IV SA/Wr 17/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Michał Janusz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi: H.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 2024 r. nr 010070/680/8667611/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 listopada 2024 r. znak sprawy: 010070/680/8667611/2024. W dniu 23 marca 2024 r. H. W. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego 800+ na córkę K. P., która jest obywatelem U. i przybyła z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. (druk SW – U) na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w informacji z dnia 20 maja 2024 r. nr 010070/680/2970759/2024 poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie na podstawie m. in. art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.), dalej u.p.o.u. oraz przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421). Następnie decyzją z dnia 1 lipca 2024 r. nr 010070/680/2970759/2024 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin uchylił wnioskodawczyni przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na córkę od dnia 1 czerwca 2024 r. na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.o.u. oraz przepisów u.p.p.w.d. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że dziecko wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni. W dniu 30 sierpnia 2024 r. H. W. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego 800+ na córkę K. P. (druk SW – R) na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W piśmie z dnia 10 września 2024 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że córka wyjechała z Polski w dniu 26 maja 2024 r. i ponownie przyjechała do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. Przyjazd ten nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi, ponieważ dziecko wróciło do Polski nie jako uchodźca, ale w celu wspólnego zamieszkania z matką. Wnioskodawczyni mieszka w Polsce od kilku lat i posiada kartę pobytu z adnotacją "Dostęp do rynku pracy". Decyzją z dnia 20 listopada 2024 r. nr 010070/680/8667611/2024 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 26 maja 2024 r. W odwołaniu wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, wyjaśniając że mieszka w Polsce od stycznia 2019 r. i posiada kartę pobytu z adnotacją "Dostęp do rynku pracy". Dziecko przyjechało do Polski w marcu 2022 r. i uczęszcza w Polsce do szkoły podstawowej. Wcześniej wnioskodawczyni składała wniosek o świadczenie wychowawcze na druku SW – U, bo dziecko posiadało status U. Obecnie wnioskodawczyni złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na druku SW – R, ponieważ córka utraciła status U., wyjeżdżając z Polski na okres powyżej 30 dni. Przyjazd córki nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi, ponieważ dziecko wróciło do Polski nie jako uchodźca, ale w celu wspólnego zamieszkania z matką i kontynuowania nauki w Polsce. Wnioskodawczyni mieszka w Polsce od kilku lat, pracuje i posiada kartę pobytu z adnotacją "Dostęp do rynku pracy". Decyzją z dnia 26 listopada 2024 r. nr 010070/680/8667611/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powołując art. 11 u.p.o.u. oraz art. 28 ust. 2 u.p.p.w.d. Na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce, wyjeżdżając z Polski w dniu 26 maja 2024 r. Ponowny wjazd dziecka na terytorium Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi. Pomimo wezwania organu z dnia 9 września 2024 r., dane w rejestrze nie zostały zaktualizowane. Brak jest więc podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni występuje o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie art. 26 ust. 1 u.p.o.u., podczas gdy podstawę do przyznania świadczenia stanowi art. 1 ust. 2 u.p.p.w.d. Skarżąca wyjaśniła, że mieszka w Polsce od stycznia 2019 r., pracuje i posiada kartę pobytu z adnotacją "Dostęp do rynku pracy". Dziecko przyjechało do Polski w marcu 2022 r. i uczęszcza w Polsce do szkoły podstawowej. Do maja 2024 r. wnioskodawczyni otrzymywała świadczenie wychowawcze na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u., składając wniosek na formularzu SW – U. Od 26 maja do 28 sierpnia 2024 r. córka przebywała na terenie U., tracą prawo do legalnego pobytu w Polsce na podstawie przepisów u.p.o.u. Przyjazd córki w dniu 28 sierpnia 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi, ponieważ dziecko wróciło do Polski nie jako uchodźca, ale w celu wspólnego zamieszkania z matką i kontynuowania nauki w Polsce. Do Polski córka wróciła na podstawie ruchu bezwizowego celem zamieszkania z matką, a w dniu 11 października 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy dla córki. Tak więc od momentu przyjazdu do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. pobyt córki jest legalny i skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na formularzu SW – R jako rodzic. Według strony, odmowa dotyczy wniosku SW – U, ponieważ nie zwrócono uwagi, że obecnie złożony jest wniosek na formularzu SW – R. Wnioskodawczyni konsultowała się z pracownikami ZUS – u w miejscu zamieszkania, którzy potwierdzili przysługiwanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego jako cudzoziemcowi, posiadającemu kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", zamieszkującemu z dzieckiem na terytorium RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując że dane zawarte w aplikacji ZUS wspomagającej obsługę świadczeń wychowawczych opierają się o informacje zawarte w rejestrze Straży Granicznej w zakresie ustalania legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. ustawa pomocowa). Przyjazd dziecka w dniu 28 sierpnia 2024 r. nie został odnotowany w rejestrze jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi. Skoro dane w rejestrze nie zostały zmienione, to dziecko nie posiada obecnie legalnego pobytu w Polsce. Do pisma z dnia 27 stycznia 2025 r. skarżąca załączyła kopię odpisu skróconego aktu małżeństwa z obywatelem Polski w dniu 8 czerwca 2021 r. Natomiast do pisma z dnia 5 maja 2025 