IV SA/Wr 192/19
WyrokWSA we Wrocławiu2019-07-10
Skład orzekający: Bogumiła Kalinowska, Ireneusz Dukiel, Wanda Wiatkowska – Ilków
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy rodzinie zastępczej, która na mocy zgody sądu sprawuje pieczę nad dzieckiem poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka?Ratio decidendi
Rodzinie zastępczej, która na mocy zgody sądu sprawuje pieczę nad dzieckiem poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Interpretacja art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, która prowadziłaby do pozbawienia świadczenia tylko z powodu pobytu za granicą, jest nieprawidłowa, zwłaszcza w kontekście art. 42 ust. 4 tej ustawy oraz przepisów o ochronie praw dziecka.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Skarżąca, K. S., sprawowała pieczę nad małoletnią M. S. w rodzinie zastępczej, a następnie, za zgodą sądu, przebywała z dzieckiem poza granicami Polski. Organy administracji uznały, że pobyt za granicą wyklucza prawo do świadczenia, podczas gdy skarżąca argumentowała, że świadczenie przysługuje dziecku i jest niezbędne do zapewnienia mu odpowiednich warunków życia, a wyjazd był uzasadniony dobrem dziecka i odbywał się za zgodą sądu.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej zwrot kosztów zastępstwa prawnego.Pełny tekst orzeczenia
|Sygn. akt IV SA/Wr 192/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 10 lipca 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r., sprawy ze skargi K. S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, , I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej K. S. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem), złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego., , ,
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] we W. zmienił swoje dotychczasowe postanowienie tymczasowe z dnia [...] grudnia 2016 r. w ten sposób, że umieścił małoletnią M. S. w rodzinie zastępczej tworzonej przez K. S. (zwaną dalej stroną lub skarżącą) na czas trwania postępowania toczącego się w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnią.
W dniu 5 lipca 2017 r. strona oświadczyła, że jej stałym miejscem zamieszkania jest W., aczkolwiek od 1 sierpnia 2012 r. przebywa ona na terytorium [...]. Pobyt ten traktuje jednak tymczasowo i po zrealizowaniu celów zarobkowych (ok. 2019-2020 roku) zamierza powrócić do kraju. Skarżąca dodała przy tym, że będzie się ona starała o wydanie przez sąd zgody na pobyt dziecka w [...].
Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] Prezydent W. przyznał skarżącej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej w rodzinie zastępczej.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] Sąd [...] we W. zezwolił skarżącej na wyjazd małoletniej do [...] i jej pobyt w miejscu zamieszkania strony do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, uprawniając jednocześnie skarżącą jako rodzinę zastępczą do podejmowania decyzji w sprawach związanych z leczeniem i edukacją małoletniej.
Pismem z dnia 4 grudnia 2018 r. organ pierwszej instancji, po otrzymaniu informacji, że skarżąca wystąpiła o ustanowienie jej rodziną zastępczą na terenie [...], zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej jej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.
W dniu 2 stycznia 2019 r. skarżąca oświadczyła, że w chwili obecnej mieszka w [...] i tam sprawuje opiekę nad małoletnią, która od września 2018 r. uczęszcza do szkoły. Podała również, że zamierza wrócić do kraju w momencie rozpoczęcia przez dziecko edukacji szkolnej, tj. za ok. 2 lata.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 42 ust. 4, art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 998 ze zm., dalej u.w.r.p.z.), uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] ze zmianami, przyznającą skarżącej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu organ podał, że rodzina zastępcza wraz z dzieckiem zamieszkuje aktualnie w [...], a więc poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca nie spełnia tym samym warunku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z. Powoduje to zatem konieczność uchylenia rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Organ podkreślił przy tym, że w razie ewentualnego powrotu do kraju, skarżąca nadal będzie uprawniona do korzystania ze świadczeń przysługujących rodzinom zastępczym po uprzednim złożeniu wniosku o ich przyznanie.
Z wydaną decyzją nie zgodziła się skarżąca podkreślając, że przebywa ona wraz z dzieckiem za granicą za zgodą sądu, a pobyt ten przyczynia się do poprawy sytuacji małoletniej i umożliwia jej wszechstronny rozwój. Dodała również, że pobierane świadczenie przysługuje dziecku, a nie jej i ma ono za zadanie realizowanie potrzeb małoletniej. Państwo zobowiązane jest zaś do ochrony praw dziecka, w tym także do jak najlepszego zabezpieczenia jego interesów. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium podało, że w przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej właściwy organ może nawet bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję o przyznaniu świadczeń, dodatków lub dofinansowań.
W niniejszej sprawie okolicznością skutkującą – zdaniem organu – koniecznością uchylenia decyzji przyznającej świadczenie było ustalenie, że nastąpiła zmiana sytuacji osobistej rodziny zastępczej oraz dziecka, podyktowana ich wyjazdem poza granice kraju. Przy czym wyjazd ten nastąpił już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie i trwa on do chwili obecnej.
