IV SA/Wr 176/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2025 r. nr 010070/680/3459418/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr 010070/680/3459418/2024. W dniu 16 kwietnia 2024 r. M. F. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko O. F., które jest obywatelem U. i przybyło z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. na formularzu SW-U na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w informacji z dnia 20 maja 2024 r. nr 010070/680/3459418/2024 poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr 010070/680/3459418/2024 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin uchylił wnioskodawczyni przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na syna od dnia 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni posiada dokument wykluczający status uchodźcy wojennego (zezwolenie na pobyt). Pomimo wezwania, wnioskodawczyni nie przedłożyła ważnego dokumentu, który potwierdza legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terytorium RP. W odwołaniu wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i nieuchylanie prawa do świadczenia wychowawczego. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że obecnie oczekuje na przyznanie karty pobytu, ponieważ wniosek do Wojewody Dolnośląskiego złożyła w dniu 23 lutego 2024 r. Jednocześnie strona dołączyła ksero karty pobytu, ważnej do 30 kwietnia 2020 r. (zezwolenie na pobyt czasowy). Decyzją z dnia 20 lutego 2025 r. nr 010070/680/3459418/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżona decyzję, ponieważ wnioskodawczyni nie przedłożyła ważnego dokumentu, który potwierdzałby legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terytorium RP w okresie świadczeniowym, a więc brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Z odczytu danych z rejestru, prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni została wykreślona z tego rejestru w dniu 18 lutego 2024 r. z powodu posiadania zezwolenia na pobyt stały. Jednakże strona nie przedłożyła dokumentów, potwierdzających zezwolenie na pobyt stały. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżąca wyjaśniła, że posiada aktywny status U. w rejestrze PESEL, który uprawnia do otrzymania świadczenia wychowawczego. Straż Graniczna potwierdziła, że wjazd na teren RP został odnotowany jako wjazd w ramach ewakuacji, co oznacza, że świadczenie wychowawcze na syna przysługuje skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że cały czas legalnie pracuje w Polsce, a dziecko regularnie uczęszcza do przedszkola w Polsce. Do skargi strona załączyła ksero umów o pracę na czas określony i czas nieokreślony, zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do przedszkola, zaświadczenia z rejestru PESEL o posiadaniu statusu U., PIT-y 11 za lata 2022 – 2024, potwierdzające według strony jej pobyt w Polsce. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, ponieważ z rejestru Straży Granicznej wynika, że skarżąca uzyskała zezwolenie na pobyt stały, co wyklucza posiadanie statusu uchodźcy wojennego. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła ważnego dokumentu, potwierdzającego legalny pobyt i dostęp do rynku pracy w RP. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2025 r. skarżąca wyjaśniła, że jej karta pobytu wydana w 2017 r., pierwotnie ważna do maja 2020 r., pozostaje ważna do września 2025 r. w związku z pandemią Covid – 19 i przepisami specustawy. Karta ta zawiera adnotację "dostęp do rynku pracy". Ponadto strona złożyła w dniu 27 lutego 2024 r. nowy wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który jest rozpatrywany przez Wojewodę. Posiada potwierdzenie złożenia tego wniosku, a w paszporcie posiada stempel, potwierdzający legalny pobyt w Polsce. Ponadto przez cały okres posiada aktywny status U. Do pisma z dnia 8 maja 2025 r. skarżąca dołączyła wydruk decyzji Wojewody Dolnośląskiego z kwietnia 2025 r. o udzieleniu skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy z terminem ważności do kwietnia 2026 r. Następnie do pisma z dnia 23 maja 2025 r. skarżąca dołączyła wydruk decyzji Wojewody Dolnośląskiego z maja 2025 r. o udzieleniu dziecku skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy do 24 kwietnia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy ZUS stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.), dalej u.p.o.u. oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576), dalej u.p.p.w.d. Organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie przedłożyła ważnego dokumentu, który potwierdza legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terytorium RP. Z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika bowiem, że skarżąca posiada dokument wykluczający status uchodźcy wojennego. Organ odwoławczy również wskazał, że skarżąca nie dostarczyła aktualnego i ważnego dokumentu potwierdzającego legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terytorium RP. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, skarżąca została wykreślona w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej z dniem 18 lutego 2024 r. z powodu posiadania zezwolenia na pobyt stały. Jednakże nie przedłożyła dokumentów potwierdzających zezwolenia na pobyt stały. Organy obu instancji oparły swoje stanowisko na podstawie danych uzyskanych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, zgodnie z którym skarżąca wraz z dzieckiem przybyła na teren RP w dniu 20 marca 2022 r. w związku z działaniami wojennymi na terenie U., a obecnie dokumentem wykluczającym status uchodźcy wojennego jest zezwolenie na pobyt stały z datą ważności 18 lutego 2024 r. Natomiast skarżąca do wniosku o świadczenie wychowawcze załączyła kopię umowy o pracę na czas określony z dnia 4 maja 2022 r. na okres od 4 maja 2022 r. do 3 maja 2024 r. oraz zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 3 listopada 2023 r. o nadaniu dziecku skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U. W toku postępowania przed organami skarżąca przedłożyła zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 14 sierpnia 2024 r. o nadaniu skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U., kopię karty pobytu ważnej do 30 kwietnia 2020 r., zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 8 października 2024 r. o nadaniu skarżącej i dziecku skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U. W załączeniu do skargi strona przedłożyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 27 lutego 2025 r. o nadaniu skarżącej i dziecku skarżącej numeru PESEL w związku z konfliktem na terenie U., zaświadczenie z dnia 12 marca 2025 r. o uczęszczaniu dziecka skarżącej do przedszkola od 21 marca 2022 r. do dnia dzisiejszego, kopię umowy o pracę na czas określony z dnia 4 maja 2022 r. na okres od 4 maja 2022 r. do 3 maja 2024 r., kopię umowy o pracę na czas określony z dnia 4 maja 2024 r. na okres od 4 maja 2024 r. do 31 stycznia 2025 r., kopię umowy o pracę na czas nieokreślony z dnia 17 grudnia 2024 r. od 1 lutego 2025 r., informacje PIT – 11 od pracodawcy za lata 2022 – 2024, informację roczną za 2023 r. o pobranych składkach ubezpieczeniowych. Do pisma procesowego z dnia 8 maja 2025 r. skarżąca dołączyła wydruk decyzji Wojewody Dolnośląskiego z kwietnia 2025 r. o udzieleniu skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy z terminem ważności do kwietnia 2026 r. Następnie do pisma procesowego z dnia 23 maja 2025 r. skarżąca dołączyła wydruk decyzji Wojewody Dolnośląskiego z maja 2025 r. o udzieleniu dziecku skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy do 24 kwietnia 2026 r. Wobec powyższego organ przede wszystkim powinien ustalić, czy do skarżącej i przyznanego jej świadczenia zastosowanie znajdują tylko przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci czy też również przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 2 pkt 2 u. świadczenie wychowawcze przysługuje cudzoziemcom, w tym posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (lit. d). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.). Przepisy u.p.p.w.d.. nie regulują kwestii wyjazdów zagranicznych rodziców czy też dziecka, a warunkiem otrzymywania przez cudzoziemca świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie z dziećmi na terytorium RP. Natomiast zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.o.u. za legalny uznaje się pobyt na terytorium RP obywatela Ukrainy, który przybył w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy istotne są kwestie wyjazdów z terytorium Polski i długość tych wyjazdów, ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.o.u. wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1, czyli prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski. Wniosek skarżącej dotyczy okresu od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Z przedłożonych przez skarżącą zaświadczeń z rejestru PESEL wynika, że skarżąca i jej dziecko nabyli status U. od dnia 13 kwietnia 2022 r. i zgodnie z zaświadczeniami z rejestru PESEL z dnia 27 lutego 2025 r. nadal posiadają status U. Skarżąca złożyła również w dniu 27 lutego 2024 r. wnioski o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla siebie i dla dziecka i otrzymała zezwolenie na pobyt czasowy do dnia 24 kwietnia 2026 r. Wobec powyższego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organów, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających prawo do legalnego pobytu na terenie RP w okresie, którego dotyczy wniosek o świadczenie wychowawcze. Nie znajduje również potwierdzenia, jakoby skarżąca uzyskała zezwolenie na pobyt stały, co spowodowało utratę statusu U. W rozpatrywanej sprawie organy pominęły całkowicie wyjaśnienia skarżącej i przedkładane przez nią dokumenty w toku postępowania administracyjnego, opierając się jedynie na wpisie w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W ocenie Sądu, organy pomijając wyjaśnienia skarżącej i przedłożone przez skarżącą dokumenty naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. i znajdującą rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, organ jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m. in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru SPEC PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego organu wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy u.p.p.w.d. uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie przede wszystkim do ustalenia, do kiedy przysługiwał skarżącej status U., w związku z jakimi zdarzeniami doszło do ewentualnej utraty tego statusu i jaki jest obecny status skarżącej, stanowiący podstawę do legalnego pobytu na terenie RP. Organ winien ustalić, czy do skarżącej i otrzymanego świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie tylko przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci czy też również przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Po ustaleniu podstawy do legalnego pobytu skarżącej na terenie RP organ winien rozważyć, czy status skarżącej w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. umożliwiał przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. - utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.