IV SA/Wr 185/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. M., reprezentowanego przez opiekuna prawnego R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. M. reprezentowanego przez opiekuna prawnego R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo poniesionych przez Gminę [...] w wydatków za pobyt R. M. w domu pomocy społecznej oraz zobowiązania do jej zwrotu postanawia: I. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący, reprezentowany przez opiekuna prawnego, zawarł w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Opiekun prawny w piśmie z dnia 17 sierpnia 2016 r. (k-32) złożył wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego, do którego dołączył zaświadczenie Sądu Rejonowego z dnia 9 sierpnia 2016 r., z którego wynika, że został on z dniem 4 sierpnia 2016 r. ustanowiony opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego. W aktach sprawy znajduje się również odpis prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 8 stycznia 2016 r. sygn. akt XIII Nn 44/14 w przedmiocie całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego (k-29), które zostało nadesłane przez ten Sąd w odpowiedzi na pismo na Sądu z dnia 12 lipca 2016 r. Następnie pismem referendarza sadowego z dnia 24 sierpnia 2016 r. wezwano opiekuna prawnego do wypełnienia i podpisania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącemu. W odpowiedzi na to pismo opiekun prawny złożył na urzędowym formularzu z dnia 2 września 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ich uzasadnieniu podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną, dorosłą córką i ciotecznym bratem (skarżącym). Wskazał, że wniosek jest zasadny, ponieważ pomimo, że posiada dwie nieruchomości nie dysponuje gotówką, aby opłacić koszty sądowe i adwokata. Dochód na jednego członka rodziny jest bardzo niski biorąc pod uwagę zobowiązania i stałe wydatki. Wszystkie wolne środki przeznaczone są na koszty leczenia skarżącego i zapewnienie mu godnego życia. Opiekun podał również, że nie może pracować ze względu na opiekę nad chorym skarżącym. Opiekun prawny podał także, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m2 o wartości [...] zł objęty małżeńską wspólnością ustawową i drugi dom jednorodzinny położony w innej miejscowości o powierzchni [...] m2 o wartości [...] zł objęty również tą wspólnością małżeńską. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Opiekun prawny podał także, że nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast jego żona pobiera rentę w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś ubezwłasnowolniony skarżący otrzymuje rentę w kwocie [...] zł netto. Łączny miesięczny dochód netto rodziny wynosi zatem [...] zł. Wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: prąd 120 zł, woda 60 zł, gaz 50 zł, telefon 180 zł, leki 350 zł, kredyty 1180 zł, koszty leczenia 380 zł, rehabilitacja 120 zł, ubezpieczenie 260 zł, czyli łącznie 2700 zł. W rubryce nr 2 urzędowego formularza obejmującej dane "wnioskodawca i jego adres" opiekun prawny podał własne dane, a rubryce nr 3 obejmującej "przedmiot zaskarżenia" podał decyzję Kolegium dotyczącą skarżącego, która jest przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Pismem referendarza sadowego z dnia 13 września 2016 r. poinformowano opiekuna prawnego, że złożony na powyższym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa skarżącemu, mimo, że w rubryce obejmującej dane wnioskodawcy opiekun podał własne dane. W piśmie tym wezwano także opiekuna prawnego do przedłożenia, w terminie siedmiu dni, dokumentów i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i sytuacji materialnej opiekuna prawnego i jego rodziny. Pismo to zostało wysłane na adres podany w pismach opiekuna z dnia 18 czerwca 2016 r. i z dnia 17 sierpnia 2016 r. i w urzędowym formularzu, a następnie odebrane dnia 19 września 2016 r. przez całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego. Opiekun prawny nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. W związku z tym, że omówione wyżej pismo referendarza sądowego z dnia 13 września 2016 r. zostało odebrane przez całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego, a opiekun prawny nie udzielił na nie odpowiedzi, kolejnym pismem referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. ponownie poinformowano opiekuna prawnego, że złożony na powyższym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa skarżącemu, mimo, że w rubryce obejmującej dane wnioskodawcy opiekun podał własne dane. W piśmie tym wezwano także ponownie opiekuna prawnego do przedłożenia, w terminie siedmiu dni, dokumentów i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i sytuacji materialnej opiekuna prawnego i jego rodziny. Pismo to zostało wysłane na dwa adresy, tj. na adres podany w powyższych pismach opiekuna i adres podany w skardze. Pisma te zostały odebrane w dniu 17 października 2016 r. przez opiekuna prawnego. W piśmie tym wezwano opiekuna prawnego do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących przyznania prawa pomocy skarżącemu tj. do: wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, czyli skarżącego, zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r., ostatniego odcinka emerytury (renty) skarżącego, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, rehabilitację, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), dokumentów potwierdzających ewentualne zajęcie komornicze wnioskodawcy (skarżącego), ostatniej aktualnej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego dotyczącą skarżącego, dokumentów potwierdzających ewentualną niepełnosprawność wnioskodawcy - skarżącego, wyjaśnienia czy wykazane w formularzu wydatki związane z utrzymaniem obejmują także wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, wyjaśnienia czy skarżący posiada oszczędności i w jakiej kwocie oraz czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie) stanowiące jego własność i gdzie są one położne i kto w nich zamieszkuje skoro skarżący mieszka razem z opiekunem, dokumentów potwierdzających, czy dorosła córka opiekuna prawnego, prowadząca wspólne gospodarstwo domowe razem z rodzicami (m. in. z opiekunem) i ze skarżącym jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (np. decyzja urzędu pracy) skoro nie otrzymuje dochodów, dokumentów potwierdzających, czy opiekun prawny jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (np. decyzja urzędu pracy) skoro podał, że nie otrzymuje dochodów, dokumentów potwierdzających wysokość renty żony opiekuna prawnego za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na to pismo, opiekun prawny, pismem z dnia 24 października 2016 r., poinformował Sąd, że składa wniosek o wyznaczenie opłaty za rozpatrzenie skargi na decyzję SKO. W piśmie tym wyjaśnił, że nie jest w stanie uzyskać szeregu dokumentów wymaganych przez Sąd z przyczyn oczywistych, tj. z powodu opieki nad chorym skarżącym i ojcem skarżącego, który miał rozległy zawał i z tego powodu wnioskuje o wyznaczenie opłaty i podanie numeru konta bankowego na które należy wpłacić tą opłatę. W niniejszej sprawie opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W myśl zaś art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 tej ustawy). Stosownie do art. 230 § 1 ustawy, od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Mając na uwadze treść omówionego wyżej pisma opiekuna prawnego z dnia 24 października 2015 r. zawierającego wniosek o wyznaczenie opłaty za rozpatrzenie skargi oraz treść powołanych wyżej przepisów art. 211 i art. 212 § 1 oraz art. 230 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjąć należy, iż opiekun prawny w piśmie tym cofnął wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie obejmującym wyłącznie zwolnienie od opłaty od skargi, czyli zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, o którym mowa w art. 230 § 1 i art. 212 § 1 ustawy. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi podlega umorzeniu na podstawie art. 249a ustawy, z którego wynika, że jeżeli strona cofnie wniosek postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w niniejszej sprawie skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, w tym również wpisu sądowego od skargi, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy, z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych podlega umorzeniu jako zbędne na podstawie art. 249a ustawy, zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W świetle powyższego w niniejszej sprawie należało, na podstawie art. 249a ustawy, umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, co orzeczono w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie to dotyczy wniosku zawartego w skardze jak i w piśmie opiekuna z dnia 17 sierpnia 2016 r. (k-32). W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Ponadto z przepisu art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Złożony przez opiekuna prawnego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ opiekun nie wykazał jaka jest rzeczywista sytuacja materialna i majątkowa skarżącego oraz sytuacja materialna opiekuna i jego rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Opiekun prawny nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów ani wyjaśnień wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. tj. np. wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, czyli skarżącego, zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r., ostatniego odcinka emerytury (renty) skarżącego, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, rehabilitację, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), wyjaśnienia czy skarżący posiada oszczędności i w jakiej kwocie oraz czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie) stanowiące jego własność i gdzie są one położne i kto w nich zamieszkuje skoro skarżący mieszka razem z opiekunem, dokumentów potwierdzających czy dorosła córka opiekuna prawnego, prowadząca wspólne gospodarstwo domowe razem z rodzicami (m. in. z opiekunem) i ze skarżącym jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (np. decyzja urzędu pracy) skoro nie otrzymuje dochodów, dokumentów potwierdzających czy opiekun prawny jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (np. decyzja urzędu pracy) skoro podał, że nie otrzymuje dochodów, dokumentów potwierdzających wysokość renty żony opiekuna prawnego za ostatnie trzy miesiące. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Brak dokumentów i wyjaśnień wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. nie pozwala zatem na ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, tj. czy np. rzeczywiście dochód skarżącego wynosi [....] zł, a dochód żony opiekuna prawnego około [...] zł oraz czy skarżący posiada konto bankowe i środki pieniężne na tym koncie oraz w jakiej wysokości skarżący uzyskał dochód w poprzednim roku podatkowym i czy wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w kwotach podanych przez opiekuna. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, co orzeczono w pkt II sentencji. . Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.