IV SA/Wr 200/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., które po rozpoznaniu odwołania A.W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego w wysokości 100 zł z przeznaczeniem na opłaty mieszkaniowe z przeznaczeniem na: częściową opłatę czynszu – 60 zł, opłatę energii elektrycznej – 40 zł. Z akt sprawy wynika, że dniu 4 listopada 2010 r. A.W. wniosła ustnie do protokołu - wniosek u udzielenie pomocy. Podczas przeprowadzonej w tym samym dniu aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego strona sprecyzowała swoje oczekiwania wskazując, że oczekuje przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe opłaty mieszkaniowe tj. czynszu - 60 zł i energii elektrycznej - 40 zł. Łączna wysokość oczekiwanej pomocy stanowi kwotę 100 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej uwzględnił w całości wniosek i przyznał stronie świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości 100 zł. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego została potwierdzona sytuacja życiowa i materialna strony. Ze względu na stwierdzony stan faktyczny przyznano świadczenia jak wyżej. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że została pozbawiona leków i żywności, jest osobą niepełnosprawną w podeszłym wieku. Choruje na cukrzycę i na schorzenie kręgosłupa. Ze względu na podjęte rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej została pozbawiona zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych. Dalej strona podała, że decyzja ta doprowadza ją do nędzy i głodu, a pracownik organu pomocy społecznej nie wywiązał się z obowiązków, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej i nie przestrzega żadnych norm prawnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu powtórzyło argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wskazując, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej ustawa, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy – rodzaj, forma i rozmiar świadczenia, powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z zasadą ogólną zawartą w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 53a, 78 i 91 przysługuje - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 -15, tj. sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo - wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Materialnoprawną podstawą do przyznania zasiłku celowego stanowi art. 39 ustawy, który w ust. 1 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści powołanych przepisów wynika, że zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie która spełnia przesłankę dochodową, określona w art. 8 ust. 1 ustawy, przy wystąpieniu co najmniej jednego z powodów określonych w art. 7 pkt 2 -15 ustawy lub innych okoliczności uwzględniających udzielenie pomocy w tej formie. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Organ orzekający podejmuje decyzje w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w wyniku jego oceny, z uwzględnieniem jego możliwości. Przy czym zarówno wyżej powołany art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, jak również inne przepisy ustawy nie określają kryteriów jego ustalania. Wyznacznikiem wysokości zasiłku celowego są więc z jednej strony: sytuacja materialna wnioskodawcy i zakres jego potrzeb, a z drugiej strony możliwości finansowe ośrodka. Przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie pracownik socjalny przeprowadził w dniu 4 listopada 2010 r. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego, w trakcie którego ustalono, że strona zamieszkuje z osobą obcą, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Koszty utrzymania mieszkania w październiku 2010r. wyniosły 703,77 zł, przy czym wnioskodawczyni pokryła je w 1/2 części, tj. w kwocie 351,88 zł. Pozostała cześć została opłacona przez współlokatorkę. Strona choruje przewlekle ze względu na zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, schorzenia serca i układu pokarmowego. Podczas wywiadu przedłożyła faktury za zakupione leki we wrześniu 2010 r. na kwotę 120,52 zł oraz w październiku 2010 r. na kwotę 82,50 zł. Źródłem utrzymania strony jest zasiłek stały w kwocie 324 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Zatem łączny jej dochód stanowi kwotę 477 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy, w świetle zebranego materiału dowodowego, uznało wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, że organ I instancji dokonał prawidłowej jego oceny i wydał decyzję nie naruszającą przepisów prawa. Zakres uznania administracyjnego nie został przekroczony i nie stwierdzono cech dowolności w wydanym rozstrzygnięciu. Jak bowiem ustalono w dniu 4 listopada 2010 r. strona wniosła ustnie do protokołu