IV SA/Wr 156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprzeciwu M. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 156/18 o umorzeniu postępowania z wniosku z dnia 11 grudnia 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 18 V 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 156/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. D. (dalej: skarżący). Wyrok ten wraz z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek skarżącego doręczony mu został w dniu 25 VI 2018 r. W dniu 13 VII 2018 r., a zatem w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący nadał w urzędzie pocztowym pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 12 IX 2018 r. odmówiono skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem przez skarżącego, wskutek rozpoznania którego tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 26 X 2018 r. utrzymał je w mocy. Postanowienie Sądu zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 XI 2018 r. Na urzędowym formularzu nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 14 XII 2018 r. skarżący ponownie złożył wniosek z dnia 11 XII 2018 r. o prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W treści tego wniosku skarżący zawarł także wniosek o wyłącznie referendarza sądowego, który prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 4 stycznia 2019 r. oddalono. Postanowieniem z dnia 27 II 2019 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku z 11 XII 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że skarżący wyczerpał tok instancji w przedmiocie wniosku o prawo pomocy złożonego na podstawie art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 177 § 1 p.p.s.a., czyli złożonego po wydaniu przez sąd wyroku oddalającego skargę (orzeczenia) i po złożeniu wniosku o uzasadnienie tego orzeczenia, w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej uregulowanym w art. 177 § 1 p.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony przed upływem "zwykłego" terminu przewidzianego dla strony do wniesienia skargi kasacyjnej, określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a., lecz został złożony w okresie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uregulowanego w treści art. 177 § 6 p.p.s.a. Referendarz podkreślił, że wynikający z treści art. 177 § 6 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru upłynął w dniu 20 XII 2018 r. i ewentualna skarga kasacyjna nie została wniesiona w niniejszej sprawie. W konsekwencji obecnie rozpoznawany drugi wniosek pozostawał bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej określonego w treści art. 177 § 6 p.p.s.a, którą powinien sporządzić pełnomocnik ustanowiony z wyboru. Postanowieniem z dnia 21 II 2019 r. stwierdzono, że wyrok Sądu z dnia 18 maja 2018 r. jest prawomocny od dnia 21 XII 2018 r. Wobec powyższego starszy referendarz sądowy stwierdził, że zakończył się tok postępowania, a więc nie ma konieczności przyznawania stronie prawa pomocy. Z tych względów postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ocenie starszego referendarza sądowego podlega umorzeniu, gdyż rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne w rozumieniu przepisu art. 249a p.p.s.a. Dodatkowo w uzasadnieniu postanowienia starszego referendarza sądowego podkreślono, że skarżący nadużywa instytucji prawa pomocy. Ocena taka podyktowana została brakiem współpracy skarżącego z Sądem w zakresie nieprzekładania dokumentów źródłowych i oświadczeń na podstawie art. 255 p.p.s.a. Według starszego referendarza sądowego występowanie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy, które wspiera tożsama argumentacja, co żądanie już prawomocnie załatwione orzeczeniem o odmowie przyznania prawa pomocy, a przy tym składanie kolejnego żądania przyznania prawa pomocy w kontekście nadal niezrealizowanego w należyty sposób wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i rodzinnym. Od wyżej opisanego postanowienia starszego referendarza sądowego skarżący pismem z dnia 14 III 2019 r. wniósł sprzeciw. Skarżący nie przytoczył żadnej argumentacji na jego poparcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym umorzono postępowanie z wniosku z dnia 11 XII 2018 r. o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, mając na względzie przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] 2018 r. nr SKO 4101[...] oraz postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie, nie nosi znamion wadliwości, choć Sąd nie podziela w pełni zaprezentowanej w nim argumentacji. Skarżący ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym przyznanie adwokata z uwagi na przymus adwokacko-radcowski obowiązujący przy sporządzaniu skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej modyfikują jednak kolejne jednostki redakcyjne przywołanego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z przepisu powyższego wynika, że złożenie wniosku o ustanowienie w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika de facto wydłuża termin do wniesienia skargi kasacyjnej przesuwając w czasie moment rozpoczęcia jego biegu. Kwestię tę, w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy, reguluje nadto art. 177 § 6 p.p.s.a., w myśl którego w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. W