IV SA/Wr 207/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant starszy asystent sędziego Aleksandra Wysocka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 4 grudnia 2019 r. M. M. złożyła do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na syna K. M. na okres zasiłkowy 2019/2020. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku rodzinnego na syna K., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021. Organ pierwszej instancji wskazał, że w roku bazowym 2018 r. wnioskodawczyni utraciła dochód z tytułu pobierania stypendium dla bezrobotnych oraz z tytułu zatrudnienia w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji. Natomiast od dnia 1 maja 2019 r. wnioskodawczyni i syn K. uzyskali dochód z tytułu renty rodzinnej po zmarłym mężu/ojcu H. M. Dochód uzyskany z tego tytułu za czerwiec 2020 r. wyniósł po 924,88 zł na osobę. Po uwzględnieniu powyższej zmiany miesięczny dochód za czerwiec 2020 r. wyniósł 1.941,54 zł (924,88 zł – dochód z tytułu renty wnioskodawczyni, 924,88 zł - dochód z tytułu renty syna K. oraz 91,78 zł – dochód z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 970,77 zł. W związku z tym, że kwota przekroczenia dochodu 593,54 zł jest wyższa niż łączna kwota zasiłków wraz z dodatkami (336,33 zł), organ nie ma podstaw do zastosowania zasady "złotówka za złotówkę". W odwołaniu strona wyjaśniła, że utraciła pracę, a jej dochody zmieniły się od lipca 2019 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że jako dochód utracony należy uznać dochód uzyskiwany przez stronę z tytułu stypendium dla bezrobotnych oraz z zatrudnienia. Strona uzyskała natomiast dochód z tytułu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci w wysokości 91,78 zł miesięcznie. Ponadto na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] przyznano stronie i jej synowi rentę rodzinną od dnia 1 maja 2019 r. w kwocie 924,88 zł netto na osobę. Wobec powyższego dochód rodziny wyniósł 1.941,54 zł (91,78 zł + 924,88 zł + 924,88 zł), tj. 970,77 zł na osobę i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych. Dochód rodziny przekroczył kryterium ustawowe o kwotę 593,54 zł i jest to wartość wyższa od łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz dodatkami przysługujących stronie – 336,33 zł. Kolegium zauważyło również, że na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] przeliczono rentę rodzinną przysługującą stronie i jej synowi, obniżając jej wysokość. Jednakże ustawodawca enumeratywnie wymienił sytuacje, powodujące utratę dochodu, w tym utratę emerytury lub renty, renty rodzinnej. Nie można doszukiwać się innych, niewskazanych wyraźnie w tym przepisie okoliczności, które mogłyby świadczyć o utracie dochodu. Ustawodawca przewidział uznanie renty rodzinnej za dochód utracony tylko w jednym przypadku, tj. utraty renty rodzinnej. Nie jest zatem dopuszczalne, w świetle przepisów ustawy ustalenie, że również jej przeliczenie przez ZUS jest okolicznością skutkującą utratą dochodu. Wyliczenie ustawodawcy ma charakter listy pozytywnie enumeratywnej, co oznacza, że żadne inne zdarzenie, niewymienione w nim wprost, nie może uprawniać do obniżenia dochodu, przyjmowanego jako podstawę ustaleń w postępowaniu o zasiłek rodzinny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wyjaśniła, że od grudnia 2019 r. otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 669,59 zł. Również syn otrzymuje rentę rodzinną w tej samej wysokości. Dochód osiągnięty w czerwcu 2019 r. w wysokości 924,88 zł był dochodem jednorazowym. Po śmierci męża skarżąca jest samotną matką syna K. oraz niepełnosprawnej córki E. Syn uczy się, a córka uczęszcza na warsztaty terapii zajęciowej. Nie korzysta z pomocy MGOPS – u, opłaca czynsz w wysokości 600 zł, energię elektryczną w wysokości 220 zł (co dwa miesiące), gaz w wysokości 200 zł (co dwa miesiące). Ponosi też wydatki na żywność, edukację syna, leki dla siebie (choruje na astmę oskrzelową, cukrzycę i nadciśnienie). Córka przyjmuje leki na uspokojenie, leczy się psychiatrycznie od 18 roku życia, od urodzenia jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Sporne w niniejszej sprawie jest ustalenie wysokości uzyskanego dochodu skarżącej i jej syna z tytułu renty rodzinnej. W ocenie organu przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej należy mieć na uwadze dochód skarżącej i jej syna z tytułu renty rodzinnej, uzyskany w czerwcu 2019 r. w wysokości 924,88 dla jednej osoby. Natomiast skarżąca zarzuca, że od grudnia 2019 r. otrzymuje wraz z synem rentę rodzinną w wysokości 669,59 zł dla każdej osoby. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Należy podkreślić, że stosownie do powyższego przepisu organ w celu ustalenia sytuacji materialnej strony powinien brać pod uwagę wysokość dochodów, osiąganych w czasie jak najbliższym dacie orzekania. Natomiast przyjęcie, że dochód członka rodziny ustala się m.in. w oparciu o przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a ustawy), jest jedynie sposobem bardziej wszechstronnego, a zatem bardziej miarodajnego poznania sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny. Pozwala bowiem na dokonanie ustaleń, odnoszących się do pewnego, dłuższego okresu czasu, a jednocześnie bliskiego dacie orzekania. Skorygowanie jednak wysokości dochodów osiągniętych w poprzednim roku, przez uwzględnienie danych, odnoszących się do dochodów, jak najbardziej aktualnych, bo osiągniętych po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dobitnie dowodzi, że intencją ustawodawcy było, aby w tego rodzaju sprawach organ brał pod uwagę sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jak najbardziej bieżącą. Zauważyć też należy, że warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Kolejnym warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b ustawy jest kontynuacja uzyskiwania tego dochodu także w okresie, na który ustalane (lub weryfikowane) jest prawo do świadczeń rodzinnych. Chodzi tu niewątpliwie o konkretny dochód z tego samego źródła. Taka interpretacja art. 5 ust. 4b wynika z celu, jakiemu służy instytucja dochodu utraconego i dochodu uzyskanego, a jest nim urealnienie sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy na dzień przyznawania, czy wypłaty świadczeń rodzinnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 lutego 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 1434/18, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 3 pkt 24 ustawy uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem m. in. renty rodzinnej. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 23 utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną m. in. utratą renty rodzinnej. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca i jej syn uzyskali w wyniku złożonego wniosku zgodnie z decyzjami ZUS z dnia [...] maja 2019 r. uprawnienie do renty rodzinnej od 1 maja 2019 r., tj. od dnia śmierci męża i ojca. Przysługująca po zmarłym kwota renty rodzinnej została podzielona pomiędzy dwie osoby uprawnione i wyniosła miesięcznie na osobę 924,88 zł (po obowiązkowych potrąceniach). O taką też kwotę został powiększony dochód skarżącej oraz jej syna jako dochód osiągnięty w czerwcu 2019 r. Należy jednaj zwrócić uwagę, że ZUS w kolejnych decyzjach z dniach [...] lipca 2019 r. dokonał z urzędu przeliczenia renty rodzinnej od 1 lipca 2019 r. w związku ze zmianą liczby osób uprawnionych do renty rodzinnej. Przysługująca po zmarłym kwota renty rodzinnej została podzielona pomiędzy trzy osoby uprawnione (z treści skargi można wywnioskować, że uwzględniono również niepełnosprawną córkę skarżącej) i wyniosła miesięcznie na osobę 664,59 zł (po obowiązkowych potrąceniach). Organ doliczył więc do dochodu skarżącej całą kwotę renty rodzinnej przysługującej po zmarłym mężu i wypłaconej w czerwcu 2019 r., pomimo że od następnego miesiąca, tj. od lipca 2019 r. renta rodzinna została z urzędu ponownie przeliczona przez ZUS i przyznana trzem osobom uprawnionym. W wyniku tego przeliczenia wysokość renty rodzinnej otrzymywana przez jedną osobę uległa znacznemu zmniejszeniu i wyniosła 664,59 zł (po obowiązkowych potrąceniach). Organ nie uwzględnił jednak, że nowy krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej i jej wysokość przysługująca jednej osobie zostały ustalone w kolejnych decyzjach z dnia [...] lipca 2019 r., a więc skarżąca i jej syn nie byli już uprawnieni do dalszego pobierania renty rodzinnej w wysokości wynikającej z decyzji z dnia [...] maja 2019 r. Skarżąca i jej syn uprawnieni byli do pobierania renty rodzinnej w wysokości wynikającej z decyzji z dnia [...] maja 2019 r. jedynie przez dwa miesiące. Ponadto powiększenie dochodu o całą kwotę renty rodzinnej należnej po zmarłym, spowodowało doliczenie do dochodu skarżącej również części renty rodzinnej przysługującej osobie, która nie została zaliczona do osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą i jej synem W ocenie Sądu, doliczając do dochodu członka rodziny kwotę 924,88 zł organ naruszył art. 3 pkt 24 lit. d) w związku z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro bowiem celem uregulowania wynikającego z art. 5 ust. 4b ustawy jest ustalenie dochodu w wysokości faktycznie uzyskiwanej w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, to powinien zostać doliczony do dochodu członka rodziny skarżącej dochód uzyskany z tytułu renty rodzinnej w wysokości obowiązującej od lipca 2019 r., tj. w wysokości 664,59 zł. Jak już wspomniano istotą tego przepisu jest "uzyskiwanie dochodu", nie zaś sam fakt posiadania źródła dochodu, a warunkiem jego zastosowania jest ponadto warunek zgodności "dochodu uzyskanego" z dochodem faktycznie uzyskiwanym w trakcie okresu świadczeniowego. Ustawodawca zakłada bowiem doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Wobec powyższego organ ponownie rozpoznając wniosek strony o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych zobowiązany jest do uwzględnienia dochodu strony i jej syna, wynikających z decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. Organ powinien dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia, przy uwzględnieniu wykładni prawa dokonanej przez Sąd w niniejszym wyroku. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.