IV SA/Wr 168/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 kwietnia 2015 r umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 września 2015 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy i umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Dnia 17 września 2015 r. Sąd odroczył rozprawę w związku z tym, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie zostało prawomocnie zakończone. Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia z dnia 8 września 2016 r. Sąd postanowieniem z dnia 1 października 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 grudnia 2105 r. sygn. akt I OZ 1605/15 oddalił zażalenie na to postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 stycznia 2016 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 22 lutego 2016 r. Skarżący na urzędowym formularzu z dnia 4 lutego 2016 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2016 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy i umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 18 lutego 2016 r. złożył m in. wniosek o wyłącznie wszystkich sędziów. Dnia 22 lutego 2016 r. Sąd odroczył rozprawę wyznaczoną na ten dzień. Postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. Sąd oddalił wniosek o wyłączenie sędziów (pkt I sentencji) i umorzył postępowanie o wyłącznie sędziów (pkt II sentencji). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 czerwca 2106 r. sygn. akt I OZ 598/16 oddalił zażalenie na pkt I sentencji postanowienia Sądu z dnia 29 marca 2016 r. Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że w dalszym ciągu aktualne jest twierdzenie, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Odnośnie zaś wniosków o przyznanie prawa pomocy zawartych w pismach z dnia 18 lutego 2016 r i z dnia 5 i 13 kwietnia 2016 r. w postanowieniu tym wskazano, że zawarte w powołanych wyżej pismach skarżącego z dnia 18 lutego 2016 r., i z dnia 5 i 13 kwietnia 2016 r. wnioski o przyznania prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata nie wszczęły odrębnego postępowania, lecz stanowią jedynie pisma procesowe w sprawie dotyczącej wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 lutego 2016 r., gdyż kolejne wnioski o prawo pomocy składane w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy zainicjowane wcześniejszym a nie rozstrzygniętym jeszcze prawomocnie wnioskiem skarżącego o to prawo, stanowią jedynie pisma procesowe w sprawie prawa pomocy i nie mogą doprowadzić do wszczęcia odrębnego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy (post. NSA z dnia 15 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OZ 362/16). Pismami z dnia 2 i 9 września 2016 r. skarżący złożył wniosek o wszczęcie postepowania mediacyjnego. Na rozprawie w dniu 19 października 2016 r. Sąd poinformował skarżącego o braku podstaw do przeprowadzenia w niniejszej sprawie postępowania mediacyjnego. Wyrokiem z dnia 19 października 2015 r. Sąd oddalił skargę w całości. Pismem z dnia 19 października 2016 r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienie tego orzeczenia i doręczenie protokołu rozprawy oraz wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 19 października 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie otrzymuje dochodów. Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę oraz o zapłatę gazu i prądu. Odłączono mu prąd. Został pobity. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 października 2016 r. umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż skarżący jest zwolniony z obowiązku ich ponoszenia z mocy ustawi i umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o ustanowienie adwokata z uwagi na to, że okoliczności dotyczące nadużycia przez skarżącego prawa do przyznania mu prawa pomocy nie uległy zmianie. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 listopada 2016 r. k- 204. Pismem z dnia 4 listopada 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza z dnia 24 października 2016 r. Podał w nim, że domaga się ustanowienie adwokata z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej do NSA. Zachodzą nowe okoliczności, gdyż w sprawie opublikowano wyrok, więc umorzenie jest bezzasadne, bowiem nie występuje bezprzedmiotowość, a tylko ta upoważnia do umorzenia postępowania. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega sprzeciw wniesiony przez skarżącego pismem z dnia 4 listopada 2016 r. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 716; dalej p.p.s.a.) od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona lub adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (art. 260 p.p.s.a.). W świetle powyższego, wskutek skutecznie wniesionego sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 października 2016 r. umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia 19 października 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, utraciło moc, zaś wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zawarty w piśmie skarżącego z dnia 19 października 2016 r. i w urzędowym formularzu z dnia 19 października 2016 r. - podlega rozpoznaniu przez sąd. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia 19 października 2016 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu, gdyż rozpoznanie wniosku stało się zbędne na podstawie art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu jest kolejnym (trzecim) wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Pierwszy wniosek z dnia 7 września 2015 r. został bowiem rozpoznawany postanowieniem Sądu z dnia 1 października 2015 r. odmawiającym w pkt II sentencji przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2015 r. Dodać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt I OZ 1605/15 oddalił zażalenie na to postanowienie Sądu z dnia 1 października 2015 r. Postępowanie wszczęte drugim wnioskiem z uwzględnieniem pism skarżącego z dnia 18 lutego 2016 r i z dnia 5 i 13 kwietnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy zostało umorzone postanowieniem Sądu dnia 22 lipca 2016 r. z uwagi, na to, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa prawa do przyznanie mu prawa pomocy i jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna ograniczać się jedynie do oceny czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących. Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych. Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. W rozpoznawanym obecnie wniosku z dnia 19 października 2016 r. skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności uzasadniających jego uwzględnienie. W dalszym bowiem ciągu aktualne jest twierdzenie, że skarżący w latach 2009 - 2015 zainicjował znaczną ilość postępowań sądowo-administracyjnych, a mianowicie wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W tym samym okresie skarżący złożył również około 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 p.p.s.a. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, jednak większość wniosków rozpoznano przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W kilku sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w lutym 2016 r. wyniosła około 640 spraw, zaś w październiku 2016 r. zarejestrowano ponad 650 spraw. Nie uległo również zmianie stanowisko, że skarżący złożył w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Aktualne jest twierdzenie, że skarżący złożył szereg skarg o wznowienie postępowania oraz, że wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Wniosek taki został złożony również w niniejszej sprawie. Oceniając więc zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy ponownie stwierdzić należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż w dalszym ciągu celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Okoliczności te świadczą o tym, że skarżący nadal nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym skargi na tą przewlekłość zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podobnie skarżący postąpił w niniejszej sprawie składając dnia 7 września 2015 r. wniosek o ustanowienie adwokata po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu terminu pierwszej rozprawy na dzień 17 września 2015 r. Powołane przez skarżącego we wniosku z dnia 19 października 2016 r. okoliczności dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej, braku dochodu, postępowań sądowych o zapłatę, czynszu, gazu, prądu i odcięcia dostawy prądu nie zmieniają więc oceny, iż skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia umorzenie postępowania wszczętego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Nową okolicznością uzasadniającą zmianę powyższego stanowiska nie jest bowiem wbrew twierdzeniu skarżącego fakt wydania przez Sąd w dniu 19 października 2016 r. wyroku oddalającego skargę. Okoliczność ta została uwzględniona w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego. O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Podobna sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż wniosek o prawo pomocy został złożony w celu zaskarżenia wyroku. Zatem nadużycie prawa pomocy może zostać stwierdzone przez Sąd na każdym etapie postępowania sądowego, w tym również po wydaniu wyroku i skutkować odmową przyznania tego prawa nawet wtedy, gdy skarżący składa wniosek o prawo pomocy w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. W tej sytuacji nietrafny okazał się powołany w sprzeciwie argument, że umorzenie postępowania przez referendarza jest bezzasadne, gdyż nie występuje bezprzedmiotowość postępowania, która wyłącznie upoważnia do umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata nastąpiło w niniejszej sprawie na podstawie jednej z przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie art. 249a p.p.s.a., tj. z powodu przesłanki odnoszącej się do sytuacji, gdy rozpoznanie wniosku o prawo pomocy jest zbędne, która to przesłanka zachodzi m. in. wtedy, gdy strona składa kolejny wniosek o prawo pomocy, a okoliczności dotyczące rozpoznania tego wniosku nie uległy zmianie w porównaniu do okoliczności związanych z rozpoznaniem poprzedniego wniosku. Przepis art. 249a p.p.s.a. wszedł w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2015 r., poz. 658) stanowiącym, że przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W myśl zaś art. 1 pkt 66 powyższej ustawy nowelizującej po art. 249 dodaje się art. 249a w brzmieniu: "Art. 249a. Jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się." Postępowanie w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata nie zostało zatem umorzone z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Umorzenie postępowania sądowego z powodu jego bezprzedmiotowości reguluje art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i pkt 2 stało się bezprzedmiotowe. Przepis ten nie dotyczy w obecnym stanie prawnym umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Również postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podlega umorzeniu, gdyż rozpoznanie tego wniosku okazało się zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., skoro skarżący jest zwolniony z obowiązku ich ponoszenia na podstawie przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit "h" p.p,s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych. Z tych względów na podstawie art. 249a p.p.s.a. należało również umorzyć postępowanie sądowe ‘wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. art. 249a i art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" i art. 245 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.