Jak podkreślił organ odwoławczy przepis art. 5 ust. 1 u.w.r.p.z. wyznacza zakres podmiotowy ustawy i wskazuje kategorie osób, w stosunku do których ma ona zastosowanie. Skarżąca jako beneficjentka świadczenia posiada obywatelstwo polskie, lecz aktualnie nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie spełnia ona zatem przesłanek umożliwiających dalsze otrzymywanie przyznanego świadczenia, co uzasadnia uchylenie decyzji wydanej w tym przedmiocie.
Odnosząc się do zarzutów odwoławczych Kolegium wskazało, że nie kwestionuje prawidłowości sprawowania pieczy nad małoletnią, czego potwierdzeniem jest zezwolenie sądu na jej wykonywanie poza granicami kraju. Jednakże wobec jednoznacznego brzmienia art. 5 ust. 1 u.w.r.p.z. okoliczność ta nie może wpływać na prawo do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Zwłaszcza, że strona takiej pomocy nie jest w zupełności pozbawiona, gdyż może się o nią ubiegać na podstawie przepisów obowiązujących w kraju miejsca sprawowania opieki.
Z tych powodów Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zaskarżyła w całości wydaną decyzję organu odwoławczego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 5 ust. 1 oraz art. 88 ust. 5 w zw. z art. 42 ust. 4 u.w.r.p.z., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rodzina zastępcza powinna spełniać warunki przewidziane w art. 5 ust. 1 tej ustawy, tj. posiadać miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy z brzmienia art. 42 ust. 4 u.w.r.p.z. wynika, że w przypadku wyrażenia zgody przez sąd opiekuńczy, nie ma przeszkód w sprawowaniu pieczy zastępczej na określony czas poza granicami Rzeczypospolite Polskiej, co oznacza, że ustawodawca nie uzależnił pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a w konsekwencji pobierania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, od przebywania w sposób stały na terenie kraju bez możliwości tymczasowego wyjazdu;
2) art. 80 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 u.w.r.p.z. oraz art. 32 Konstytucji RP i art. 2 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526) poprzez:
← odmowę przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej w rodzinie zastępczej, mimo że należy ona do kręgu podmiotów, do których stosuje się przepisy ustawy, co prowadzi do pozbawienia małoletniej, będącej obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej, należnego jej prawa do pomocy i uderza w wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa;
← uzależnienie prawa do świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej od miejsca pobytu osoby sprawującej nad nią pieczę zastępczą, a w konsekwencji nieuzasadnione zróżnicowanie jej sytuacji, w stosunku do sytuacji innych dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, co stanowi naruszenie zasady równości wszystkich wobec prawa;
3) art. 80 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z. oraz art. 72 Konstytucji RP, poprzez odmowę przyznania prawa do świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej w rodzinie zastępczej, a w konsekwencji naruszenie obowiązku ochrony praw dziecka i pozbawienie małoletniej opieki i pomocy ze strony władz publicznych;
4) art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka w zw. z art. 9 Konstytucji RP, poprzez niezabezpieczenie interesu małoletniej, polegające na niezapewnieniu środków na jej utrzymanie, a tym samym dopuszczenie się przez organ działania wbrew dobru dziecka, albowiem małoletnia została pozbawiona wsparcia materialnego, umożliwiającego stworzenie dla niej godnych warunków życia, na równi z innymi dziećmi.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pozostając pod opieką matki w Polsce małoletnia doświadczyła wielu traumatycznych przeżyć. Od kiedy mieszka z nią jest zadbana, szczęśliwa i prawidłowo się rozwija w stabilnym środowisku wychowawczym. Decyzja o wyjeździe małoletniej wraz z rodziną zastępczą za granicę była zatem uzasadniona i zgodna z dobrem dziecka. Takie samo stanowisko w ocenie skarżącej zajął sąd opiekuńczy, który zezwolił na tymczasowy wyjazd małoletniej poza granice kraju. Stąd też rozstrzygnięcia wydane przez organy w niniejszej sprawie godzą w dobro małoletniego dziecka.
