IV SA/Wr 19/15

|Sygn. akt IV SA/Wr 19/15 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 9 września 2015 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia NSA Julia Szczygielska, , Sędziowie:, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 września 2015 r., sprawy ze skargi Z. R., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie decyzji Prezydenta W. z dnia [...], nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego, , , oddala skargę., , , Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 23 października 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Z. R. z dnia 10 września 2014 r. na - wydane z upoważnienia Prezydenta W. - postanowienie Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 1 w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia 1 września 2014 r. (Nr [...]), odmawiające wznowienia postępowania w sprawie, w której Prezydent W. wydał decyzję z dnia 8 marca 2013 r. (nr [...]), odmawiającą przyznania Z. R. zasiłku celowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 144 i art. 149 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie. W motywach uzasadnienia podniesiono m.in., że w podaniu z dnia 28 lipca 2014 r. Z. R. wniósł (w punkcie 5.) o wznowienie postępowania w sprawie, w której Prezydent W. wydał w dniu 8 marca 2013 r. decyzję o nr. [...]. Powołując się na art. 145 § 1 i § 2, zażądał wznowienia postępowania "Gdyż wyszły na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, decyzje wydane zostały bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska Powiatowego Urzędu Pracy w części wniosku dotyczącej pomocy w uzyskaniu zatrudnienia oraz, że dowody okazały się fałszywe, zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez sąd, a popełnione przestępstwo jest oczywiste i wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego". W uzasadnieniu takiego wniosku zacytował obszerne fragmenty kilku decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., a także pisma z dnia 10 grudnia 2012 r., oraz wyraził swoje niezadowolenie z faktu nieudzielania lub udzielania w niewielkiej wysokości pomocy społecznej. Kończąc tak formułowany wniosek Z. R. stwierdził, że "Zwraca się z prośbą o wznowienie postępowania i zmianę wskazanych decyzji MOPS i SKO w oparciu o art. 154 i 155 kpa oraz art. 161 kpa, gdyż wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego oraz, że nie ma możliwości zmienić ich na dostępnej mu drodze instancyjnej, a zachodzi obawa dalszego pogorszenia mojego stanu zdrowia i utraty życia." Pismem z dnia 4 sierpnia 2014 r. (nr [...]), działający z upoważnienia Prezydenta W., Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 1 w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. wezwał Z. R. do wskazania - w odniesieniu do każdej wymienianych przez niego we wnioskach o wznowienie postępowania decyzji - jakie okoliczności faktyczne lub nowe dowody mają być podstawą żądania, jakie dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, były fałszywe i mogą być podstawą żądania wznowienia, jakie zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez sąd. Powoławszy treść art. 148 § 1 k.p.a. i zauważywszy, że we wnioskach o wznowienie postępowania ich autor nie wskazał daty, w której dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, w piśmie z dnia 4 sierpnia 2014 r. wezwano Z. R. do złożenia wyjaśnień w ww. zakresie w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W piśmie z dnia 19 sierpnia 2014 r. odpowiadając na wezwanie z dnia 4 sierpnia 2014 r. Z. R. wyjaśnił, że w dniu 28 lipca 2014 r. "powziął jedynie podejrzenie, co do naruszenia prawa - zastosowania niedozwolonych wymuszeń i szantażu przez Prezydenta W. pod pozorem udzielenia pomocy (...)". Podejrzenie takie powziął "po bezskutecznym domaganiu się wyroku w sprawie karnej, który do tej pory nie zapadł, ani z oskarżenia SKO czy Prezydenta W. przeciwko mojej osobie, czy na odwrót z mojego oskarżenia przeciwko gminie". Zdaniem Z. R., postępowanie wznawia się "jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia, gdyż sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych". W opinii wnioskodawcy, nie ma on "obowiązku ujawniania wszystkich znanych organowi administracyjnemu z urzędu faktów, dowodów i okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Byłoby