IV SA/Wr 193/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant : Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi J. M. i j. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę J. M.; II. odrzuca skargę J. F. Prezydent W. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. Nr 139, poz. 993 z 2006 r. ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a. po rozpoznaniu na wniosek J. M. sprawy w przedmiocie wymeldowania J. M. z miejsca pobytu stałego orzekł o wymeldowaniu J. M. z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym przy ul. P. we W. W uzasadnieniu decyzji podano, że na wniosek J. M. wszczęto, w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania J. M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. P. we W. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono następujący stan faktyczny sprawy. Lokal położony przy ul. P. stanowi własność wnioskodawcy. J. M. zameldowany jest na pobyt stały w przedmiotowym lokalu od 17 stycznia 1984 r. J. M.. zeznał, że nie ma z synem kontaktu i syn J. nie mieszka wraz z nim od 2006 r. Mieszka u swojej matki J. F. Zabrał z mieszkania swoje najpotrzebniejsze rzeczy. Zamki w drzwiach zostały wymienione. J. M. zeznał też, że wystąpił do sądu o ubezwłasnowolnienie J. M. Sprawa jest w toku. Korespondencja kierowana do J. M. na adres stałego zameldowania została odebrana przez wnioskodawcę, zaś korespondencja wysłana na adres matki zainteresowanego została odebrana przez J. F. J. M. zeznał w sprawie, że nie mieszka w miejscu zameldowania bo ojciec wymienił zamki w drzwiach. Nie bywa w mieszkaniu ojca i nie chce z nim mieszkać. Mieszka z matką i chce mieszkać z nią na stałe. Świadkowie, sąsiedzi stron, zeznali, że nie widują J. M., a J. M. mieszka sam. Słuchana jako świadek J. F., matka J. M., zeznała, że syn J. M. ma orzeczoną I grupę inwalidztwa. Wymaga opieki osoby drugiej i świadek opiekuje się synem. Od czasu wypadku w 1992 r., syn mieszka ze świadkiem. Wcześniej bywał u ojca, ale nie ma teraz klucza do mieszkania ojca i w nim nie bywa. J. M. nie chce iść do ojca, bo ma do niego żal, "że tak postępuje". Rozpatrując wniosek organ I instancji powołał treść art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi wykroczenie z art. 147 § 1 Kw. Dodał, że likwidacji takich stanów fikcyjnych zameldowania służy art. 15 ust. 2 ustawy wymienionej na wstępie, nakazujący organowi gminy wydać na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zameldowanie jest tylko administracyjnym potwierdzeniem zamieszkania określonej osoby w danym miejscu. Nie tworzy praw do lokalu ani też ich nie pozbawia. Miejsce stałego pobytu danej osoby, to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu, od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki, itd. Na podstawie zebranego materiału dowodowego wiadomo bezspornie, że J. M., co sam oświadczył, nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i nie chce tam mieszkać. Te ustalenia są dla organu wiążące, w takim stopniu, że nie może on wydać decyzji sprzecznej w istocie z tymi ustaleniami. Podstawą rozpoznania i rozstrzygnięcia tej sprawy była norma zawarta w art. 15 ust. 2 omawianej ustawy. Wymeldowanie na tej podstawie uzależnione jest od spełnienia przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania. Organ podkreślał również wielokrotnie, że zameldowanie musi odpowiadać faktycznemu zamieszkiwaniu. Dalsze zatem utrzymywanie zameldowania J. M. na pobyt stały w lokalu położonym we W. przy ul. P. byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej – co w świetle powołanej ustawy jest niedopuszczalne. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M., wniósł o przywrócenie jego meldunku. Podał, że: "sytuacja losowa tak zrządziła, że po wypadku 20 lat temu muszę przebywać u mamy a do taty chodziłem na weekendy i było dobrze". Teraz ojciec go wymeldował, a cały czas mówił, że to jego mieszkania. Takie zachowanie ojca w jego przekonaniu wskazuje na brak "sumienia" ojca. Wzywa o opamiętanie. Podał, że gdy przychodził do ojca, to robił mu mętlik w głowie i oczerniał matkę, którą posądzał, że chce zagarnąć mieszkanie, w którym mieszka ojciec. Wojewoda D. po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uzasadniając decyzję wskazał na ustalenia i rozważania organu I instancji. Podał, że w sprawie o wymeldowanie obowiązkiem organów jest niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 omawianej ustawy. Wynika on z zasady dążenia do prawdy obiektywnej zapisanej w art. 7 k.p.a. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 ust. 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., który z kolei obliguje organ do oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wskazał, że przesłankę powołanego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wymeldowania z lokalu jest opuszczenie lokalu. Brak jest ustawowej definicji tego pojęcia. Jednolite stanowisko doktryny i judykatury wypracowało pogląd, iż przy ustaleniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu rozważanego art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej, należy badać przede wszystkim zamiar osoby, która ma być wymeldowana, trwałość tego zamiaru i dobrowolność podjęcia decyzji o opuszczeniu lokalu. O ocenie charakteru pobytu, czy opuszczenia lokalu decyduje nie werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych (wyrok WSA z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt SA/Ke 99/10). Dla organów administracji pobyt stały w lokalu, stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 omawianej ustawy, jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika, że aby pobyt danej osoby uznać za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Oba te elementy muszą występować łącznie. Należy zatem przyjąć że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe. Wojewoda D. stwierdził, że nie ma wątpliwości, że powyższe czynności skarżący wykonuje w lokalu matki a nie w lokalu, w którym, jak dotąd jest zameldowany. Organ II instancji wskazał, że skarżący sam przyznał, że od czasu wypadku mieszka z mamą pod innym adresem. Oświadczył też, że nie chce przebywać z ojcem w miejscu stałego zameldowania. Z materiału dowodowego wynika, że z uwagi na stan zdrowia nie może przebywać sam, a pod faktyczną opieką, którą otrzymuje od mamy. Stwierdził, że ogół zdobytego materiału dowodowego wskazuje, że pozostawienie zameldowania strony w tym miejscu sankcjonuje, niedopuszczalną prawem fikcją meldunkową. W ocenie Wojewody D., organ I instancji, prawidłowo zbadał i ocenił materiał dowodowy sprawy, czego konsekwencją było wydanie decyzji o wymeldowaniu. Decyzji, z którą organ odwoławczy całkowicie się zgadza. Podkreślił, wskazując na art. 1 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Nie ma więc nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym jakie danej osobie przysługuje do określonej nieruchomości. Jeżeli zatem opuszcza ona miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Organ dodał, że skarżący sam potwierdził, że nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Fakt, że w miejscu zameldowania wymieniono zamki i nie może wejść do lokalu ma małe znaczenie dla sprawy. Jest osobą chorą, opiekuje się nim matka, sam też stwierdził, że nie chce zamieszkać z ojcem w rzeczonej nieruchomości. Organ meldunkowy przy wydawaniu decyzji kierować się musi stricte przepisami zawartymi w powołanej ustawie. Organ ma pewność, że wydając decyzję o wymeldowaniu nie zmieni sytuacji życiowej (nie spowoduje uszczerbku). Usankcjonuje jedynie stan panujący od dłuższego czasu. Wyjaśnił też, że zameldowanie w lokalu nie wpływa w żaden sposób na posiadanie do niego prawa własności, ma bowiem charakter rejestracyjny. Skargę na powyższą decyzję złożył J. M. oraz J. F. Podnieśli, że sprawa o wymeldowanie nie powinna mieć miejsca, jest to "rozgrywka" wnioskodawcy. Dodali, że było dobrze jak syn chodził do ojca w weekendy i inne dni, kiedy chciał, gdyż miał klucze. Później ojciec nie dał kluczy do nowego zamka. W dalszej części skarga mówi o nieudanym związku konkubenckim J. F. z wnioskodawcą, podnosi także iż J. F. posiada prawa do mieszkania, które wykupił wnioskodawca oraz że w postępowaniu przed sądem powszechnym będzie ich dochodzić. W związku z tym w końcowej części skargi podpisanej przez obu wyżej wymienionych skarżących został zawarty wniosek o odroczenie rozprawy do czasu rozpoznania sprawy, którą złoży J. F. do "sądu cywilnego". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że podtrzymuje twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga J. M. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2000 r. - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta sprowadza się do badania aktów (decyzji, postanowień) lub czynności z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Kontrola nie jest dokonywana z punktu widzenia słuszności. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana we wskazanym zakresie ocena zaskarżonej decyzji Wojewody D. z dnia [...] oraz decyzji organu I instancji Prezydenta W. z dnia [...] o wymeldowaniu skarżącego J. M. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. - daje podstawę do stwierdzenia, że nie zawierają one uchybień, które uzasadniałyby ich uchylenie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą do rozpoznania skargi jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2000 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), w szczególności art. 15 tej ustawy. Przepis ten w ust. 2 brzmi: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Wynika z niego, że przesłanką do wymeldowania osoby jest fakt opuszczenia przez nią miejsca pobytu stałego lub czasowego, trwający ponad 3 miesiące. Na tle omawianego art. 15 ustawy o ludności i dowodach osobistych praktyka wypracowała jednolity pogląd według, którego opuszczenie, o którym mówi ten przepis musi mieć charakter dobrowolny i trwały (np. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. akt VSA 2323/02 lex nr 159183), a także, że za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, należy traktować nie tylko dobrowolne zmiany miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Tym samym podstawową kwestią jest zbadanie zamiaru osoby, która ma być wymeldowana, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Ocena tego zamiaru nie może polegać na przyjęciu oświadczeń osoby dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych. Przez zamiar należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie będzie mieć, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanej osoby, czy też pozostają w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będzie między innymi: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Stwierdzić bowiem należy, że sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, ale musi być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim osobistych i majątkowych interesów (wyrok NSA: z dnia 19 marca 1981 r., SA 314/81, z dnia 6 lutego 2002 r., SA/Sz 1278/00, z dnia 7 października 1998 r., SA/Rz 308/96). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ odwoławczy – Wojewoda D. w decyzji z dnia [...] w świetle zaistniałych okoliczności właściwie ocenił "zamiar" opuszczenia spornego lokalu przez skarżącego, do miejsca, w którym koncentruje swoje centrum życiowe. Zgodzić się należy z organem, że materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że skarżący nie mieszka, pod adresem stałego zameldowania lecz u matki, która się nim opiekuje. W jej mieszkaniu koncentruje swoje centrum życiowe. Powyższą okoliczność przyznał nie tylko skarżący ale również jego matka a także wnioskodawca. Z ich wypowiedzi wynika, że tylko na weekendy chodził do ojca a na kilka miesięcy przed złożeniem przez wnioskodawcę rozpoznawanego wniosku o wymeldowanie skarżącego, zostały wymienione klucze i zainteresowany już do mieszkania, w którym jest zameldowany nie przychodzi. Nie podjął zresztą żadnych kroków prawnych aby powrócić do tego mieszkania. Przeciwnie oświadczył, że nie chce mieszkać z ojcem, chce mieszkać z matką. Matka skarżącego przyznała, że od czasu wypadku syna, który miał miejsce 1992 r. mieszka z nią, do ojca chodził na weekendy. Sąsiedzi słuchani w niniejszej sprawie – E. B. i A. D., przyznali, że od kilku miesięcy nie widzą skarżącego a wnioskodawca mieszka sam. Osoby najbardziej zorientowane w stosunkach rodzinnych i zainteresowane tym postępowaniem – skarżący, jego matka i ojciec złożyli w ocenie Sądu zgodne wyjaśnienia, z których wynika, że centrum życiowe skarżącego od 1992 roku – od czasu wypadku koncentruje się w mieszkaniu matki, natomiast kontakty z ojcem skarżący realizował poprzez spędzenie z nim dwóch dni w tygodniu – w sobotę i niedzielę. Według Sądu, choćby odwiedziny te miały charakter cotygodniowy, to nie przesądzają o tym, że skarżący mieszkał w miejscu zameldowania. Nie przesądzają również rzeczy osobiste skarżącego, które ewentualnie pozostały w mieszkaniu wnioskodawcy, z których korzystał przebywając u ojca. Wolą zainteresowanego nie było zamieszkanie u ojca. Nie mieszkał w miejscu zameldowania w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy. Nie koncentrował tam swojego centrum życiowego. Wymiana zamków przez wnioskodawcę, zerwała tylko stosunki między ojcem a synem i spowodowała, że mają ze sobą co najmniej nie tak bliski kontakt. Z pism składanych przez strony tego postępowania oraz matki skarżącego, a przede wszystkim z wypowiedzi wnioskodawcy wynika, że w ich przekonaniu fakt zameldowania skarżącego daje mu gwarancję na dziedziczenie w przyszłości mieszkania. Był to podstawowy motyw zameldowania. Ostatecznie podsumowując poczynione wyżej rozważania należy stwierdzić, że skarżący co najmniej od wielu lat (od 1992) nie mieszkał w miejscu swojego zameldowania. Tym samym zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. W tym miejscu Sąd dodatkowo podnosi, że zgodnie z art. 9 ust. 2 "b" omawianej ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma za zadanie potwierdzenie faktu zamieszkiwania w tym lokalu, utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu o zameldowaniu osoby, pomimo jej nie zamieszkiwania oznaczałoby tolerowanie fikcji meldunkowej, niedopuszczalnej przepisami prawa. Nie ma zatem wymeldowanie żadnego wpływu na stosunki cywilnoprawne między rodzicami a dziećmi i kwestie ewentualnego dziedziczenia a tym bardziej na stosunki prawne między rodzicami osoby wymeldowanej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę J. M. oddalił. Sąd nie rozpoznał natomiast merytorycznie skargi wniesionej przez J. F., matkę J. M. Skarga ta bowiem po myśli art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. podlega odrzuceniu. Wniesienie skargi przez matkę J. M., która zresztą nie posiada żadnego tytułu prawnego do mieszkania, w którym był zameldowany syn jest zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. niedopuszczalne. Przepis ten stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Skarżąca ta nie wykazała interesu prawnego we wniesieniu skargi, podkreślała natomiast interes faktyczny w zameldowaniu syna (możliwość uzyskania przez niego mieszkania ojca). Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że nie była również stroną postępowania administracyjnego. Słuchana była w tym postępowaniu w charakterze świadka. Mając powyższe na uwadze na podstawie powołanych wyżej przepisów należało orzec jak wyżej.