świetle powyższych regulacji nie budzi wątpliwości, iż w dniu 25 VI 2018 r., tj. w dniu doręczenia skarżącemu wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem rozpoczął się pierwotny bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na wniesienie przez skarżącego w dniu 13 VII 2018 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy termin ten się przedłużył. Wobec utrzymania w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 26 X 2018 r., na które nie przysługiwał skarżącemu środek zaskarżenia, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w myśl art. 177 § 6 p.p.s.a. rozpoczął się na nowo. Bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął się zatem od dnia następującego po dniu doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu utrzymującego w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego tj. 21 XI 2018 r. Z akt sprawy wynika niezbicie, że skarżący w terminie tym nie złożył skargi kasacyjnej, wobec czego postanowieniem z dnia 21 II 2019 r. stwierdzono prawomocność wyroku z 18 V 2018 r. Sąd w pełni podziela stanowisko reprezentowane przez starszego referendarza sądowego i poparte orzecznictwem sądowym, zgodnie z którym w razie prawomocnego zakończenia postępowania wpadkowego skarżący ma nadal możliwość zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia, jednak w zakresie tym reprezentowany musi być przez pełnomocnika z wyboru. Treść art. 177 § 6 p.p.s.a. nie pozostawia bowiem wątpliwości, że w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w przypadku wydania postanowienia kończącego postępowania w tym przedmiocie – w niniejszej sprawie jest nim postanowienie tutejszego Sądu z dnia 26 X 2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego – rozpoczyna się nowy bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jeżeli w trakcie jego biegu ubiegający się nieskutecznie o prawo pomocy nie złożył skargi kasacyjnej, tak jak w przedmiotowej sprawie, rozstrzygnięcie sądu staje się prawomocne. W ocenie tutejszego Sądu bieg procesowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczonego od dnia doręczenia skarżącemu postanowienia kończącego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie ulega przerwaniu przez złożenie tożsamego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia referendarza sądowego wynika, że wzięto pod uwagę treść nowo złożonego wniosku, która nie odbiega od treści wniosku złożonego pierwotnie. Tym samym w istocie wnioskodawca nie przytoczył żadnych nowych okoliczności, co uczyniło rozpoznanie wniosku zbędnym. To zaś stanowi podstawę do umorzenia postępowania wpadkowego na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W tym zakresie Sąd nie odnalazł w rozstrzygnięciu starszego referendarza sądowego nieprawidłowości. Jakkolwiek zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego zasługuje na jego utrzymanie w mocy, nadmienić należy, iż Sąd nie podziela wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia stanowiska, wedle którego stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie sądowe stanowi okoliczność uniemożliwiającą pozytywne rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Decydująca w zakresie możliwości rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem treść wniosku. Referendarz sądowy niezasadnie również powołał się na treść art. 165 p.p.s.a., którego zakres zastosowania obejmuje zmianę wydanego już postanowienia, a nie rozstrzyga kwestii dopuszczalności rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie biegnącym do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednakże, w ocenie Sądu przyjąć należy, iż termin procesowy wynikający z art. 177 § 6 p.p.s.a. nie może być przedłużany wskutek wnoszenia coraz to nowych wniosków o przyznanie prawa pomocy, a zatem zasadniczo wniesienie takiego wniosku nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Słusznie zatem stwierdzono prawomocność wyroku tutejszego Sądu z 18 V 2018 r. jednak okoliczność ta nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący złożył ponowny wniosek przed terminem prawomocności. W ocenie Sądu przyczyną umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest fakt, iż treść drugiego wniosku pokrywa się z treścią pierwszego, prawomocnie rozstrzygniętego postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 26 X 2018 r. Biorąc nadto pod uwagę, co słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, iż skarżący nie wykazuje żadnej woli współpracy z Sądem w zakresie udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, przyjąć należy, że rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Przyjęcie innej oceny w opinii tutejszego Sądu prowadziłoby do wykładni ad absurdum przepisu art. 177 § 6 p.p.s.a., albowiem umożliwiałoby notoryczne przedłużanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez rozpoczynanie nowego biegu tego terminu wskutek doręczenia skarżącemu kolejnych postanowień, pomimo braku zmiany okoliczności faktycznych. Poza powyżej wskazanym, zauważenia wymaga, że w treści sprzeciwu skarżący w dalszym ciągu nie wykazuje inicjatywy dowodowej w zakresie objaśnienia źródeł dochodów i wydatków, nie przywołał żadnych nowych okoliczności. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.