dla mnie niezmiernie trudno wskazać wszystkie zarzuty dotyczące zakończonych postępowań, którymi Prezydent W. domaga się nienależnych wzajemnych świadczeń, niepomiernie większych od spodziewanej pomocy". Zdaniem Z. R. wystarczy, że powziął podejrzenie popełnienia przestępstwa na jego szkodę, które zagraża życiu i zdrowiu, "a że przestępstwo takie nie jest ścigane z Kodeksu karnego i w sprawie nie może zapaść Wyrok, więc to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek ich ujawnienia po szczegółowym zapoznaniu się aktami sprawy". Opisanym na wstępie postanowieniem - powołując się m.in. na art. 149 § 3 k.p.a. - organ pierwszej instancji odmówił wznowienia postępowania. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie przedstawił przebieg postępowania, omówił instytucję wznowienia postępowania, wskazał przesłanki wznowienia, określone w art. 145 § 1 k.p.a. i przytoczył treść art. 148 § 1 k.p.a. Następnie stwierdził, że wydanie postanowienia o odmowie wznowienia następuje w sytuacji, gdy jest ono niedopuszczalne z powodów przedmiotowych i podmiotowych oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. Zdaniem organu pierwszej instancji, "Powyższy stan faktyczny i prawny powoduje konieczność odmowy wznowienia postępowania". W zażaleniu na wskazane na wstępie postanowienie Prezydenta W., Z. R. stwierdził, że podstawą do wznowienia postępowania jest w jego przypadku art. 145 § 2 k.p.a. i że datą, w której dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia jest data sporządzenia wniosku o wznowienie (a więc 28 lipca 2014 r.), ale również że data ta wynika i jest uzależniona jedynie od subiektywnego odczucia samego skarżącego i nie podlega swobodnej ocenie organu administracyjnego. To skarżący w oparciu o swoje odczucie decyduje o dacie wniesienia skargi w trybie art. 145 § 2 k.p.a., więc za każdym razem data złożenia skargi jest również datą okoliczności będącej podstawą do wznowienia. Okoliczność zaistnienia przestępstwa jest kwestią drugorzędną, ale okoliczność ta w obecnej sytuacji nie budzi wątpliwości. W uzasadnieniu będącego przedmiotem skargi postanowienia Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Warunkiem skuteczności czynności prawnej - wniesienia podania o wznowienie postępowania - jest zachowanie terminu do jej dokonania. Ciężar dowodu dotyczącego zachowania terminu spoczywa na stronie. To strona musi więc w sposób niebudzący wątpliwości udowodnić (nie wystarczy uprawdopodobnienie), w jakim dniu dowiedziała się o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania. Jeżeli zatem wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek wykazania, że termin z art. 148 § 1 k.p.a. został przez niego zachowany, tego nie uczynił we własnym zakresie, ani pouczony w trybie art. 9 k.p.a. przez organ o ciążącym na nim obowiązku, nie dokonał uzupełnienia wniosku w wymaganym zakresie (co do zachowania terminu) - właściwym rozstrzygnięciem jest orzeczenie o odmowie wznowienia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2013 r., IV SA/Po 343/12, LEX nr 1274841). Przystąpienie do rozpoznawania sprawy wznowieniowej w przypadku niedotrzymania przez wnioskodawcę ustawowego terminu do złożenia wniosku i wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty, jest dotknięte wadą nieważnościową (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), wobec rażącego naruszenia art. 148 § 1 k.p.a., przewidującego, że tylko wniosek złożony w terminie należy uznać za dopuszczalny. Jeśli chodzi zaś o inne okoliczności wznowienia postępowania, w uzasadnieniu będącego przedmiotem skargi postanowienia Kolegium wskazało, że Z. R. nie uzupełnił wniosku z dnia 28 lipca 2014 r. w sposób wskazany przez organ pierwszej instancji. Nie ulegało tymczasem wątpliwości Kolegium, że aby termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania rozpoczął bieg, okoliczność wskazywana jako podstawa wznowienia postępowania musi uprzednio zaistnieć. W przeciwnym razie wszczęcie i prowadzenie postępowania wznowionego z przyczyn przedmiotowych będzie niedopuszczalne. Nie jest istotne, w jaki sposób strona uzyska wiedzę o przesłance wznowienia, niemniej jednak przepis art. 148 § 2 k.p.a. wymaga, aby strona rzeczywiście znalazła się w posiadaniu informacji o jej