IV SA/Wr 199/25
WyrokWSA we Wrocławiu2025-07-29
Skład orzekający: Daria Gawlak-Nowakowska, Aneta Brzezińska, Katarzyna Radom
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może opierać się wyłącznie na danych z rejestru Straży Granicznej przy ocenie legalności pobytu obywatela Ukrainy w celu przyznania świadczenia wychowawczego, czy też powinien uwzględnić inne dowody i wyjaśnienia strony?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może ograniczać się wyłącznie do danych z rejestru Straży Granicznej przy ocenie legalności pobytu obywatela Ukrainy w celu przyznania świadczenia wychowawczego. Powinien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe, uwzględniając wszystkie dostępne dowody, w tym wyjaśnienia strony i dane z innych rejestrów publicznych, zgodnie z zasadami k.p.a. Pominięcie innych dowodów i twierdzeń strony stanowi naruszenie przepisów postępowania.Stan faktyczny
Skarżąca, obywatelka Ukrainy, złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze. Po przyznaniu świadczenia, ZUS uchylił prawo do niego i nakazał zwrot nienależnie pobranych środków, argumentując utratą legalności pobytu w Polsce z powodu korzystania z ochrony czasowej w Estonii. Skarżąca odwołała się, przedstawiając dowody na legalny pobyt w Polsce od maja 2022 r. i zakończenie ochrony czasowej w Estonii. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, opierając się głównie na rejestrze Straży Granicznej. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2025 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 marca 2025 r. nr 010070/680/1543691/2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2024 r. nr 010070/680/1543691/2023
W dniu 16 lutego 2023 r. I.B. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko M.B. Informacją z 21 lutego 2023 r. poinformowano skarżącą o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na ww. dziecko od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, zaś informacją z 24 grudnia 2023 r. o podwyższeniu kwoty przyznanego świadczenia od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. do 800 zł miesięcznie.
Decyzją z 26 stycznia 2024 r. (010070/680/1543691/2023) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) uchylił przyznane skarżącej w informacji z 21 lutego 2023 r. prawo do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, a także zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., o którym mowa w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy specustawy. W związku z tym obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. W myśl ustawy obywatel Ukrainy, który podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. ZUS wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że skarżąca utraciła legalny pobyt w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczeń społecznych innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Od decyzji tej skarżąca wywiodła odwołanie, w którym podniosła, że 24 lutego 2022 r. wraz z rodziną przebywała na terytorium Ukrainy, które opuściła w związku z konfliktem zbrojnym. W dniu 9 marca 2022 r. skarżąca wraz z dwójką dzieci przekroczyła granicę ukraińsko – polską, a następnie udała się do Estonii. Przez okres od 10 marca do 3 maja 2022 r. skarżąca wraz z dziećmi była objęta ochroną czasową na terytorium Estonii. Niemniej jednak 3 maja 2022 r. skarżąca złożyła do Komendy Policji w Estonii wniosek o odstąpienie od ochrony czasowej na terytorium Estonii, w związku z planowanym wyjazdem na terytorium Polski. W dniu 4 maja 2022 r. skarżąca wraz z dziećmi przyjechała do Polski (Jelenia Góra) i została wraz z dziećmi zarejestrowana w ośrodku rejestracji i pomocy dla obywateli Ukrainy. Skarżąca wraz z dziećmi otrzymała numer PESEL wraz ze statusem UKR. W dniu 12 maja 2022 r. skarżąca złożyła wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia na dzieci. Świadczenie na rzecz młodszej córki (M.B.) otrzymywała do stycznia 2024 r. w związku z decyzją ZUS o uchyleniu świadczenia wobec nieprawidłowości dotyczących pobytu skarżącej na terytorium Polski. Reasumując skarżąca wskazała, że od 4 maja 2022 r. wraz z dziećmi legalnie przebywa na terytorium Polski. Decyzją Wojewody Dolnośląskiego z 21 stycznia 2024 r. skarżąca otrzymała zezwolenie na czasowy pobyt na terytorium Polski. Ponadto skarżąca podkreśliła, że wystąpiła do Wydziału Procedur Migracyjnych Urzędu Straży Granicznej w Estonii, celem dokonania weryfikacji udzielonej jej ochrony czasowej otrzymała informację, że ochrona ta zakończyła się z dniem 18 lipca 2022 r., wobec czego obecnie skarżąca nie jest objęta ochroną w żadnym innym państwie, prócz Polski.
