IV SA/Wr 187/19

|Sygn. akt IV SA/Wr 187/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 19 czerwca 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r., sprawy ze skargi A. P., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego, , , oddala skargę w całości., , , A. P. (dalej jako strona lub skarżąca) wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (syna A.) w okresie zasiłkowym 2018/2019. Burmistrz Miasta W. (dalej jako organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 pkt 11, art. 5, art. 13, art. 18, art. 27 ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., dalej jako u.p.p.w.d.), art. 104, art. 107 – 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214), przyznał stronie świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w kwocie [...] zł na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] września 2019 r. Wobec tego, że wydana decyzja w całości uwzględniała żądanie strony, organ pierwszej instancji odstąpił od jej uzasadnienia, stosownie do treści art. 107 § 4 k.p.a. Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodziła się strona, która we wniesionym odwołaniu wskazała, że nie otrzymała wyczerpującej informacji o przysługujących jej uprawnieniach z zakresu zasiłku rodzinnego, jak też i świadczenia wychowawczego, mimo że pracownicy socjalni wiedzieli o jej trudnej sytuacji życiowej i dochodowej, spowodowanej utratą zatrudnienia. Dodała, że kwestionowana decyzji nie została jej doręczona, a o jej wydaniu dowiedziała się dopiero w dniu [...] lutego 2019 r. Stąd też w jej ocenie, powyższe świadczenia, w tym świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, winny były jej zostać przyznane już dużo wcześniej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej jako Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, w okresie od [...] listopada 2018 r. do [...] września 2019 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie budziło żadnych wątpliwości spełnianie przez skarżącą przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na syna. Przy czym wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji, osiągany przez nią dochód z tytułu zatrudnienia nie powinien być w ogóle brany pod uwagę, gdyż został on utracony. Niemniej jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżąca i tak nie przekraczała kryterium dochodowego wymaganego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Odnosząc się do kwestii okresu na jaki zostało przyznane świadczenie wychowawcze Kolegium podkreśliło, że postępowanie o ustalenie prawa do tego świadczenia ma charakter wnioskowy, co oznacza, że może ono zostać zainicjowane wyłącznie na żądanie osób uprawnionych. Złożenie wniosku determinuje przy tym okres na jaki zostanie ono przyznane, gdyż prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Obowiązujące przepisy nie przewidują przy tym – co do zasady – możliwości wstecznego przyznania świadczenia, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu żądania. Kolegium nadmieniło również, że organy administracji publicznej nie mają obowiązku udzielania porad prawnych, dlatego też skarżąca, mając świadomość utraty dochodu i związanej z tym możliwości uzyskania odpowiednich uprawnień socjalnych, mogła z własnej inicjatywy wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego, obligując w ten sposób organ pomocowy do jego rozpatrzenia. Kolegium podkreśliło jednocześnie, że decyzja wydana przez organ pierwszej instancji naruszała art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d., albowiem nie wskazywała częstotliwości z jaką miało zostać wypłacane świadczenie. Z tego powodu należało zatem – zdaniem organu odwoławczego – uchylić wydane rozstrzygnięcie i przyznać stronie świadczenia wychowawczego za każdy miesiąc w okresie od [...] listopada 2018 r. do [...] września 2019 r. W ocenie organu odwoławczego, wpływu na rozstrzygnięcie nie miało natomiast naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania w zakresie doręczania korespondencji, gdyż kwestionowaną decyzję strona w końcu otrzymała. Z tych przyczyn organ odwoławczy orzekł o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji, przyznając jednocześnie stronie prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca złożenia wniosku do zakończenia okresu zasiłkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji organu drugiej instancji naruszenie art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wskazała, że począwszy od lutego 2018 r. dochód rodziny nie przekraczał kwoty [...] zł, co znalazło później potwierdzenie w decyzji Kolegium. Dlatego też z chwilą zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna (w dniu [...] stycznia 2018 r.) strona zgłosiła się do ośrodka pomocy społecznej i poinformowała o swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej. W ocenie skarżącej można zatem uznać, że zawnioskowała ustnie o rozpatrzenie jej aktualnej sytuacji, celem doprecyzowania, jakie świadczenia jej przysługują i jakie dokumenty winna złożyć. Jak podała dalej skarżąca, na swoje zapytanie otrzymała ustną odpowiedź, że żadne świadczenie jej się nie należy, dopóki nie uzyska orzeczenia o rozwodzie. Wniosku na piśmie zatem nie złożyła, gdyż uwierzyła osobie, która pracując w takiej instytucji jak MOPS powinna wykazywać się kompetencją, empatią i chęcią niesienia pomocy potrzebującym. Ponadto zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego nie ma obowiązku składania wniosku na piśmie, dlatego też wniosek złożony ustnie winien być bezwzględnie rozpatrzony. W wyniku nieprawidłowego działania pracownika socjalnego w jej sprawie, wyrażającego się także niekonsekwentnym doręczaniem korespondencji, została pozbawiona należnych jej środków finansowych, za co nie powinna ponosić żadnej winy. Skarżąca zarzuciła również organowi odwoławczemu unikanie potwierdzenia niekompetencji i braku wnikliwej analizy dokumentów przez pracownika socjalnego, gdyż wyżej wymienione przypadki wskazują na szereg zaniedbań, jakie miały miejsce w ośrodku pomocy społecznej. Końcowo podniosła, że Kolegium nie dopełniło obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ani też dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o wnikliwą analizę opisanej sytuacji oraz wsteczne naliczenie należnych świadczeń, poczynając od momentu obniżenia dochodu jej rodziny, tj. od stycznia 2018 r., a także zasądzenie wypłaty należnego świadczenia wychowawczego za okres od [...] lutego 2018 r. do [...] października 2019 r. w kwocie po [...] zł za każdy miesiąc na pierwsze dziecko oraz pozostałych świadczeń rodzinnych przysługujących jej za ten okres rozliczeniowy, a także zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty. Z uwagi na fakt, że utrata należnych jej świadczeń uzależniona była od działania, a właściwie zaniechania pracownika socjalnego, skarżącą wniosła także o zasądzenie utraconej kwoty wraz z odsetkami od urzędnika, który jest odpowiedzialny za prowadzenie spraw świadczeń rodzinnych w ośrodku pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Kolegium dodało, że przepisy ustawy nie przewidują możliwości wystąpienia z ustnym wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy uznał przy tym za mało wiarygodne twierdzenia strony skarżącej, że nie wiedziała ona o konieczności złożenia wniosku na urzędowym formularzu, skoro w ostateczności z takim właśnie wnioskiem wystąpiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotem kontroli sądowej jest jedynie decyzja wydana w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego. Dlatego też podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące innego rodzaju świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej, nie mogły zostać wzięte pod uwagę w ramach tego postępowania. Przechodząc do meritum, w niniejszej sprawie wątpliwości nie budziło, że skarżąca spełniała kryterium dochodowe do przyznania jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Uzyskany przez nią dochód z tytułu zatrudnienia został bowiem utracony w 2018 r., co powodowało, że nie mógł on być wzięty pod uwagę przy obliczeniu kryterium dochodowego rodziny. Istotą sporu był natomiast okres na jaki wskazane świadczenie zostało stronie ostatecznie przyznane. Po wnikliwym rozważeniu argumentów skarżącej, jak i obowiązujących w tym zakresie przepisów należało zaaprobować stanowisko organu odwoławczego i przyjąć, że wnioskowane świadczenia należało się stronie od dnia [...] listopada 2018 r. do dnia [...] września 2019 r. Zgodnie z art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d., prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (tj. do 30 września), nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieka lub przysposobienia dziecka. W takiej sytuacji organ nie mógł przyjąć innej daty początkowej niż ta, która wynikała ze złożonego przez skarżącą wniosku. Odnosząc się do twierdzenia strony o ustnym wniesieniu żądania ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, należy podkreślić, że co do zasadny nie jest to niemożliwe. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego ustawodawca nie wskazał wprost, że wniosek o to świadczenie winien zostać złożony na urzędowym formularzu. Określił on jedynie zakres danych jakie wniosek musi zawierać. W takiej sytuacji – w ocenie Sądu – należy dopuścić co do zasady możliwość ustnego wniesienia podania do protokołu, w myśl ogólnych zasad kodeksu postępowania administracyjnego, do którego stosowania w sprawach nieuregulowanych odsyła art. 28 u.p.p.w.d. Niemniej jednak nawet w takim przypadku wymagane jest potwierdzenie tej czynności na piśmie. W niniejszej zaś sprawie skarżąca nie przedłożyła żadnego dokumentu, z którego wynikałaby inna, aniżeli przyjęta przez organ, data złożenia podania o przyznanie świadczenia wychowawczego. Stąd też należało uznać, że w styczniu 2018 r. strona nie złożyła wymaganego wniosku, lecz jedynie – co sama zresztą w skardze przyznała – zasięgała informacji o przysługujących jej uprawnieniach. I nawet jeśli, jak twierdzi, została wówczas wprowadzono w błąd, to nie zmienia to faktu, że ostatecznie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został przez nią złożony dopiero w listopadzie 2018 r. Ewentualne zaś zastrzeżenia w zakresie działalności ośrodka pomocy społecznej, czy też konkretnych jego pracowników skarżąca winna sformułować pod adresem organów właściwych do rozpatrywania skarg w trybie działu VIII k.p.a., a nie sądu administracyjnego, który nie jest władny do podjęcia w tym zakresie jakichkolwiek środków zaradczych. Reasumując należało stwierdzić, że wydana przez Kolegium decyzja była prawidłowa, dlatego też wniesiona skarga podlegała, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., oddaleniu w całości.