wniosek o przyznanie pomocy nie precyzując ani formy pomocy, ani też celu, na jaki owa pomoc na być przyznana. Podczas przeprowadzonego w tym samym dniu wywiadu środowiskowego wskazała, że oczekuje przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 100 zł z przeznaczeniem na częściowe opłaty mieszkaniowe, tj. czynsz w wysokości 60 zł i na energię elektryczną 40 zł. Oczekiwanie te własnoręcznie podpisała. Organ I instancji rozpoznając sprawę przyznał stronie świadczenie we wnioskowanej kwocie i na cele przez nią wskazane. Niezrozumiałym jest zatem fakt, że w odwołaniu zaskarżonej decyzji strona podaje, że odmówiono jej przyznania pomocy finansowej na zakup leków, żywności, środków czystości, bielizny osobistej, odzieży i obuwia. Ponadto treść wniesionego odwołania świadczy o postawie roszczeniowej skarżącej wobec organu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważa, że organ pomocy społecznej znając trudną sytuację finansową strony udziela jej również wsparcia w formie zasiłków celowych i posiłków w Domu Dziennego Pobytu "[...]" w L.. Z treści uzasadnienia decyzji Nr [...] z dnia 1 października 2010r. wynika, że w okresie 8 miesięcy 2010 r. organ I instancji w obu tych formach udzielił stronie wsparcia na łączną kwotę 1.990,80 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że została pozbawiona możliwości otrzymania środków finansowych na zakup leków, żywności, środków czystości, bielizny osobistej i odzieży. Uważa, że ze względu na wiek, niepełnosprawność oraz schorzenia (układu pokarmowego, serca, cukrzycy) jest dyskryminowana przez organ I instancji i organ odwoławczy. Zarzuca, że oba te organy w sposób rażący naruszają prawo i godność człowieka, powołuje się przy tym na art. 7, 8, 32, 68 pkt 3 Konstytucji RP i Konwencję Praw Człowieka. Twierdzi, iż decyzja została wydana bez podstawy prawnej, co spowodowało zagrożenie dla jej życia i zdrowia, poprzez pozostawienie jej bez środków do życia. Skarżąca stawia pytanie "jaki artykuł ustawy mówi, że MOPS może nie wypłacić, jeżeli nie ma pieniędzy...". Podkreśla, że ze strony tut. Kolegium występują nieprawidłowości (oszustwa), gdyż w zaskarżonej decyzji nie podaje kwoty, jaka pozostaje jej po dokonaniu wszystkich opłat, a jest to według skarżącej kwota 40 lub 50 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a). W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] listopada 2010 r., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Ustawa o pomocy społecznej stanowi w art. 2 ust. 1, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 3 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniodawcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenie pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb osób ubiegających się o przyznanie świadczeń. Powinni on również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielkość potrzebujących, także całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłek celowy, którego materialnoprawną podstawę stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowanie rodzaju formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościowością pomocy społecznej. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej. Podczas przeprowadzonego w tym samym dniu wywiadu środowiskowego wskazała, że oczekuje przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 100 zł z przeznaczeniem na częściowe opłaty mieszkaniowe, tj. czynsz w wysokości 60 zł i na energię elektryczną 40 zł. Oczekiwanie te własnoręcznie podpisała. Organy pomocy społecznej rozpoznając sprawę przyznały skarżącej świadczenie we wnioskowanej kwocie i na cele przez nią wskazane. Niezrozumiałym jest zatem fakt, że w skardze strona podaje, że odmówiono jej przyznania pomocy finansowej na zakup leków, żywności, środków czystości, bielizny osobistej, odzieży i obuwia. Ponadto treść wniesionej skargi świadczy o postawie roszczeniowej skarżącej wobec organu pomocy społecznej. Rolą sądu administracyjnego w niniejszej sprawie była ocena, czy organ administracyjny nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działanie w trybie uznania administracyjnego nie oznacza bowiem dowolności, ale wykazania, że w danej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie nie można postawić zarzutów organowi administracyjnemu przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż przyznano skarżącej świadczenie we wnioskowanej wysokości. Dodać trzeba, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodu. Osoby ubiegające się świadczenie z pomocy społecznej powinny wykorzystywać własne środki i możliwości. W tej sytuacji zarzuty skargi nie znajdują usprawiedliwionych podstaw prawnych, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.