zaistnieniu, a nie jedynie podejrzewała i to od dłuższego już czasu, że taka sytuacja może mieć miejsce. Nie do przyjęcia jest również koncepcja, zgodnie z którą to organ administracyjny ma poszukiwać konkretnych okoliczności wznowienia postępowania na wniosek strony, która swoją aktywność w tym zakresie ograniczy do zacytowania fragmentów art. 145 § 1 k.p.a. lub powołania się na art. 145 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu będącego przedmiotem skargi postanowienia Kolegium stwierdziło także, że art. 145 § 2 k.p.a. jest przez Z. R. błędnie interpretowany. Zgodnie z tym przepisem, z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Przepis ten - wbrew wykładni dokonywanej przez Z. R. - nie obliguje organu administracyjnego do wznowienia postępowania. Co do zasady sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Przepis art. 145 § 2 k.p.a. stanowi wyjątek od tej zasady. Zgodnie z tym przepisem, z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Do zastosowania tego przepisu konieczne jest łączne wystąpienie obu przesłanek, tj. oczywistość fałszu lub popełnienia przestępstwa oraz niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody (por. wyrok NSA z 6 września 1999 r., IV SA 925/97, LEX nr 48239, wyrok NSA z dnia z dnia 18 lipca 2013 r., II OSK 678/12, LEX nr 1374799). Stwierdzono, że Z. R. nie wskazał przestępstwa, które popełnił Prezydent W. ani nie sprecyzował innych powoływanych we wniosku z dnia 28 lipca 2014 r. przesłanek wznowienia postępowania. Stwierdził, że "Byłoby dla mnie niezmiernie trudno wskazać wszystkie zarzuty dotyczące zakończonych postępowań, którymi Prezydent W. rżnie ze mnie głupa i domaga się szantażem nienależnych wzajemnych świadczeń, niepomiernie większych od spodziewanej pomocy. Mało tego, Z. R. jedynie "powziął podejrzenie popełnienia przestępstwa" na jego szkodę, które zagraża jego życiu i zdrowiu, a do tego sam wskazuje, że "przestępstwo takie nie jest ścigane z Kodeksu karnego i w sprawie nie może zapaść Wyrok". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Z. R. wniósł o uchylenie i zmianę postanowienia oraz wznowienie postępowania, a także o zawieszenie postępowania sądowego, gdyż przed wniesieniem skargi - podaniem z dnia 8 grudnia 2014 r. - zwrócił się do Kolegium "w trybie art. 154 § 1 kpa o zmianę doręczonego mu postanowienia, co w świetle prawa zobowiązuje sąd do zawieszenia postępowania". Zdaniem autora skargi, "Doręczone mi postanowienia stanowią przejaw hipokryzji i asekuranctwa ze strony organów administracyjnych oraz są przerzucaniem się w odpowiedzialności za czyny i decyzje, jakich dopuszczono się w toku postępowania lub zaniechano z organów administracyjnych na Wojewódzki Sąd Administracyjny". W dalszej części skargi powołał się na swoją trudną sytuację materialną i brak dochodów. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest jedynie legalność zaskarżonych decyzji, czy postanowień organu administracyjnego (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., p.p.s.a.). Zasadnie Kolegium stwierdziło, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli w sprawie zaszła jedna z okoliczności wymienionych przez ustawodawcę w pkt 1 – 8 art. 145 k.p.a. Tymczasem w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem żadna z tych okoliczności nie została ustalona. Wprawdzie o wznowienie postępowania w powyższej sprawie skarżący zwrócił się do organu pismem z dnia 28 lipca 2014 r. ale wobec jego braków organ zwrócił się o wskazanie okoliczności faktycznych uzasadniających wznowienie postępowania w tej sprawie i daty, w jakiej dowiedział się o tych okolicznościach. Na to wezwanie skarżący odpowiedział pismem z dnia 19 sierpnia 2014 r. wskazując, że w dniu 28 lipca 2014 r. "powziął jedynie podejrzenie, co do naruszenia prawa - zastosowania niedozwolonych wymuszeń i szantażu przez Prezydenta W. pod pozorem udzielenia pomocy (...)" Podejrzenie takie powziął "po bezskutecznym domaganiu się wyroku w sprawie Karnej, który do tej pory nie zapadł, ani z oskarżenia SKO czy Prezydenta W. przeciwko jego osobie, czy na odwrót z jego oskarżenia przeciwko gminie". Zdaniem Z. R., postępowanie wznawia się "jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia, gdyż sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych". W