IV SA/Wr 173/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA - Małgorzata Masternak - Kubiak Asesor WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant: Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lipca 2007 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. , na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 3, art. 43, art. 106, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), zwanej dalej ustawą, odmówił L. F. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne ze względu na brak współpracy w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W odwołaniu L. F. wskazał, że Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem odwołującego bezprawnie przekazano obowiązek przeprowadzenia wywiadu do Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] , co stanowi rażące naruszenie prawa. Decyzją z [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 106 ust. 4, ustawy utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że L. F. zwrócił się do organu I instancji o udzielenie pomocy społecznej - zasiłku celowego na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjna o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672) przewidują, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby albo w miejscu pobytu (§ 2 ust. 4). W aktach sprawy znajduje się notatka pracownika socjalnego, z której wynika, że u odwołującego się próbowano przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania w dniu [...] r.,[...] r. i [...] r. L. F. wezwano do organu pierwszej instancji, między innymi w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniu [...] r. odwołujący się przybył do MOPS-u. W trakcie rozmowy na temat przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nagle opuścił pokój, uniemożliwiając dokonania stosownych ustaleń. Organ pierwszej instancji nie miał więc możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, bez którego nie jest możliwe wydanie decyzji udzielającej jakiekolwiek świadczenie z pomocy społecznej. Podano dalej, że zdaniem L. F. wywiad środowiskowy powinien u niego przeprowadzić Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców, a nie Zespół Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] . Kolegium wyjaśniło, że to organ I instancji decyduje, kto ma przeprowadzić u podopiecznego wywiad środowiskowy. Strona postępowania ma jedynie umożliwić przeprowadzenie wywiadu. W tym świetle za całkowicie chybiony uznano zarzut odwołania o rażącym naruszeniu prawa ze względu na rzekomą "niewłaściwość" Zespołu, którego pracownik miałby przeprowadzić wywiad. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że odwołujący się nie współdziałał z organem pomocy społecznej w stopniu umożliwiającym ewentualne udzielenie świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. podtrzymał argumenty odwołania. Stwierdził, że odmowa potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej stanowi zagrożenie dla utraty jego zdrowia lub życia. Nieudzielanie pomocy w tym zakresie jest naruszeniem art. 162, w związku z art. 231 kodeksu karnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Za bezpodstawny uznano zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 162 i 231 kodeksu karnego tj. nieudzielenie pomocy przez pracowników socjalnych człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia, albo poniesieniem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. To przecież sam skarżący, zdaniem Kolegium, nie godząc się na przeprowadzenie obligatoryjnego wywiadu środowiskowego uniemożliwił udzielenie sobie pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cytowanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej dalej ustawą. Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W myśl art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Z §2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672) wynika, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby albo w miejscu pobytu. Nie budzi wątpliwości, że L. F. jako bezrobotny spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego faktycznego zamieszkiwania. Z akt sprawy wynika, że L. F. w dniu [...] r. stawił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. . W trakcie rozmowy dotyczącej przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nagle opuścił pokój, uniemożliwiając dokonania stosownych ustaleń. Sąd podzielił tym samym stanowisko Kolegium, że to organ I instancji decyduje, kto ma przeprowadzić u podopiecznego wywiad środowiskowy, a strona ma obowiązek umożliwić przeprowadzenie wywiadu. Nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że wywiad środowiskowy powinien w jego przypadku przeprowadzić Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców, a nie Zespół Terenowej Pracy Socjalnej Nr [...] . Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia L. F. zasiłku celowego jest negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak na wstępie.