IV SA/Wr 179/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu pobytu dziecka w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Miejski Ośrodek Opieki Społecznej we W. decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 79 ust. 1-5, art. 106, ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – dalej ustawa, w związku z art. 104 i 163 kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a. ustalił opłatę z tytułu przebywania dziecka E. K. – P. K. w rodzinie zastępczej od dnia 1 listopada 2010r., w wysokości 250 zł miesięcznie, płatne do 10 każdego miesiąca. Odpłatność ustalono na czas pobytu dziecka w rodzinie zastępczej. Uzasadniając decyzję organ podał, że małoletni P. K. został umieszczony w rodzinie zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-F. z dnia [...]. Na koszty utrzymania dziecka rodzina zastępcza otrzymała pomoc w kwocie 508,80 zł miesięcznie. Z przeprowadzonego w dniu 13 września 2010r. wywiadu ze skarżącą wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i ojcem, który jest jednocześnie rodziną zastępczą. Skarżąca jest osobą czynną zawodowo, osiąga dochód 2043,97 zł. Jej ojciec jest rencistą, otrzymuje rentę w kwocie 974,98 zł miesięcznie, opłaty za media wynoszą 673,33 zł. E. K. płaci na syna alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi zatem 3227,56 zł miesięcznie a dochód na jednego członka rodziny 1075,91 zł i przekracza kryterium dochodowe o kwotę 724,91 zł. W ocenie organu analiza aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i majątkowej pozwala sądzić, że kwota 250 zł za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej nie jest nadmiernym obciążeniem. Organ podał, że ustalając kwotę odpłatności wziął pod uwagę ciężką sytuację zdrowotną M. K. i wydatki związane z leczeniem. Uznał, że kwota 300 zł na rzecz dziecka tytułem alimentów jest kwotą nieadekwatną do wysokości osiąganych przez E. K. zarobków. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, opłatę do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ponoszą solidarnie rodzice. Ponieważ ojcostwo P. K. nie zostało ustalone skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności do wysokości wypłaconego świadczenia rodzinie zastępczej. Wobec powyższego odwołująca się zobowiązana jest do uiszczania odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 250 zł miesięcznie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. K. Zarzuciła, że przeprowadzony w dniu 13 września 2010r. wywiad środowiskowy nie odpowiada rzeczywistej sytuacji rodzinnej. Został przeprowadzony w biurze MOPS a nie w miejscu jej zamieszkania, a urzędnik był uprzedzony do petentów. Pracownik pomocy społecznej kazał przynieść zaświadczenie o zarobkach brutto, na którym zaznaczył cztery składki obciążeń, zamiast pięciu. Dlatego w ten sposób sporządzone zaświadczenie nie może być podstawą do wyliczenia pensji skarżącej. Nie prowadzi z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego, mimo, że mieszka razem z ojcem i synem. Stałe miesięczne wydatki są inne niż te wpisane w wywiadzie środowiskowym. Opłaty robi tylko ojciec, skarżąca nie wie ile za co się płaci. Wpisane w wywiadzie kwoty są wyssane z palca, gdyż nie potrafiła ich podać, w odwołaniu wskazała, jak stwierdziła, rzeczywiste opłaty. Podała, że jeśli idzie o zakup opału, to jest on drogi, jego koszt wyniesie co najmniej około 5,5 tys. zł i na jego zakup ojciec i skarżąca składają się po połowie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu odwołania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko przywołało ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, oraz sentencję jego decyzji. Rozważając zarzuty apelacji stwierdziło, że zgodnie z art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka. Według art. 79 ust. 1 w/w ustawy za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, opłatę do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ponoszą rodzice. Określenie wysokości opłaty następuje w ramach uznania administracyjnego, granice uznania wyznaczają zasady ogólne, reguły wynikające z art. 7 k.p.a., do których należy słuszny interes strony oraz interes społeczny. Wskazano, że odpowiednia komórka MOPS wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przywrócenie skarżącej ograniczonej władzy rodzicielskiej i rozwiązanie rodziny zastępczej utworzonej z tego powodu, że matka małoletniego P. K. była osobą niepełnoletnią. Obecnie skarżąca jest zdrowa, wykonuje pracę na podstawie umowy na czas nieokreślony, otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie netto 2.043,97 zł. Od dnia utworzenia rodziny zastępczej do chwili obecnej odwołująca się mieszka z synem i ojcem. Ojciec skarżącej M. K. cierpi na raka prostaty. Jego dochód z renty wynosi 974,98 zł otrzymuje też pomoc jako rodzina zastępcza w kwocie 508,80 zł. W ocenie Kolegium, wskazane okoliczności dają podstawę do uznania, że organ I instancji ustalając wysokość opłaty do wysokości połowy wysokości pomocy przyznanej rodzinie zastępczej nie przekroczył granic uznania, prawidłowo wyznaczył relacje pomiędzy interesem strony a interesem społecznym. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła E. K. Wniosła w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji ponieważ została oparta na nieprawdziwych informacjach. Uzasadniając swój wniosek podała, że zaskarżona decyzja podobnie jak decyzja organu I instancji, opiera się na niekompetentnie przeprowadzonym z nią wywiadzie środowiskowym w dniu 13 września 2010r. Błędnie wpisano, że jej zarobki przekraczają 2043,97 zł netto, chociaż w zaświadczeniu, które dołączyła do odwołania wynika, że wynoszą średnią kwotę miesięcznie 1798,76 zł w okresie od 1 stycznia do 30 września 2010r. Następnym błędem jest twierdzenie, że posiada umowę o pracę na czas nieokreślony, gdy w rzeczywistości zawarła umowę na czas określony, do 31 lipca 2011r. Dalsza niezgodność, to ustalenie, że wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe a takie wnioski organy wyprowadziły z faktu, że mieszka razem z ojcem i synem. Przepisy ustanawiają taki tok myślenia, ale skoro według "Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej prowadzimy wspólne gospodarstwo domowe jaki jest sens żeby skarżąca uiszczała z tego gospodarstwa pieniądze na konto MOPS-u po to by te pieniądze z powrotem wróciły do wspólnego gospodarstwa za pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do twierdzeń skargi zauważył, że w przepisach ustawy brakuje wyraźnego uregulowania określającego zasady liczenia dochodu rodzica zobowiązanego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Brak jest podstaw do uznania, że organ zebrał nieprawidłowo materiał dowodowy, zwłaszcza w przedmiocie uzyskanego wynagrodzenia za sierpień 2010r. w kwocie netto 2043,97 zł. Natomiast nowe okoliczności, że skarżąca osiągnęła w okresie od 1 stycznia do 30 września 2010r. średni miesięczny dochód w kwocie 1798,76 zł netto miesięcznie, oraz że zawarła umowę na czas określony – do 31 lipca 2011r. w żaden sposób nie może wpłynąć na wysokość określonego w decyzji organu I instancji świadczenia w kwocie 250 zł miesięcznie, gdyż jest ono niskie nawet przy wskazanych zarobkach, a fakt, że umowa o pracę zawarta jest na czas określony może mieć znaczenie tylko po upływie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 79 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Stanowi on w § 1 ust. 1, że opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą solidarnie rodzice. Ust. 3 tego przepisu mówi zaś, że starosta ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Przepis powyższy ustala zasadę, że opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ponoszą solidarnie rodzice, wskazując do jakiej wysokości może to nastąpić i jakie okoliczności są brane pod uwagę. Jedną z przesłanek jak wynika z powołanego przepisu (art. 79 ust. 3) jest sytuacja dochodowa rodziców. Zgodzić się należy z wywodami zawartymi w odpowiedzi na skargę, że ustawodawca nie określił zasad liczenia dochodu rodzica zobowiązanego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Istotnie w części dotyczącej tej kwestii brak jest odrębnego uregulowania zasady liczenia dochodów. W tej sytuacji obowiązują postanowienia zawarte w art. 6 i art. 8 omawianej ustawy. Art. 6 i 8 został umieszczony w dziale I: Przepisy ogólne, rozdział 1, zasady ogólne i zakres przedmiotowy ustawy. Skoro nie ma przepisów szczególnych zawartych w rozdziale, który zawiera uregulowania dotyczące rodzin zastępczych obowiązują zasady określone w części ogólnej, dotyczące wszystkich postępowań. Art. 8 ust. 3 ustawy stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (w tym przypadku z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania) lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenia podatku dochodowego od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenia zdrowotne (...) oraz ubezpieczenia społeczne (...), 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ust. 4 art. 8 określa jakie składniki nie wlicza się do dochodu. Powołany wyżej art. 8 daje podstawę do uznania, że organ zażądał właściwego zaświadczenia, tak w zakresie daty z jakiej powinny być wskazane zarobki (za sierpień 2010r.) jak i do wyliczenia dochodu. Nieskuteczne są zatem zarzuty dotyczące innego średniego wynagrodzenia za okres I-IX.2010, odliczeń określonych w tym zaświadczeniu (bez daty) z jednym wyjątkiem a mianowicie dotyczącym alimentów. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla W.-F., Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...] zasądzono od skarżącej na rzecz małoletniego P.K. alimenty w kwocie 300 zł płatne do rąk W. i M. K. sprawujących funkcję rodziny zastępczej dla małoletniego P. K. Z rozważań dokonanych przez organ II instancji nie wynika aby oceniono sytuację dochodową skarżącej w oparciu o pomniejszone wynagrodzenie o płacone alimenty. Brak jest również ustaleń i rozważań dlaczego organ uznał, że opłata w kwocie 250 zł miesięcznie, jaką ma świadczyć skarżąca jest kwotą adekwatną do jej możliwości. Nie wykazał, że nie przekroczył granic uznania i wyważył racje pomiędzy interesem strony a interesem społecznym. Przypomnieć w tym miejscu należy, że organ II instancji jest organem orzekającym merytorycznie, organem wydającym ponownie orzeczenie po rozważeniu materiału dowodowego (art. 132 k.p.a.). Należy też stwierdzić, że chybiony jest zarzut dotyczący ustaleń dokonanych przez organy (szczególnie organ I instancji), że skarżąca prowadzi z ojcem i synem wspólne gospodarstwo domowe. Sąd wskazuje, że w dniu 13 września 2010r. E.K. podpisała oświadczenie, w którym stwierdziła, że wspólnie z ojcem i synem prowadzą gospodarstwo domowe. Odmienne twierdzenia pojawiły się na etapie odwołania. Drugą istotną okolicznością dla sprawy jest obowiązek organów wynikający z art. 107 w zw. z art. 106 ust. 4 o pomocy społecznej. Art. 106 ust. 4 ustawy stanowi: decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców (...), wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że decyzję będącą przedmiotem oceny Sądu wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Ustawodawca wyłącza wywiad środowiskowy w dwóch sytuacjach: przyznania biletu kredytowego oraz decyzji o cudzoziemcach. Na konieczność przeprowadzenia wywiadu wskazuje treść powołanego art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Z przepisem tym koresponduje art. 107 ust. 1 ustawy, który mówi, że: wywiad rodzinny przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym o których mowa w art. 103 (...), przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka (...). W ust. 6 art. 107 ustawy o pomocy społecznej zawarto delegację dla właściwego ministra do wydania rozporządzenia, w którym określi sposób przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W dacie wydania zaskarżonych decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 3 tego rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą rodziny, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznanej pomocy (ust. 4). Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowanej pomocy (ust. 5). Wywiad środowiskowy jest ważnym dowodem w sprawie. Z jego istoty określonej w art. 107 ustawy o pomocy społecznej i § 2 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005r. wynika, że uzyskanie niezbędnych informacji możliwe jest nie tylko od osoby ubiegającej się o świadczenie (wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 lutego 2008r. sygn. akt II SA/Lu 741/07 i z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt II SA/Lu 197/08). Wracając do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca zarzuciła, iż wywiad środowiskowy nie był przeprowadzony w domu, ale w biurze. Wobec treści powołanego wcześniej § 2 ust. 3 rozporządzenia uznać należy, że dowód ten przeprowadzono wadliwie. Zatem nie dokonano wnikliwej oceny i analizy sytuacji skarżącej. W tych okolicznościach należy sformułować wniosek, że naruszono § 2 ust. 3 rozporządzenia, a tym samym zebrano materiał dowodowy z uchybieniem art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - co może mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy. Powyższe okoliczności zadecydowały o uchyleniu zaskarżonych decyzji. Organy ponownie rozpoznając sprawę przeprowadzą wywiad zgodnie z postanowieniem § 2 ust. 3 rozporządzenia. Wydaje się również, że do wyjaśnienia sytuacji majątkowej i dochodowej strony przyczyni się przeprowadzenie wywiadu z ojcem skarżącej, pełniącym funkcję rodziny zastępczej. Zwłaszcza w sytuacji gdy odwołująca składa w tym przedmiocie różne oświadczenia. Inna jest sytuacja majątkowa osoby, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe a inne osoby prowadzącej gospodarstwo z pozostałymi członkami rodziny. Powinien być również uwzględniony fakt, że skarżąca płaci na dziecko alimenty. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.