IV SA/Wr 160/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 26 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Dnia [...] r. K. B. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. Ś. wniosek o pomoc materialną na opłacenie adwokata w kwocie [...] zł w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...] roku sygn. akt. [...] . Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Ś. odmówił K. B. przyznania zasiłku celowego na opłacenie adwokata. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy nie przysługuje, albowiem opłata za usługę adwokata nie jest podstawową, najpilniejszą potrzebą. Odwołanie od wyżej wskazanej decyzji wniosła K. B. . W odwołaniu wskazała, iż zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, albowiem nie ma środków finansowych na opłacenie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w Ś. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, świadczeniami z pomocy społecznej są świadczenia pieniężne i niepieniężne. Do świadczeń pieniężnych zaliczany jest zasiłek celowy, który stosownie do art. 39 ustawy o pomocy społecznej przysługuje w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu , a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy zatem, tak jak inne formy materialnej pomocy społecznej, ma służyć przede wszystkim zaspakajaniu potrzeb bytowych osób uprawnionych do świadczeń z opieki społecznej, potrzeb związanych z elementami życia codziennego, bieżącego. Zdaniem Kolegium, trudno zgodzić się z argumentacją strony, że wynagrodzenie adwokata z wyboru należy do potrzeb bytowych i winno być opłacane ze środków pomocy społecznej. Wskazano, że stosownie do art. 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w godnych warunkach, ale potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem kolegium ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie przewiduje takiej formy pomocy, która mogłaby służyć bezpośrednio do opłacenia pomocy prawnej. Wskazano dalej, że instytucją mającą na celu zapewnienie profesjonalnej pomocy prawnej adwokata lub radcy prawnego, osobie, która ze względu na swoją trudną sytuację materialną nie może zapewnić sobie takiej pomocy przed Sądem, jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz możliwość w takim wypadku ustanowienia z urzędu, przez właściwy Sąd, adwokata lub radcy prawnego. W przypadku postępowania cywilnego kwestie te uregulowane są w art. 112, art. 114, art. 115 i art. 117 kpc. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu K. B. podniosła, że w już w [...] r. powiadomiła pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Ś., że będzie musiała "skorzystać z prywatnej pomocy adwokata celem napisania skargi kasacyjnej dla Sądu Najwyższego". Zdaniem skarżącej decyzja organu I instancji została podjęta z naruszeniem prawa i interesu prawnego. Stwierdziła ponadto, że organ I instancji celowo przedłużył postępowanie administracyjne "dążąc do przedawnienia terminu wniesienia skargi kasacyjnej". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Kolegium poinformowało jednocześnie, że Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. Ś. , w [...] r. dysponował kwotą [...] zł na zasiłki celowe, które przyznawane były tylko na zakup żywności, leków, opału, podstawowej bielizny i odzieży zimowej dla dzieci oraz opłacenie schronisk dla bezdomnych. Przyznanie skarżącej pomocy finansowej na opłacenie adwokata nie mieściło się w celach pomocy społecznej. Podano, że skarżąca jest objęta pomocą społeczną od [...] roku . W [...] r. otrzymała pomoc w formie zasiłków celowych i okresowych na łączną kwotę [...] zł, a w [...] r. otrzymała następującą pomoc : w [...] zasiłek okresowy w kwocie [...] zł i zasiłek celowy w kwocie [...] zł na leki; w [...] r. zasiłek okresowy [...] zł; w [...] zasiłek okresowy w kwocie [...] zł i [...] zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł; w [...] zasiłek okresowy: [...] zł i [...] zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł; w [...] zasiłek okresowy [...] zł oraz [...] zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł; w [...] zasiłek okresowy w wysokości [...] zł oraz zasiłek celowy w kwocie [...] zł; w [...] zasiłek [...] zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł; w [...] zasiłek okresowy w wysokości [...] zł oraz [...] zasiłki celowe w łącznej kwocie [...] zł; we [...] zasiłek okresowy w wysokości [...] zł i [...] zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł; w [...] zasiłek okresowy w wysokości [...] zł i [...] zasiłki celowe w łącznej wysokości [...] zł. Zdaniem Kolegium Odwoławczego bezpodstawny jest także zarzut skarżącej dotyczący przewlekłego rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie adwokata, bowiem postępowanie to zostało wszczęte z chwilą doręczenia żądania organowi I instancji tj. [...] r. W dniu [...] r. organ I instancji działając zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy, a w dniu [...] r. podjął merytoryczne rozstrzygnięcie. Tak więc decyzja organu I instancji została podjęta w terminie określonym w art. 35 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Z przepisu art. 3 ust. 1 omawianej ustawy wynika, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 3 ust. 2 ustawy). Należy dodać, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwienia sprawy. Oczywiście nie wyklucza to wniesienia ponownego wniosku o zasiłek, jeśli tylko zostaną spełnione przez ustawodawcę ustawowe przesłanki do jej otrzymania, a ośrodek pomocy społecznej będzie dysponował środkami, o jakich traktuje przytoczona norma prawna. W świetle powyższego istotnego znaczenia nabiera stwierdzenie, że decyzja oparta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć – stosownie do art. 107 kpa – wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły. Z akt sprawy wynika, że K. B. jest osobą samotnie gospodarującą, jej jedynym źródłem jej dochodu jest dodatek mieszkaniowy i zasiłek okresowy w łącznej wysokości [...] zł. Skarżąca nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. K. B. spełnia zatem ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Organy obu instancji odmawiając skarżącej zasiłku celowego na opłacenie adwokata wzięły pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącej, ale cel na jaki zasiłek ma być przyznany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej i potrzeby innych osób ubiegających się w tym czasie o pomoc pieniężną. Konieczność zaspokojenia potrzeb nie tylko skarżącej, ale i innych osób objętych pomocą społeczną, przy istniejących środkach – niewystarczających, by zrealizować wszystkie oczekiwania – wymaga wyboru nie tylko co do sposobu załatwienia wniosków o przyznanie pomocy społecznej (przyznać pomoc albo jej odmówić) ale także co do rozmiaru przyznanej pomocy. Organy orzekające w sprawie ten wybór należycie uzasadniły tym, że opłacenie adwokata nie mieści się w celach pomocy społecznej, a instytucją mającą na celu zapewnienie profesjonalnej pomocy adwokata lub radcy prawnego osobie, która ze względu na swoją trudną sytuację materialną nie może zapewnić sobie takie pomocy przed Sądem, jest instytucja zwolnienia od kosztów oraz możliwość w takim wypadku ustanowienia z urzędu, przez właściwy Sąd, adwokata lub radcy prawnego. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola owych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności ( por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29). Ponadto stwierdzić należy, że skarżąca objęta jest pomocą społeczną od [...] r., którą to pomoc otrzymuje w formie zasiłków celowych i okresowych. W związku z powyższym skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).