 2217 ze zm.). Ustawa ta wskazuje, że możliwość odbywania służby zastępczej dotyczy tylko podlegających obowiązkowi służby wojskowej, czyli poborowych. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie posiada statusu poborowego i dlatego nie można zwolnić go z odbywania służby wojskowej i skierować do służby zastępczej. Niezależnie od tego stwierdzić należy, iż w piśmie skarżącego z dnia 4 listopada 2008 r., wszczynającym postępowanie, w pierwszej kolejności zawarty został wniosek o zwolnienie ze służby wojskowej w siłach RP. Nie można wprawdzie z cała pewnością ocenić, czy wniosek ten zmierza do tego by skarżącemu umożliwić odbywanie służby zastępczej (co byłoby chyba sprzeczne z jego obecnym statusem), czy też zmierza do absolutnego zwolnienia od jakichkolwiek obowiązków oficera rezerwy, to sprawa w tym zakresie nie została załatwiona. Należy przyjąć, iż Komendant WKU pozostaje w tym zakresie bezczynny, ale bezczynność tę skarżący może znieść wnosząc zażalenie do organu wyższego stopnia, a następnie, gdyby to nie skutkowało, skargę do sądu administracyjnego. W związku z powyższym zarzuty sformułowane w skardze nie mogły być uwzględnione. Zwraca przy tym uwagę, że skarżący domaga się od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pozbawienia go stopnia wojskowego drogą degradacji. Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny nie może wydawać wyroku, na mocy którego oficer wojska polskiego zostałby pozbawiony stopnia wojskowego. W kompetencji sądu jest jedynie badanie, czy wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzja administracyjna jest zgodna z prawem (przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego). W świetle powyższego rozstrzygnięcia organów obu instancji odmawiające pozbawienia stopnia wojskowego są prawidłowe. Mając powyższe na uwadze należy uznać, ze zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).