Dalej skarżąca podkreśliła, że prawidłowa wykładnia art. 5 u.w.r.p.z. oraz innych przepisów tej ustawy wymaga uwzględnienia wartości wyrażonych w jej preambule, tj. ochrony praw i wolności rodziny oraz dobra dzieci i skutecznej ich ochrony, wyrażającej się w zapewnieniu im pomocy. Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie zarówno w Konstytucji RP, jak i w Konwencji o prawach dziecka. Ustawodawca zatem określając warunki przyznania świadczeń kierował się dobrem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Jednocześnie wskazane wymogi dopuszczają czasowe sprawowanie pieczy nad małoletnim poza granicami kraju i nie wyklucza to możliwości pobierania w tym okresie świadczeń na rzecz dziecka. Wykładnia przepisów przeprowadzona przez organ – w ocenie strony – odbiega w zupełności od założeń legislacyjnych ustawodawcy i jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka, w szczególności dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej. Brak jest zatem jakichkolwiek normatywnych podstaw do uznania, że sytuacja, w której znajduje się małoletnia uzasadnia odmowę wypłacania świadczeń na jej rzecz. Rozważania organu dotyczące tej kwestii są – zdaniem skarżącej – całkowicie dowolne oraz nie znajdują jakiegokolwiek poparcia w przepisach prawa.
Strona zaznaczyła także, że świadczenia finansowe wypłacane rodzinie zastępczej przeznaczone są dla umieszonego w niej dziecka, a nie dla samej rodziny. Mają one bowiem na celu zabezpieczenie interesów dziecka poprzez zapewnienie mu godziwych warunków życia. Strona zakwestionowała również stanowisko organu, że zaskarżona decyzja nie pozbawia jej środków utrzymania dziecka. Postulowana przez organ pomoc w kraju, w którym aktualnie przebywa nie jest bowiem możliwa w przypadku rodziny zastępczej spokrewnionej a zdobycie innego świadczenia jest procesem czasochłonnym i niepewnym. Tymczasem potrzeby dziecka winny być zaspokajane na bieżąco i bez zbędnej zwłoki.
Mając na uwadze powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 2 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że postępowanie prowadzone przez Sąd Rejonowy [...] we W. w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej i umieszczenia w pieczy zastępczej nie zostało jeszcze zakończone a postanowienie tego sądu z dnia [...] lipca 2017 r. nadal pozostaje w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione przez stronę zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz dostrzeżone przez Sąd z urzędu naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy i nie pozwalały na pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
Na wstępie należy podzielić stanowisko Kolegium, które w odpowiedzi na skargę trafnie zdefiniowało istotę sporu sprowadzającą się do ustalenia, czy osoba zamieszkująca poza granicami kraju i tam sprawująca pieczę zastępczą ustanowioną zgodnie z polskim prawem, ma możliwość pobierania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.
W myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z., ustawę stosuje się do osób posiadających obywatelstwo polskie mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niemających miejsca zamieszkania na tym terytorium, ale przebywających na nim.
Z treści tego przepisu, mającego w ocenie Sądu zastosowanie tak do osób umieszczonych w pieczy zastępczej, jak i ją sprawujących, wynika zatem, że regulacje ustawowe obejmują te osoby wyłącznie w sytuacji, gdy zamieszkują one bądź choćby przebywają na terytorium kraju. Niemniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i przewiduje pewnego rodzaju odstępstwa.
Pierwszym z nich jest przypadek wskazany w art. 5 ust. 2 u.w.r.p.z., który stanowi, że osoba objęta zakresem zastosowania ustawy nie traci uprawnień określonych w dziale IV (pomoc dla osób usamodzielnianych) w sytuacji podjęcia nauki poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Drugi przykład, na który należy zwrócić uwagę – zwłaszcza w okolicznościach niniejszej sprawy – wynika z art. 42 ust. 4 u.w.r.p.z. i daje rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka możliwość czasowego sprawowania pieczy zastępczej także poza terytorium kraju, ale pod warunkiem uprzedniego uzyskania zgody sądu. W takiej sytuacji opiekun, zachowując możliwość sprawowania pieczy zastępczej nad dzieckiem w trakcie jego pobytu zagranicą, winien również mieć zapewnione środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb tego dziecka. W przeciwnym razie instytucja pieczy zastępczej byłaby niepełna, albowiem z jednej strony nakładałaby na daną osobę określone w ustawie obowiązki, z drugiej zaś strony nie gwarantowałaby środków na ich realizację.
Zatem interpretacja art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z. bez uwzględnienia przepisów go uzupełniających – w ocenie Sądu – nie może zasługiwać na aprobatę. Zwłaszcza w kontekście tego, że piecza zastępcza jest instytucją ukierunkowaną na ochronę szczególnej kategorii osób jaką są dzieci. Nie można bowiem zapominać o celu jaki przyświecał ustawodawcy przy wprowadzaniu do systemu prawnego regulacji dotyczących pieczy zastępczej, który następnie został zawarty w preambule uchwalonej ustawy, a mianowicie o dobru dziecka i zapewnieniu mu harmonijnego rozwoju w środowisku wolnym od przemocy i w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia. Podobnie nie można pominąć powołanych przez stronę skarżącą przepisów rangi konstytucyjnej i prawnomiędzynarodowej, w tym w szczególności Konwencji o prawach dziecka, która wprost stanowi w art. 20 ust. 1, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Wskazane regulacje, składające się na system ochrony i opieki nad dziećmi, winny zatem stanowić dla organu punkt odniesienia dla dokonywanej interpretacji przepisów.