Po rozpoznaniu odwołania, Prezes ZUS decyzją z 25 marca 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej za legalny uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli został nadany mu numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca UKR i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku działaniami wojennymi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Dalej Prezes ZUS, przywołał treść znowelizowanych przepisów stawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, i wskazał, że z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. Poza tym podkreślił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że skarżąca utraciła legalny pobyt w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczeń społecznych innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Pismem z 1 kwietnia 2025 r. skarżąca wywiodła na powyższą decyzję Prezesa ZUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając jej naruszenie:
1) art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy przez bezpodstawną odmowę przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.B., pomimo że spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania tego prawa, w szczególności iż skarżąca wraz z dzieckiem przebywała na terytorium Polski i pobyt ten jest legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy;
2) art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy przez błędne ustalenie, że skarżąca wraz z dziećmi nie posiada legalnego pobytu na terytorium Polski jako uchodźca z Ukrainy;
3) art. 26 ust. 3 ustawy o pomocy przez niepodjęcie wszystkich czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do nieprawidłowości w aktualizacji danych w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej;
4) art. 7 i 77 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, błędne ustalenie stanu faktycznego, ustalenie okoliczności faktycznych na podstawie wybiorczej oceny materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli, ustalenie, iż skarżąca z dziećmi nie posiada legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca wojenny.
Natomiast w ślad za pismem z 8 lipca 2025 r. skarżąca przedłożyła do akt sprawy następujące dokumenty potwierdzające, jej zdaniem, legalny pobyt w Polsce:
- pismo z Głównej Komendy Straży Granicznej z 8 lipca 2025 r., z którego wynika, że "informacje w zakresie wyjazdów na terytorium RP, przetwarzane w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy (...) zostały uaktualnione. W związku z powyższym, skarżąca posiadała ważne uprawnienia od wjazdu na terytorium RP do dnia 21 stycznia 2024 r., kiedy to Wojewoda Dolnośląski udzielił jej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP";
- zaświadczenie z rejestru PESEL (status UKR);
- pismo Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z 3 lipca 2025 r., z którego wynika, że "organ gminy w dniu 25 czerwca 2025 r. w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych dokonał usunięcia niezgodności danych w RDO dotyczących wjazdu na terytorium Polski z daty 9 marca 2022 r., na datę 4 maja 2022 r. oraz wprowadził kraj wjazdu do strefy Schengen tj. Estonia". Jednocześnie organ gminy nadmienił, że w wyniku usunięcia powyższych niezgodności w okresie od 9 maja 2022 r. do 24 stycznia 2024 r. skarżąca posiadała status UKR. Natomiast w dniu 24 stycznia 2024 r. skarżąca otrzymała dokument wykluczający posiadanie statusu UKR (kartę pobytu czasowego), w związku z powyższym Komendant Główny Straży Granicznej odebrał jej uprawnienie wynikające z ustawy specjalnej o pomocy obywatelom Ukrainy zmieniając status UKR na NUE".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze. zm.; dalej: p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności podnieść należy, że ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r., poz. 337 ze. zm.), dalej: ustawa o pomocy, określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Jednocześnie zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 1 lit c oraz pkt 3 ustawy o pomocy, przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się dla obywateli Ukrainy posiadających zezwolenie na pobyt czasowy oraz tych, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy.
Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do uzyskania numeru PESEL (art. 4 ust. 1), jak i prawo do różnego rodzaju świadczeń, w tym do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 1 pkt 2).