r. skarżąca załączyła kopię decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 20 stycznia 2025 r. nr SOC-PCIV.6151.1.1892.2024.APO udzielającej zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 30 maja 2026 r. obywatelce U., małoletniej córce skarżącej w celu połączenia się z rodziną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy ZUS stanowiły przepisy ustawy z dnia ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organy obu instancji powołały się na art. 11 ust. 2 u.p.o.u., zgodnie z którym wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce i w konsekwencji wszelkich świadczeń rodzinnych wymienionych w art. 26 ust. 1 u.p.o.u. Organy wskazały, że małoletnia córka skarżącej wyjechała z Polski w dniu 26 maja 2024 r. na okres powyżej 30 dni i utraciła prawo legalnego pobytu w Polsce, w związku z czym skarżącej nie przysługuje prawo do pobierania na córkę świadczenia wychowawczego. Organy obu instancji oparły swoje stanowisko na podstawie danych uzyskanych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, zgodnie z którym dziecko przyjechało do Polski w dniu 4 marca 2022 r. i uzyskało status uchodźcy, a następnie wyjechało z Polski w dniu 26 maja 2024 r. na kres powyżej 30 dni i utraciło status U. Przy ponownym przyjeździe dziecka do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. nie odnotowano, aby dziecko wróciło jako uchodźca, co wiąże się z brakiem legalnego pobytu na terenie RP. W odpowiedzi na skargę organ podaje również, że dane zawarte w aplikacji ZUS wspomagającej obsługę świadczeń wychowawczych opierają się o informacje zawarte w rejestrze Straży Granicznej w zakresie ustalania legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. ustawa pomocowa). Natomiast skarżąca w piśmie z dnia 10 września 2024 r., w odwołaniu oraz w skardze do WSA wyjaśniła, że posiada kartę pobytu – zezwolenie na pobyt czasowy z "adnotacją dostęp do rynku pracy". Córka przyjechała ponownie do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. na podstawie ruchu bezwizowego w celu zamieszkania wspólnie z matką, w dniu 11 października 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o udzielenie córce zezwolenia na pobyt czasowy i w dniu 20 stycznia 2025 r. Wojewoda Dolnośląski wydał decyzję, udzielającą zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 30 maja 2026 r. obywatelce U., małoletniej córce skarżącej w celu połączenia się z rodziną. W rozpatrywanej sprawie istotne jest, że skarżąca złożyła w dniu 30 sierpnia 2024 r. wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ jako rodzic dziecka na formularzu SW – R, odwołującym się w pouczeniach tylko do przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a jako dokument potwierdzający legalność pobytu w Polsce załączyła do wniosku kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Skarżąca wyjaśniła również, że do Polski przybyła w styczniu 2019 r., a więc przed wybuchem konfliktu zbrojnego, podjęła legalnie pracę i nie jest uchodźcą wojennym. Również córka nie ma obecnie statusu uchodźcy i przyjechała do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r. w celu połączenia się rodziną i posiada obecnie zezwolenie na pobyt czasowy w Polsce do 30 maja 2026 r. (do daty ważności karty pobytu matki). Wobec powyższego, do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia wychowawczego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a nie przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom, w tym posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (lit. d). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.). Przepisy u.p.p.w.d. nie regulują kwestii wyjazdów zagranicznych rodziców czy też dziecka, a warunkiem otrzymywania przez cudzoziemca świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie z dziećmi na terytorium RP. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy istotne są kwestie wyjazdów z terytorium Polski i długość tych wyjazdów, ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.o.u. wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1, czyli prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski. Przepis ten nie znajduje obecnie zastosowania do sytuacji córki skarżącej, ponieważ córka skarżącej powróciła do Polski na podstawie ruchu bezwizowego, a następnie otrzymała zezwolenie na pobyt czasowy w Polsce do 30 maja 2026 r. (data ważności karty pobytu matki) w celu połączenia się z rodziną na podstawie art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. e w związku z art. 162 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 769). Organy pominęły jednak całkowicie wyjaśnienia skarżącej zawarte w piśmie z dnia 10 września 2024 r. i w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca załączyła do akt administracyjnych sprawy kopię swojej karty pobytu z zezwoleniem na pobyt czasowy do 30 maja 2026 r. i z adnotacją "dostęp do rynku pracy", a do skargi do WSA załączyła kopię stron paszportu córki, m. in. stronę ze stemplem, potwierdzającym złożenie w dniu 11 października 2024 r. wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (stempel w paszporcie potwierdza legalny pobyt na terenie RP). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy naruszyły art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d oraz art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., uznając że skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze po powrocie córki do Polski w dniu 28 sierpnia 2024 r., ponieważ dziecko utraciło status uchodźcy wojennego. Organy pomijając wyjaśnienia skarżącej i przedłożone przez skarżącą dokumenty naruszyły również zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. i znajdującą rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie do ustalenia, czy córka skarżącej po powrocie w okresie legalnego pobytu w Polsce wspólnie zamieszkiwała i pozostawała na utrzymaniu matki. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. - utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.