IV SA/Wr 156/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. D. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika z uwagi na brak środków finansowych na opłacenie adwokata z wyboru w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w niniejszej sprawie i ze względu na przymus adwokacko – radcowski do sporządzenia skargi kasacyjnej. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo w domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ rubryka nr 10 obejmująca dochody została przez skarżącego wykreślona. Podobnie rubryka nr 11 obejmująca zobowiązania i stałe wydatki została przez skarżącego wykreślona, co oznacza, że skarżący podał, że nie ponosi żadnych zobowiązań, skoro z pouczenia do formularza wynika, że wnioskodawca może skreślić niepotrzebną treść rubryk. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący posiada dom o powierzchni [..] m2 i odrębna działkę gruntu w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [..] m2. Pozostałe rubryki dotyczące innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności zostały przez skarżącego wykreślone, co oznacza, że skarżący podał, iż nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania, w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co stanowi obecnie źródło utrzymania skarżącego skoro we wniosku o prawo pomocy podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów i czy otrzymuje obecnie świadczenia z pomocy społecznej i czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie lub czy uzyskuje dochody z innego tytułu np. zatrudnienia lub wynajmu domu (dane te należało udokumentować za okres ostatnich trzech miesięcy); wyjaśnienia czy jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna (należało nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2017 r.; ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i jaki tytułu prawny posiada do lokalu podanego w adresie zamieszkania (dane te należało udokumentować). Pismo to skarżący odebrał w dniu 20 sierpnia 2018 r. i nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął zatem bezskutecznie w poniedziałek 27 sierpnia 2018 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej. Niewiarygodne jest więc oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych za okres ostatnich trzech miesięcy, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Ponadto skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował, czy jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont bankowych. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Niewiarygodne jest przy tym twierdzenie skarżącego, że jako osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiadająca dom i odrębną działkę gruntu, nie ponosi on żadnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy skarżący pozostaje w zatrudnieniu lub jest np. osobą bezrobotną. Skarżący nie nadesłał zeznania podatkowego za 2017 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Brak tych danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.