Jak wynika z akt sprawy, z uprawnień tych skorzystała skarżąca oraz jej dzieci tj. zostały im nadane numery PESEL, uzyskały status UKR, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze – na dziecko M.B. – informacją z 21 lutego 2023 r. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Następnie zaś ZUS decyzją z 26 stycznia 2024 r. – utrzymaną w mocy decyzją Prezesa ZUS z 25 marca 2025 r. – uchylił przyznane skarżącej w ww. informacji prawo do świadczenia wychowawczego, a także zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., o którym mowa w art. 25 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Organy wydając ww. decyzje wskazały, że z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że "skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim". Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 4 ustawy o pomocy, w brzmieniu nadanym ustawą z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wzwiązku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 185 ze. zm., dalej: ustawa zmieniająca), która weszła w życie 8 stycznia 2023 r., korzystanie przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. W myśl ustawy obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające na zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany.
Skarżąca natomiast (co wynika z treści odwołania) twierdziła, że ochrona czasowa w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (Estonii), jaką uzyskała wraz z dziećmi, zakończyła się z dniem 18 lipca 2022 r., wobec czego nie jest ona obecnie objęta ochroną w żadnym innym państwie, prócz Polski. Co więcej, skarżąca chronologicznie przedstawiała przebieg wydarzeń wskazując, że 24 lutego 2022 r. wraz z rodziną przebywała na terytorium Ukrainy, które opuściła w związku z konfliktem zbrojnym. Wskazała, że 9 marca 2022 r. wraz z dwójką dzieci przekroczyła granicę ukraińsko – polską, a następnie udała się do Estonii. Przez okres od 10 marca do 3 maja 2022 r. skarżąca wraz z dziećmi była objęta ochroną czasową na terytorium Estonii. Niemniej jednak 3 maja 2022 r. skarżąca złożyła do Komendy Policji w Estonii wniosek z prośbą o odstąpienie od ochrony czasowej na terytorium Estonii, w związku z planowanym wyjazdem na terytorium Polski. W dniu 4 maja 2022 r. skarżąca wraz z dziećmi przyjechała do Polski (Jelenia Góra) i została wraz z dziećmi zarejestrowana w ośrodku rejestracji i pomocy dla obywateli Ukrainy. Skarżąca wraz z dziećmi otrzymała numer PESEL wraz ze statusem UKR. Na powyższe okoliczności skarżąca przedłożyła (w szczególności): powiadomienia o nadaniu numeru PESEL, ze statusem UKR; umowy o pracę; zaświadczenia z przebiegu nauczania dzieci.
Wydając zaskarżoną decyzję z 26 stycznia 2024 r. Prezes ZUS nie odniósł się jednak do tych dowodów i twierdzeń skarżącej, nie przeprowadził w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS tak de facto bez ustalenia stanu faktycznego w sprawie przywołał jedynie przepisy prawne i potwierdził stanowisko ZUS, iż ustalając legalność pobytu obywatela Ukrainy organ winien opierać się "wyłącznie" na treści rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W ocenie Sądu takie postępowanie jest nieprawidłowe i nie znajduje oparcia w obowiązujących regulacjach prawnych.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3).
Zgodnie zaś z art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy, który to przepis ma zastosowanie w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-3 i 6, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Z powyższych przepisów jasno zatem wynika, że informacja przekazana do ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 4, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że przekazana do ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 4, nie ma charakteru wiążącego dla ZUS w tym znaczeniu, że nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów faktu braku utraty uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy i jednocześnie (i co istotne w sprawie) nie zwalnia ZUS z obowiązku weryfikacji statusu strony w oparciu o wszelkie dostępne dowody.
Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS pominął nie tylko wyjaśnienia skarżącej, która podniosła przecież, że po pierwsze, od 4 maja 2022 r. wraz z dziećmi legalnie przebywa na terytorium Polski, a po wtóre, że decyzją Wojewody Dolnośląskiego z 21 stycznia 2024 r. otrzymała zezwolenie na czasowy pobyt na terytorium Polski, lecz również okoliczność, że przywołany przepis wskazuje też na dane dostępne z rejestrów publicznych, w tym rejestru PESEL. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, w oparciu o wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Numer PESEL ze statusem UKR został skarżącej i jej dzieciom nadany.
