IV SA/Wr 204/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 marca 2025 r. nr DSE2.512.KT291.2024.6.K0317 w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. A. N. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wniósł o przyznanie mu uprawnień na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2039 za zm. - dalej: u.o.k.). Wskazał, że na podstawie dekretu o stanie wojennym - 14 grudnia 1981 r. - otrzymał przydział do pracy w jednostce zmilitaryzowanej, tj. K. (dalej: K.) "[...]" na stanowisko górnik-ładowacz i że uniemożliwiono mu powrót do pracy w wyuczonym zawodzie cieśli budowlanego. Do wniosku załączył kopie: świadectwa pracy, w którym potwierdzono okresy jego pracy w W., w tym od 14 grudnia 1981 r. do 30 czerwca 1984 r. na stanowisku górnik-ładowacz oraz od 1 lipca 1984 r. do 30 września 1986 r. na stanowisku cieśla budowlany; książeczki wojskowej; karty przydziału do jednostki zmilitaryzowanej z 14 grudnia 1981 r. Decyzją z 25 listopada 2024 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu) odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień. Jako materialnoprawną podstawę decyzji podał art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 i art. 1-4 u.o.k. Stwierdził, że opisane we wniosku okoliczności skierowania do pracy w jednostce zmilitaryzowanej w czasie stanu wojennego nie zostały ujęte w przepisach ustawowych. Zaznaczył, że zgodnie z art. 22 u.o.k., o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka - w decyzji administracyjnej - Szef Urzędu lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Dodał, że w Urzędzie rozpatrywany jest odrębnie wniosek skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej/ osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawca zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy. Szef Urzędu - decyzją z 21 marca 2025 r. - utrzymał w mocy decyzję własną z 25 listopada 2024 r. Wskazał, że w toku postępowania prowadzonego na poziomie pierwszej instancji - pismem z 30 września 2024 r. - poinformowano wnioskodawcę, iż wydanie decyzji pozytywnej w oparciu o przedstawione przez niego dowody nie jest możliwe oraz że okoliczności przedstawione we wniosku nie są ujęte w ustawie o kombatantach (w załączeniu podano wszystkie przepisy ustawy odnoszące się do nabycia uprawnień kombatanckich, z przytoczeniem ich pełnego brzmienia). Dalej Szef Urzędu podniósł, że ustawa o kombatantach - w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 i oraz art. 4 - określa w sposób szczegółowy, jakiego rodzaju działalność jest uznawana za działalność kombatancką i jakiego rodzaju represje dają podstawę do nabycia uprawnień kombatanckich. Stwierdził, że oznacza to, iż innego rodzaju działalność podczas działań wojennych oraz inne represje niż wymienione w ustawie nie mogą stanowić podstawy do nabycia uprawnień. Dodał, że ustawa nie daje Szefowi Urzędu żadnej możliwości przyznania uprawnień z innych przyczyn. Wskazał, że pełne brzmienie powołanych przepisów zostało podane wnioskodawcy w piśmie z 30 września 2024 r. (na etapie postępowania w pierwszej instancji) oraz w piśmie z 24 stycznia 2025 r. (na poziomie postępowania odwoławczego). W ocenie Szefa Urzędu, okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich i powtórzone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące otrzymania przez wnioskodawcę przydziału do jednostki zmilitaryzowanej K. "[...]" oraz niewykonywania przez okres stanu wojennego wyuczonego zawodu nie są ujęte w przepisach art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 i art. 4 ust. 1 i 2 u.o.k. Dlatego też Szef Urzędu uznał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może być uwzględniony. W skardze skarżący zarzucił decyzji stronniczość i nierzetelność oraz brak respektowania wyroków sądów, w tym wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W piśmie procesowym, ustanowiony z urzędu jego pełnomocnik wskazał, że skarżący winien uzyskać status kombatanta gdyż wyczerpuje on znamiona określone w art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 u.o.k. W odpowiedzi na skargę, Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Sąd zauważa, że ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego reguluje te formy represji, które są uznane za działalność kombatancką lub za działalność równorzędną w zakresie, w jakim przyznaje związane z tym szczególne uprawnienie i świadczenia, w tym okresy i formy represji uzasadniające przyznanie wynikających z tej ustawy uprawnień. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.o.k., za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 2) (uchylony); 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej; 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu; 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Stosownie do treści art. 2 u.o.k., za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Przepis art. 3 u.o.k. stanowi, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2; 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Z brzmienia art. 4 wynika ponadto, że: 1. Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W myśl art. 21 ust. 1 u.o.k., uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Na podstawie decyzji o przyznaniu uprawnień określonych w ustawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie (art. 22 ust. 1 u.o.k.). W ocenie Sądu, okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, dotyczące otrzymania przez skarżącego przydziału do jednostki zmilitaryzowanej K. "[...]" i niewykonywania przez okres stanu wojennego wyuczonego zawodu, nie są ujęte w cytowanych wyżej przepisach art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 u.o.k. Powyższego nie jest w stanie zmienić odmienna ocena skarżącego. Tutaj Sąd dostrzega, że zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik, nie byli w stanie wskazać konkretnego przepisu, który ma zastosowanie do sytuacji opisanej we wniosku. Ustawa o kombatantach w sposób enumeratywny wymienia tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność równoważną. Nie każdy rodzaj represji wojennych i okresu powojennego stanowi represję w rozumieniu tej ustawy. Jest okolicznością bezsporną, że skarżący na podstawie dekretu o stanie wojennym - 14 grudnia 1981 r. - otrzymał przydział do pracy w jednostce zmilitaryzowanej, tj. K. "[...]" na stanowisko górnik-ładowacz i że uniemożliwiono mu powrót do pracy w wyuczonym zawodzie cieśli budowlanego. Powyższe jednak samo w sobie nie stanowi przesłanki do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Mając na względzie powyższe skargę oddalono na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).