opinii wnioskodawcy, nie ma on "obowiązku ujawniania wszystkich znanych organowi administracyjnemu z urzędu faktów, dowodów i okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Byłoby dla niego niezmiernie trudno wskazać wszystkie zarzuty dotyczące zakończonych postępowań, którymi Prezydent W. domaga się szantażem nienależnych wzajemnych świadczeń, niepomiernie większych od spodziewanej pomocy". Zdaniem Z. R. wystarczy, że powziął podejrzenie popełnienia przestępstwa na jego szkodę, które zagraża życiu i zdrowiu, "a że przestępstwo takie nie jest ścigane z Kodeksu karnego i w sprawie nie może zapaść Wyrok, więc to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek ich ujawnienia po szczegółowym zapoznaniu się aktami sprawy". Należy w pełni zgodzić się z konstatacją organu, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Warunkiem skuteczności czynności prawnej - wniesienia podania o wznowienie postępowania - jest zachowanie terminu do jej dokonania. Ciężar dowodu dotyczącego zachowania terminu spoczywa na stronie. To strona musi więc w sposób niebudzący wątpliwości udowodnić (nie wystarczy uprawdopodobnienie), w jakim dniu dowiedziała się o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania. Jeżeli zatem wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek wykazania, że termin z art. 148 § 1 k.p.a. został przez niego zachowany, tego nie uczynił we własnym zakresie, ani pouczony w trybie art. 9 k.p.a. przez organ o ciążącym na nim obowiązku, nie dokonał uzupełnienia wniosku w wymaganym zakresie (co do zachowania terminu) - właściwym rozstrzygnięciem jest orzeczenie o odmowie wznowienia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Przystąpienie do rozpoznawania sprawy wznowieniowej w przypadku niedotrzymania przez wnioskodawcę ustawowego terminu do złożenia wniosku i wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty, jest dotknięte wadą nieważnościową (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), wobec rażącego naruszenia art. 148 § 1 k.p.a., przewidującego, że tylko wniosek złożony w terminie należy uznać za dopuszczalny. Należy również zgodzić się z konstatacją SKO we W., że skarżący błędnie interpretuje przepis art. 145 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Przepis ten - wbrew wykładni dokonywanej przez Z. R. - nie obliguje organu administracyjnego do wznowienia postępowania. Co do zasady sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Przepis art. 145 § 2 k.p.a. stanowi wyjątek od tej zasady. Zgodnie z tym przepisem, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Do zastosowania tego przepisu konieczne jest łączne wystąpienie obu przesłanek, tj. oczywistość fałszu lub popełnienia przestępstwa oraz niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody. Z. R. nie wskazał przestępstwa, które popełnił Prezydent W. ani nie sprecyzował innych powoływanych we wniosku z dnia 28 lipca 2014 r. przesłanek wznowienia postępowania. Stwierdził, że "Byłoby dla mnie niezmiernie trudno wskazać wszystkie zarzuty dotyczące zakończonych postępowań, którymi Prezydent W. domaga się szantażem nienależnych wzajemnych świadczeń, niepomiernie większych od spodziewanej pomocy". Z. R. jedynie "powziął podejrzenie popełnienia przestępstwa" na jego szkodę, które zagraża jego życiu i zdrowiu, a do tego sam wskazuje, że "przestępstwo takie nie jest ścigane z Kodeksu karnego i w sprawie nie może zapaść Wyrok". Ustosunkowując się do zawartego w treści skargi wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie motywowanego uprzednim wniesieniem do SKO we W. o zmianę zaskarżonego postanowienia w trybie art. 154 § 1 k.p.a., stwierdzić należy, że z dołączonej do akt sprawy informacji Prezesa SKO we W. z dnia 13 marca 2015 r. wynika, że postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. utrzymano postanowienie Kolegium z dnia 9 grudnia 2014 r., którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie zmiany przedmiotowego postanowienia w podanym trybie. W związku z tym, na podstawie art. 124 § 1 pkt 6 w związku z art. 56 p.p.s.a. wniosek ten nie podlegał uwzględnieniu, co orzeczono postanowieniem uwidocznionym w treści protokołu rozprawy z dnia 26 czerwca 2015 r. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. H.B.24.09.2015 r.