IV SA/Wr 204/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Małgorzata Rutkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 października 2008r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją Wojewody D. z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania H. M. od decyzji Starosty K., z dnia [...]., nr [...], orzekającej o odmowie umorzenia kwoty 57.647,22 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia - uchylono zaskarżoną decyzję i umorzono postępowanie przed organem I instancji. W motywach decyzji podniesiono, co następuje. Decyzją administracyjną Starosty K., z dnia 23.01.2008r. orzeczono o odmowie umorzenia H. M. kwoty 57.647,22 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Od tej decyzji H. M. złożył odwołanie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W wyjaśnieniach zainteresowany podał, że nie jest w stanie spłacić całej należności w ciągu czterech lat, co wynika z wyroku sądowego. Wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz stwierdził, że chcąc spłacić całość zadłużenia w ciągu 4 lat, musiałby odprowadzać do Powiatowego Urzędu Pracy w K. kwotę 1.214 zł miesięcznie. Skarżący uważa, że decyzja Sądu w tej sprawie jest niewykonalna w terminie 4 lat. Na podstawie akt ustalono, że H. M. zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy w K. dnia 15.06.1990r. i z dniem zgłoszenia został uznany za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku. Decyzją z dnia [...]. przyznano odwołującemu prawo do zasiłku przedemerytalnego. W związku z tym został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej od 01.01.1997r. W dniu 22.07.2005r. wpłynął do Powiatowego Urzędu Pracy w K. wyrok Sądu Rejonowego w Kłodzku II Wydział Karny z dnia 08.07.2005r., sygn. akt IIK 251/05, którym zobowiązano H. M. do naprawienia szkody wyrządzonej na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. w kwocie 58.247,22 zł, w terminie 4 lat od uprawomocnienia się wyroku. Wyrok uprawomocnił się 16.07.2005r. W wyroku tym podano, że H. M. w okresie od 15.06.1990r. do 01.07.2004r. działając przestępstwem ciągłym, podjętym w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził pracowników Powiatowego Urzędu Pracy w K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że podczas rejestracji bezrobotnego jak i w czasie pobierania zasiłku zataił fakt pobierania od dnia 27.01.1990r. renty inwalidzkiej przekształconej w dniu 08.01.2002r. w emeryturę w następstwie czego wyłudził zasiłek dla bezrobotnych przekształcony w dniu 01.01.1997r. na zasiłek przedemerytalny w łącznej kwocie 58.247,22 zł, czym działał na szkodę Powiatowego Urzędu Pracy w K. Postanowieniem z dnia 12.08.2005r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie H. M. w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych rozstrzygniętej prawomocnie decyzją z dnia [...]., nr [...]. W dniu 13.08.2007r. wpłynął do Powiatowego Urzędu Pracy w K. wniosek skarżącego o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia umotywowany trudną sytuacją zdrowotną i finansową. Ponadto wskazał, że orzeczenie Sądu przy jego dochodach jest dla niego niewykonalne w ciągu czterech lat. Pismem z dnia 23.08.2007r. Powiatowy Urząd Pracy w K. poinformował skarżącego, że decyzja w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia zostanie podjęta po przedłożeniu przez niego dokumentów stwierdzających trudną sytuację materialną oraz zaświadczenia o dochodach wszystkich osób prowadzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto skarżący został zobowiązany do przedłożenia zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o korzystaniu lub nie korzystaniu z pomocy opieki społecznej. W dniu 03.09.2007r. wpłynęło do Powiatowego Urzędu Pracy pismo zainteresowanego z dnia 29.08.2007r., w którym wskazał na trudną sytuację materialną córek-I. J. i M. M., które samotnie wychowują dzieci. Do pisma skarżący dołączył zaświadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. z dnia 28.08.2007r., w których podano, że A. M. i H. M. w okresie od 02.01.1980r. do 28.08.2007r. nie pobrali żadnych świadczeń. Do pisma odwołujący dołączył decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27.03.2007r. przyznającą jemu emeryturę w wysokości 1.212,67 zł oraz decyzję ZUS z dnia 09.03.2007r. o ponownym ustaleniu A. M. wysokości emerytury - od 01.03.2007r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 739,94 zł. Dokumentując swoje wydatki skarżący przedłożył zawiadomienie ZBGKiM w D. Z. o zmianie wysokości opłat, które od 01.08.2007r. wynoszą 341,93 zł, fakturę za gaz na kwotę 48,76 zł oraz rachunek za energię na kwotę 32,79 zł. Postanowieniem z dnia 20.11.2007r. Powiatowy Urząd Pracy w K. zawiesił postępowanie w sprawie umorzenia pozostałej do spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego z Funduszu Pracy, do czasu wydania opinii przez Powiatową Radę Zatrudnienia w K.. H. M. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 20.11.2007r., po rozpatrzeniu którego organ odwoławczy postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Uchwałą nr [...] z dnia [...]. Powiatowa Rada Zatrudnienia w K. negatywnie zaopiniowała wniosek H. M. w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Na podstawie karty spłat nienależnie pobranego świadczenia ustalono, że odwołujący w okresie od czerwca 2006r. do stycznia 2008r. wpłacił na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. 700,00 zł. Po rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy postanowił uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem I instancji. W sprawie H. M. zapadł wyrok Sądu Rejonowego w Kłodzku II Wydział Karny z dnia 08.07.2005r., sygn. akt IIK 251/05, w którym zobowiązano H. M. do naprawienia szkody wyrządzonej na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. w kwocie 58.247,22 zł, w terminie 4 lat od uprawomocnienia się wyroku. Wyrok uprawomocnił się 16.07.2005r. W związku z tym, że ww. wyrokiem Sądu zainteresowany został zobowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. należy uznać, że Starosta nie jest uprawniony do rozpatrywania pisma zainteresowanego w sprawie umorzenia zadłużenia, o którym mowa w wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku II Wydział Karny z dnia 08.07.2005r., sygn. akt IIK 251/05. Realizacją tego wyroku powinien zająć się komornik, który jest uprawniony w trybie egzekucji do wyegzekwowania tego zadłużenia. W związku z tym, że H. M. od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku II Wydział Karny z dnia 08.07.2005r. wpłacił tylko 700.00 zł. organ I instancji powinien wystąpić z wnioskiem do komornika o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, ponieważ do zadań komornika należy wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach o roszczenia pieniężne. W skardze do sądu administracyjnego H. M. zakwestionował podane rozstrzygnięcie Wojewody D., podnosząc te same argumenty, które przedstawił w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwana dalej "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnych uchybiających prawu materialnemu - jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) - jak też rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego /lit. b przywołanego przepisu/, a także wydanych bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (lit. c ww. przepisu). Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, a zatem skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie jest niesporne, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Kłodzku II Wydział Karny z dnia 8 lipca 2005r., sygn. II K 251/05 zobowiązano H. M. do naprawienia szkody wyrządzonej Powiatowemu Urzędowi Pracy w K. w kwocie 58.247,22 zł. W wyroku tym podano, że H. M. w okresie od 1990r. do 2004r., działając przestępstwem ciągłym, podjętym w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził pracowników PUP w K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, gdyż podczas rejestracji bezrobotnego, jak i w czasie pobierania zasiłku zataił fakt pobierania od dnia 27.I.1990r. renty inwalidzkiej, przekształconej w dniu 8.I.2002r. w emeryturę. W związku z tym powstaje pytanie, czy do przedstawionego stanu faktycznego można odnieść przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99, poz. 1001 ze zm.), który dopuszcza, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, możliwość umorzenia w całości lub w części, kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie odniesienie takie nie jest możliwe. Z konstrukcji art. 76 powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że regulowane w nim instytucje, w tym instytucja umorzenia pobranej należności odnoszą się tylko do sytuacji rozstrzygniętej uprzednią decyzją administracyjną stwierdzającą nienależność świadczenia uzyskanego przez bezrobotnego i zobowiązującą go do jego zwrotu (ust. 1). Inaczej mówiąc, wskazany przepis art. 76 może znaleźć zastosowanie wówczas, gdy organ po powzięciu informacji o pobraniu nienależnego świadczenia wszczął w tej sprawie postępowanie administracyjne zakończone wydaniem decyzji w przedmiocie jego zwrotu. W myśl art. 76 ust. 6, kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W rozważanej sprawie z przyczyn przedmiotowych, nie została wydana decyzja administracyjna zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a zatem brak było podstaw do podjęcia wtórnej doń i funkcjonalnie związanej decyzji w przedmiocie umorzenia (odmowy umorzenia) pobranej należności. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranej kwoty wynikał bowiem z prawomocnego wyroku nakazującego skarżącemu naprawienie szkody wyrządzonej organowi zatrudnienia w wyniku stwierdzenia przez sąd przestępstwa powziętego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Organ administracji będąc związany treścią prawomocnego orzeczenia sądowego jest także związany skutkami materialnoprawnymi, jakie ono wywołuje z mocy samego prawa. Powyższe jest równoznaczne z brakiem możliwości modyfikowania lub przekształcenia treści takiego wyroku na drodze postępowania administracyjnego, a tak należałoby zakwalifikować decyzję administracyjną umarzającą należności zasądzone wyrokiem sądowym. Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) prawomocne orzeczenia sądu stanowią tytuł egzekucyjny, określający istnienie i treść roszczenia wierzyciela oraz istnienie i treść zobowiązania dłużnika. Stosownie do treści art. 25 § 1 i 3 kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.) egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 Kodeksu karnego prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej (§1). W pierwszej kolejności podlegają zaspokojeniu zasądzone roszczenia cywilne mające na celu naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (§3). W myśl zaś art. 26 k.k.w., do tytułów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy art. 776-795 k.p.c. Oznacza to, że wszystkie uregulowania zawarte w tych przepisach (zakres odesłania) obowiązują przy dokonywaniu czynności procesowych odnoszących się do tytułów egzekucyjnych wydanych w każdym stadium procesu karnego. Określają one, między innymi, kategorie orzeczeń stanowiących tytuły egzekucyjne, tryb nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności z urzędu lub na wniosek podmiotu uprawnionego, a także potwierdzają uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienia w tym przedmiocie. Powyższe oznacza, że dokonywanie czynności prawnych związanych z tytułami egzekucyjnymi wynikłymi z orzeczenia sądowego jest możliwe na gruncie procedury cywilnej, a nie na gruncie materialnego i procesowego prawa administracyjnego. Przedmiotem postępowania administracyjnego, jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. pkt 1 k.p.a., czyli wynikająca z przepisów prawa materialnego kompetencja organu administracji publicznej do wydania w indywidualnej sprawie decyzji administracyjnej. Przepisy prawa materialnego upoważniają organ administracji publicznej do wydania decyzji w określonych hipotezą normy prawnej okolicznościach faktycznych, na które składają się elementy przedmiotowe i podmiotowe. Postępowanie może być więc bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych, gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych, gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. Wobec tego, organ drugiej instancji stwierdzając, że organ pierwszej instancji wydał decyzję mimo braku normy prawnej udzielającej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, prawidłowo - stosownie do rt. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - nie orzekał merytorycznie lecz uchylił decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W związku z tym, na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.