Art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy nie wyłącza, ani nie ogranicza określonych w k.p.a. zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach, których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tylko wtedy zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r., o sygn. akt IV SA/Wr 312/24 oraz z 5 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 501/24, CBOSA). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy zobowiązane były rozpatrzyć także inne dowody w sprawie (w tym również twierdzenia skarżącej) nie ograniczając się jedynie do rejestrów wskazanych w treści art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy, czyli jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji w zasadzie "wyłącznie" do rejestru Straży Granicznej.
Reasumując podnieść należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, co jak wynika z treści uzasadnień obu decyzji przyjęły organy (wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z 13 listopada 2024 r., w Gdańsku z 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24, CBOSA).
Dlatego też zdaniem Sądu, obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieprawidłową, bo wybiórczą ocenę dowodów tj. ograniczającą się wyłącznie do zapisów z rejestru straży granicznej z całkowitym pominięciem innych dowodów (rejestru PESEL) i istotnych w sprawie twierdzeń podnoszonych przez skarżącą, prowadzącą w konsekwencji do nieprawidłowego – bo przedwczesnego – zastosowania prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3i, art. 11 ust. 4, art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy.
W tym miejscu wskazać należy, że art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. obliguje organy do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn załatwienia żądania strony. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zatem w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.
Organy muszą zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie. Z uzasadnienia decyzji powinien wynikać przede wszystkim tok rozumowania organów i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierowały się organy administracji podejmując rozstrzygnięcie. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez Sąd.
Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią powyższe wskazania Sądu, w tym okoliczność, że informacja z rejestru Straży Granicznej jest tylko jednym z dowodów w sprawie, którego wiarygodność powinna zostać skonfrontowana z innymi dowodami. W szczególności organy odniosą się do wyjaśnień skarżącej podniesionych w odwołaniu, a popartych przedłożonymi przez nią dowodami, w tym tymi przekazanymi Sądowi w ślad za pismem 8 lipca 2025 r., potwierdzającymi zdaniem skarżącej jej legalny pobyt w Polsce tj.
- pisma z Głównej Komendy Straży Granicznej z 8 lipca 2025 r., z którego wynika, że "informacje w zakresie wyjazdów na terytorium RP, przetwarzane w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy (...) zostały uaktualnione. W związku z powyższym, skarżąca posiadała ważne uprawnienia od wjazdu na terytorium RP do dnia 21 stycznia 2024 r., kiedy to Wojewoda Dolnośląski udzielił jej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP";
- zaświadczenie z rejestru PESEL (status UKR);
- pisma Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z 3 lipca 2025 r., z którego wynika, że "organ gminy w dniu 25 czerwca 2025 r. w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych dokonał usunięcia niezgodności danych w RDO dotyczących wjazdu na terytorium Polski z daty 9 marca 2022 r., na datę 4 maja 2022 r. oraz wprowadził kraj wjazdu do strefy Schengen tj. Estonia". Jednocześnie organ gminy nadmienił, że w wyniku usunięcia powyższych niezgodności w okresie od 9 maja 2022 r. do 24 stycznia 2024 r. skarżąca posiadała status UKR. Natomiast w dniu 24 stycznia 2024 r. skarżąca otrzymała dokument wykluczający posiadanie statusu UKR (kartę pobytu czasowego), w związku z powyższym Komendant Główny Straży Granicznej odebrał jej uprawnienie wynikające z ustawy specjalnej o pomocy obywatelom Ukrainy zmieniając status UKR na NUE".
Następnie zaś – na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie –organy ponownie ocenią sytuację prawną skarżącej tj. ustalą, czy istniały przesłanki do uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił obie wydane w sprawie decyzje. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło