IV SA/Wr 207/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi K. K. reprezentowanej przez opiekuna prawnego R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 106 ust. 3b, 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728), zwanej dalej ustawą, zarządzenia Prezydenta W. z dnia 3 marca 2008 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej oraz w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży na terenie W. w 2008 roku (Dz.Urz.Woj.Doln. z dnia 19 marca 2008 r. nr 79, poz. 977) oraz art. 163 i art. 104 kpa, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. zmienił decyzję własną z dnia [...] nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 kwietnia 2008 r. ustalił opłatę za pobyt K. K. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych przy ul. F. nr [...] we W., w wysokości 549,59 zł miesięcznie. Jednocześnie organ orzekający stwierdził, że pozostała kwota, do wysokości pełnego kosztu utrzymania, tj. 1.838,21 zł, pokrywana będzie przez Gminę W. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w związku ze zmianą wysokości dochodu K. K. oraz kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej zachodzi konieczność ponownego naliczenia tych opłat. Dalej wskazał, że dochód K. K. od marca 2008 r. wynosi 785,13 zł netto miesięcznie. Z kolei, mieszkaniec Domu wnosi opłatę za pobyt w wysokości 70 % swego dochodu, co w tym przypadku stanowi kwotę 549,59 zł, gdyż gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej uiszcza opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta W., średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy F. nr 3 [...] we W. w roku 2008, to kwota 2.387,80 zł. Nadto organ I instancji podał, że opiekun prawny K. K. – R. K. został zawiadomiony o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie ustalenia opłat za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Opiekun prawny uczestniczył w postępowaniu dotyczącym ustalenia dochodu oraz opłat. Został zapoznany z treścią art. 8 ust. 3 ustawy, tj. z definicją dochodu oraz z art. 61 ustawy mówiącym o obowiązku wnoszenia opłat. Opiekun prawny nie zgodził się z powyższymi zapisami ustawy, a w szczególności oczekiwał odjęcia od dochodu potrąceń z tytułu egzekucji administracyjnej i zakwestionował sposób naliczenia opłat. Poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz ze sposobem naliczania opłat R. K., nie zgłosił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Tymczasem, zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11,12 i 107 ust. 5 ustawy. Odwołanie od tej decyzji wniósł R. K. - syn i opiekun prawny K. K. Odwołujący się zakwestionował przyjęcie jako podstawy ustalenia wysokości opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, dochodu netto w wysokości 785,13 zł. R. K. zakwestionował podjęcie decyzji w oparciu o art. 11, art. 12, art. 107 ust. 5 ustawy, które - jego zdaniem - nie mają zastosowania w sprawie, gdyż nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające ich zastosowanie. Odwołujący się wskazał, że w wyniku wydania decyzji uległa pogorszeniu sytuacja materialna jego matki. Podał też, że współdziała oraz deklaruje stałą i nieprzerwaną współpracę ze wszystkimi organizacjami działającymi na korzyść podopiecznej, a Sąd Rodzinny nie stwierdził naruszeń w wypełnianiu powierzonych mu obowiązków. R. K. podniósł, że zgłosił do wywiadu środowiskowego następujące wątpliwości dotyczące: "1. (...) braku metodologii i algorytmu wyliczenia opłaty (podstawy faktycznej oraz prawnej), 2. podstawy naliczenia opłaty, jej wysokości oraz sposobu wyliczenia (...)." Odwołujący się stwierdził, że nie otrzymał ani algorytmu, ani odpowiedzi na przedstawione zagadnienia i wątpliwości, a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie przyjął od niego żadnych wyjaśnień. Strona wskazała, że w wyliczeniach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej określono na kwotą 415,45 zł. Zatem, na skutek zawyżenia odpłatności przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, podopieczna zostaje pozbawiona zagwarantowanych ustawą 30% dochodu. R. K. wskazał też, że nie kwestionuje zapisów ustawy, a jedynie ich interpretację, dokonaną przez Ośrodek. Nadto odwołujący się oświadczył, że nie odmawia ponoszenia opłaty, a dąży jedynie do jej ustalenia zgodnie z obowiązującym prawem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 106 ust. 5 ustawy, utrzymało wydaną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 tej ustawy. Według § 1 pkt 3 powołanego w decyzji organu I instancji zarządzenia Prezydenta W. z dnia 3 marca 2008 r. w roku 2008 średni, miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy F. nr [...] we W., wynosi 2.387,80 zł. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Według art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 ustawy). W rozpatrywanej sprawie wystąpiła zmiana w przepisach prawa miejscowego, dotycząca ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej i zmiana wysokości dochodu podopiecznej. Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, organ I instancji uprawniony był więc do zmiany decyzji określającej wysokość odpłatności ponoszonej przez K. K. za pobyt w domu pomocy społecznej. Kolegium uznało zatem, że wbrew przekonaniu odwołującego się, zastosowanie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy jest zasadne i nie narusza uprawnień podopiecznej (opiekuna prawnego) do uczestniczenia w postępowaniu. Przepis ten umożliwia organowi zmianę decyzji ostatecznej, bez zgody strony, jeśli przemawia za tym spełnienie wymienionych przesłanek, m. in. w wypadku zmiany sytuacji dochodowej, wynikającej z waloryzacji rent i emerytur oraz zmiany przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie takie okoliczności wystąpiły. Przy czym, organ odwoławczy zauważył, że bezzasadne jest kwestionowanie zastosowania przez organ I instancji wymienionych w odwołaniu przepisów art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 ustawy, gdyż nie zostały one powołane w podstawie prawnej decyzji, ani nie zostały zastosowane, a ich wymienienie jest konsekwencją cytowania pełnego brzmienia art. 106 ust. 5 ustawy. Jak wskazał organ II instancji, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód, którego wysokość uwzględnia się przy ustaleniu prawa do świadczeń i odpłatności za świadczenia z pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Według art. 8 ust. 4 ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] , emerytura K. K. wynosi 923,22 zł brutto. Od tej kwoty, po myśli art. 8 ust. 3 ustawy, należy odjąć zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych w wysokości 55,00 zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 83,09 zł. Zatem, otrzymywana przez matkę odwołującego się emerytura to kwota 785,13 zł. Wysokość odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej reguluje przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy. 70 % kwoty 785,13 zł daje 549,59 zł i w takiej wysokości należało ustalić odpłatność za pobyt K. K. w domu pomocy społecznej, co prawidłowo uczynił organ I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, przepisy ustawy jednoznacznie określają sposób wyliczenia dochodu i nie przewidują możliwości dokonywania odliczeń kwot innych, niż wymienione w art. 8 ust. 3 pkt 1, 2 i 3. W związku z tym, nie ma żadnych podstaw prawnych do pomniejszania dochodu K. K. o potrącenia komornicze, egzekwowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu R. K. zarzucił "uniemożliwienie pełnego udziału wnioskodawczyni i działającego w jej imieniu opiekuna prawnego w postępowaniu przed wydaniem decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt w DPS przez organ pierwszej instancji (...)" i w konsekwencji niezrealizowanie wcześniejszych zaleceń Kolegium w tym zakresie. Zakwestionował także "brak rozpoznania i wyjaśnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jakie znaczenie dla prawidłowego określenia opłaty za pobyt K. K. w Domu Pomocy Społecznej posiada fakt, iż w decyzji ustalającej wysokość naliczonych opłat, organ posługuje się pojęciem dochodu netto. R. K. zwrócił uwagę, że w ustawie o pomocy społecznej pojęcie "dochód netto" nie występuje, w związku z czym należy definiować je w oparciu o inne akty prawne, np. na podstawie ustawy o rachunkowości lub ustawy o podatku dochodowym. Stwierdził, że według tych regulacji dochód osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej powinien być pomniejszony o wszelkie zobowiązania i koszty. Kwestionuje fakt nie odjęcia od dochodu K. K. obciążeń z tytułu egzekucji komorniczej, co powoduje, że nie otrzymuje ona należnych 30% świadczenia emerytalnego. Podniósł, że nie rozumie dlaczego pomimo tego, iż cała kwota emerytury jego matki - zgodnie z postanowieniem sądu rodzinnego - przekazywana jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na konto Domu Pomocy Społecznej, domaga się od niego uregulowania zadłużenia z tytułu ciągle narastających opłat za pobyt. Opiekun prawny skarżącej stwierdził, że pozostaje bez pracy i jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Sytuację tę pogorszy dodatkowo to, że zgodnie z zapowiedzią Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., zostanie zobowiązany do udziału w kosztach pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej. Wobec powyższego R. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej było ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w związku ze zmianą wysokości dochodu mieszkanki domu oraz wysokości kosztu utrzymania w tej placówce. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy cytowanej ustawy. Zgodnie z art. 60 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza go w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka nie więcej niż 70 % tego dochodu. Art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy natomiast stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, iż nastąpiła zmiana w przepisach prawa miejscowego, regulujących kwestię wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, m.in. Domu Pomocy Społecznej przy ulicy F. nr [...] we W., w którym przebywa skarżąca – K. K. Uległa również zmianie sytuacja dochodowa wymienionej, spowodowana wzrostem otrzymywanej przez nią emerytury. Wobec tej sytuacji organ I instancji, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, zmienił decyzję własną w tym przedmiocie ustalając nową, wyższą odpłatność za pobyt we wskazanej placówce. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ustalając opłatę w nowej wysokości, organ orzekający dokonał prawidłowych wyliczeń, gdyż na dochód składa się jedynie świadczenie emerytalne w kwocie 923,22 zł brutto. Przy czym dochód ten należało pomniejszyć jedynie o składniki wymienione we wcześniej przywołanym art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Zatem o kwotę 55 zł, czyli miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz kwotę 83,09 zł stanowiącą składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Przy tym, redakcja tych przepisów nie pozwala na posiłkowanie się, jak żądała tego skarżąca, przepisami innych ustaw. Dochód pomniejsza się jak to stwierdzono jedynie o składniki wymienione w art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że organy orzekające w sprawie prawidłowo obliczyły miesięczną kwotę należną za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej, a zarzuty skargi w tej kwestii są bezzasadne. Na marginesie dodać trzeba, że rozważania dotyczące ewentualnego ponoszenia przez opiekuna prawnego skarżącej ustalonej opłaty i uregulowania wszelkich zaległości finansowych związanych z jej pobytem w Domu Pomocy Społecznej mogą być przedmiotem odrębnego postępowania, gdyż przedmiot tego postępowania tych zagadnień nie obejmuje. Sąd stwierdził też, że chybiony jest zarzut pod adresem organów orzekających dotyczący naruszenia art. 10 kpa. Z akt sprawy wynika, że opiekun prawny skarżącej został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie oraz poinformowany o możliwości czynnego uczestnictwa w nim. Akta sprawy dowodzą też tego, iż z możliwości tej korzystał, a swą aktywność w postępowaniu potwierdza w skardze do Sądu. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły przepisów obowiązującego prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.