IV SA/Wr 159/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Sędziowie: Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca) Sędzia WSA - Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. M. L. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził, bowiem rażące dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu wnioskodawczyni, a rzeczywistą sytuacją majątkową, potwierdzoną przez pracownika socjalnego. W odwołaniu od tej decyzji M. L. stwierdziła, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie błędnej oceny pracownika socjalnego dotyczącej Jej sytuacji majątkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując odwołanie oraz oceniając okoliczności w nim podnoszone, a także okoliczności wynikające z wywiadu środowiskowego, Kolegium stwierdziło, że M. L. zamieszkuje wraz z dwiema córkami w dwóch mieszkaniach własnościowych. Na dochód rodziny składają się alimenty w wysokości [...] zł., zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł., zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...]zł. i dodatek mieszkaniowy w wysokości [...]zł. Łączny miesięczny dochód wynosi [...]zł., na osobę zaś przypada [...]zł. Córka odwołującej się A. L. (lat [...]), orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...]r., ma orzeczoną niepełnosprawność ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, na okres do [...] roku życia. Z oświadczenia złożonego przez odwołującą się w dniu [...] r. wynika, że nie posiada ona żadnego źródła dochodu. Jest zarejestrowana w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. W okresie od [...] r. do [...] r. przebywała we W. na utrzymaniu bliskiej Jej osoby. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń złożonych przez sąsiadów wynika, że M. L. zajmuje dwa mieszkania własnościowe, które remontuje, a remont ten polega na położeniu gładzi tynkowych, położeniu paneli podłogowych, wymianie drzwi w dwóch pokojach, wymianie ogrzewania na c.o., położeniu kafelek w kuchni i w łazience oraz wymiany okien na PCV. Ponadto ustalono, że razem z M. L. i Jej córkami mieszka matka wraz z konkubentem, posiadający własne środki utrzymania. Faktury przedłożone przez odwołującą się, a wystawione na Jej matkę, opiewają na łączną kwotę [...]zł. I obejmują: zakup tyku gipsowego, szpachlówki i zaprawy murarskiej, 6 sztuk płyt o profilu ściennym, gładzi szpachlowej, preparatu na zacieki i farm malarskich. Nie obejmują natomiast innych materiałów na pozostały zakres remontu. W świetle tych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywiodło, iż materialno-prawną podstawę rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej M. L. przyznania zasiłku stałego, stanowią przepisy art. 43 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 z późn. zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których jest mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7-8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu niepełnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 z późn. zm.), lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Wprawdzie M. L. spełnienia przesłanki określone w art. 27 ust. 1 ustawy, jednakże organ I instancji odmówił przyznania Jej zasiłku stałego, powołując się na art. 43 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika, że w razie wystąpienia rażących dysproporcji pomiędzy wysokością dochodu udokumentowaną przez osobę ubiegającą się o pomoc, a rzeczywistą sytuacją majątkową, kierownik ośrodka pomocy społecznej może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem. Odwołująca się przez okres trzech miesięcy przebywała za granicą, w tym przez dwa miesiące razem z córkami. Przez okres miesiąca nie sprawowała, zatem opieki nad niepełnoprawną córką A., co oznacza, zdaniem organu, że może córce zapewnić opiekę innej osoby. Nadto zakres przeprowadzonego remontu w dwóch mieszkaniach własnościowych z pewnością przekracza kwotę na jaką posiada wystawione faktury. Oznacza to, że M. L. posiada dochody, których nie udokumentowała i nie ujęła w oświadczeniu o stanie majątkowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. L. stwierdziła, że materiały na potrzeby przeprowadzonego remontu mieszkania zostały zakupione przez Jej matkę, na co przedłożyła faktury. Ponadto skarżąca twierdzi, że wywiad środowiskowy dotyczący Jej sytuacji majątkowej bazuje na oświadczeniach sąsiadów, z którymi nie utrzymuje żadnych kontaktów, gdyż są to alkoholicy, których dzieci przebywają w domach dziecka. Zaprzeczyła aby matka wraz z konkubentem wspólnie z Nią mieszkała, ponieważ posiada własne mieszkanie. Ponadto M. L. utrzymuje, że we W. nie pracowała, ponieważ zarówno koszty podróży skarżącej jak i jej córek oraz koszty pobytu w tym kraju, pokrył W., z którym zamierza ułożyć sobie życie. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wnosi o jej oddalenie, podtrzymując argumentację faktyczna i prawną zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowane jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Sąd administracyjny nie może oprzeć tej kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Takie wady i uchybienia nie wystąpiły w rozpatrywanej sprawie, zatem skarga nie mogła być uwzględniona. Podstawę matrialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi 43 ust. 4 i 5 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 z późn. zm.). Cele, zasady ogólne udzielania pomocy społecznej oraz krąg pomiotów objętych tą pomocą zostały określone w przepisach rozdziału I w dziale I art. 1-6 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z postanowieniami art. 1 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomocy społecznej udziela się w szczególności z powodów wymienionych w art. 3 pkt 1-11 ustawy na zasadach określonych w dalszych przepisach ustawy. Jednakże mimo spełnienia kryteriów do otrzymania pomocy społecznej może być ona nie przyznana osobie czy też rodzinie ubiegającego się i nią w szczególności w oparciu o przepis art. 43 ust. 4 ustawy. Z dyspozycji tego przepisu wynika, że w razie wystąpienia rażących dysproporcji pomiędzy wysokością dochodu udokumentowaną przez osobę ubiegającą się o pomoc, a rzeczywistą sytuacją majątkową, kierownik ośrodka pomocy społecznej może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Wobec wystąpienia oczywistych kontrastów pomiędzy wykazywaną sytuacją materialną strony a jej rzeczywistą sytuacją majątkową, organ pomocy społecznej może zatem, w oparciu o ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego, odmówić przyznania stosownego świadczenia z pomocy społecznej. W takiej jednak sytuacji wydawana w sprawie decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest szczególną formą upoważnienia przez ustawę działania lub zaniechania. Ta szczególność polega na przyznaniu organowi administracji publicznej możliwości dokonania wyboru dopuszczonych przez ustawę rozwiązań prawnych. Powołany wyżej przepis art. 43 ust. 4 ustawy pozwala kierownikowi ośrodka pomocy społecznej na wydanie decyzji uznaniowej w oparciu o wcześniej poczynione ustalenia. Uznanie administracyjne nie oznacza w żadnym wypadku prawa organu do dowolnego działania. Sąd administracyjny, kontrolując decyzje podjęte w ramach uznania administracyjnego ocenia je wprawdzie w ograniczonym zakresie, lecz przede wszystkim bada czy nie przekroczono granic ustawowo przyznanego organowi uznania oraz czy decyzja taka została należycie uzasadniona wszechstronnie ustalonymi przesłankami faktycznymi. Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, iż wydane w tej sprawie decyzje nie naruszają prawa. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. odmawiając skarżącej , na podstawie art. 43 ust. 4 ustawy przyznania zasiłku stałego powołał się na ustalenia wywiadu środowiskowego, które zdaniem Sądu pozwalały na wydanie takiego rozstrzygnięcia. Rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów k.p.a., mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 7 maja 2002 r., I SA 333/01, Lex 81651). Postanowienia art. 43 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej upoważniają organ do odmowy przyznania świadczenia mimo spełniania kryteriów do jego otrzymywania wówczas, gdy występują określone nimi sytuacje Jednakże odmawiając przyznania pomocy, organ jest obowiązany wykazać, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Wszak art. 43 ust. 4 mówi o wystąpieniu dysproporcji i to rażących. Zatem udowodnienie, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie, może spowodować odmowę przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z 8 września 1998 r., I S.A. 307/98, Lex 45781). Jest okolicznością niesporną, że zaistniały dysproporcje pomiędzy udokumentowanym dochodem skarżącej ubiegającej się o zasiłek stały, a jej rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego. Już te okoliczności przesądzają o tym, że sytuacja materialna skarżącej pozwalała na prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie, zatem pozwalało to na wydanie rozstrzygnięcia jakie zostało podjęte przez organ I instancji. Z kolei organ odwoławczy wnikliwie rozpatrzył zarzuty odwołania wykazując ich bezzasadność w obszernych motywach zaskarżonej decyzji. Tak więc nie można w żaden sposób uznać, iż wydane w sprawie decyzje są dowolne. Wprost przeciwnie zostały w sposób przekonujący oraz wyczerpujący wyjaśnione przesłanki ich podjęcia. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i z tego względu skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).