Dlatego też trudno zgodzić się z taką wykładnią art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z., która prowadziłaby do pozbawienia strony uprawnienia do pobierania stosownych świadczeń, tylko z tego powodu, że nie zamieszkuje aktualnie na terytorium kraju, lecz sprawuje w dalszym ciągu pieczę nad powierzonym jej dzieckiem i to w oparciu o uzyskaną zgodę sądu. Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] we W. z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] skarżąca uzyskała zgodę na zagraniczny wyjazd podlegającej jej pieczy małoletniej do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej i umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Co więcej, udzielona zgoda obejmowała nie tylko sam wyjazd, ale także możliwość podejmowania decyzji w sprawach związanych z leczeniem i edukacją małoletniej. I choć istotnie skarżąca przebywała już od dłuższego czasu w [...], to nie może umknąć, że postanowienie to wyraźnie określało granice pobytu dziecka poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjazd ten – wbrew twierdzeniom organów – miał zatem czasowy charakter.
Wskazanej okoliczności nie można w niniejszej sprawie pominąć, ani odnieść się do niej w taki sposób jak uczynił to organ. Sprawowanie pieczy zastępczej nie jest bowiem uprawnieniem rodziny zastępczej, lecz jej obowiązkiem, z którego jest ona ścisłe rozliczana. Nie można w związku z tym dopuścić do tego, aby na skutek zastosowanej wykładni prawa, której wyniki nie są jednolite i mogą prowadzić do różnych wniosków, jakąkolwiek szkodę miało odnieść dziecko, co niewątpliwie może nastąpić jeśli pozbawi się rodzinę zastępczą środków na jego utrzymanie. Organ winien w takiej sytuacji rozważyć zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Rozwiązanie to wydaje się o tyle interesujące, że przepisy ustawy w ogóle nie przewidują przypadku pozbawienia strony świadczenia w sytuacji pobytu przez nią poza granicami kraju, ale na podstawie uzyskanej zgody sądu. Tak jak nie uprawniają jej wprost do otrzymywania tego świadczenia w takiej sytuacji. Stanowi to niewątpliwie mankament ustawy, którego konsekwencji nie mogą jednak ponosić jej adresaci. Dlatego też w niniejszej sprawie należało przyjąć, że organ naruszył art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Nie było to jednak jedyne naruszenie przepisów, którego dopuściło się Kolegium, a wcześniej także i organ pierwszej instancji. Zwrócić bowiem należy uwagę, że do dnia dzisiejszego nie została zweryfikowana informacja (a przynajmniej brak jest na to dowodu w aktach sprawy), czy postępowanie toczące się przed sądem rodzinnym w przedmiocie władzy rodzicielskiej i umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej zostało już zakończone. Ma to o tyle doniosłe znaczenie, że tylko na tej podstawie organ jest w stanie stwierdzić, czy skarżąca w dalszym ciągu posiada zgodę sądu na pobyt zagranicą, czy też nie. I dopiero wówczas może on ustalić, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do pobierania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Pominięcie tej kwestii stanowi zatem o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Reasumując należało stwierdzić, że organy obu instancji przedwcześnie uznały, że zmiana sytuacji osobistej rodziny zastępczej i umieszczonego w niej dziecka, wywołana pobytem za granicą, niesie za sobą konieczność pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania tego dziecka w pieczy zastępczej. Niewystarczająca w tym zakresie okazała się zastosowana przez organ wykładania art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z., nieuwzględniająca pozostałych regulacji tej ustawy, a w szczególności art. 42 ust. 4, który umożliwia okresowy pobyt rodziny zastępczej i dziecka poza granicami kraju.
Bez znaczenia dla sprawy była przy tym sygnalizowana przez organ potencjalna możliwość otrzymania wsparcia w kraju aktualnego pobytu. Skoro skarżąca sprawowała pieczę zastępczą w oparciu o polskie ustawodawstwo, to przysługiwało jej również prawo do świadczenia służącego realizacji tej pieczy. Przynajmniej do czasu aż analogiczną pomoc uzyskałaby w kraju swojego aktualnego pobytu.
Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia zasadności uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia, o którym mowa w art. 80 ust. 1 u.w.r.p.z. w kontekście zaprezentowanej wykładni przepisów tej ustawy i z uwzględnieniem art. 7a § 1 k.p.a. Następnie organ zobowiązany będzie wydać stosowne rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów, z zachowaniem prawidłowego trybu procedowania, w treści którego wyjaśni skarżącej przesłanki jakimi kierował się orzekając.
Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji wyroku stanowił natomiast art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło