IV SA/Wr 211/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku H. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi H.B. na przewlekłość postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w sprawie ze skargi H. B. na Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w przedmiocie przyznania pomocy ze środków publicznych Skarbu Państwa umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sądowego. Postanowieniem Sądu z dnia 27 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę skarżącego. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 lipca 2016 r. wraz z pouczeniem, zawartym w piśmie Sądu z dnia 4 lipca 2016 r., o prawie, trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego i możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu w dniu 8 lipca 2016 r., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 września 2016 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i umorzono postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W celu realizacji tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu pismem z dnia 6 września 2016 r. wyznaczyła w niniejszej sprawie pełnomocnika z urzędu adw. J. N. Z pisma tego wynika, że zostało ono również wysłane na adres skarżącego. Dnia 23 września 2016 r. pełnomocnik z urzędu zapoznał się z aktami sprawy. Postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu odrzucającego skargę, ponieważ skarga kasacyjna została sporządzona osobiście przez skarżącego, który nie należy do podmiotów, wymienionych w art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uprawnionych do sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu w dniu 31 października 2016 r. i nie zostało zaskarżone przez tego pełnomocnika (k-97). Pismem z dnia 10 października 2016 r. skarżący sporządził skargę na przewlekłość postępowania sądowego, którą tego samego dnia złożył osobiście w Sądzie. Wraz z tą skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu (data wpływu do Sądu 10 października 2016 r. k-77). W przedmiocie zaskarżenia, tj. w rubryce nr 3.1 tego formularza, w której należy określić jakiego aktu, czynności dotyczy wniosek o prawo pomocy – wskazał zaś powyższą skargę z dnia 10 października 2016 r. na przewlekłość postępowania sądowego. Pismem Prezesa Sądu z dnia 14 października 2016 r. skarga ta wraz z aktami sprawy została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt I OPP 96/16 oddalił skargę na przewlekłość postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny pismem z dnia 28 listopada 2016 r. przesłał w celu doręczenia pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu odpis powyższego postanowienia z dnia 22 listopada 2016 r. (k-90). W niniejszej sprawie rozpoznaniu podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu w dniu 10 października 2016 r. (k -77), złożony wraz ze skargą na przewlekłość postępowania sądowego, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sądowego, co wynika z treści informacji podanej przez skarżącego w rubryce nr 3.1 urzędowego formularza, w której należy wskazać jakiego aktu, czynności dotyczy wniosek o prawo pomocy. W rubryce tej skarżący podał bowiem, iż rozpoznawany wniosek dotyczy skargi z dnia 10 października 2016 r. na przewlekłość postępowania sądowego. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. nr 179, poz. 1843) - strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), znajduje się przekonywujące wyjaśnienie charakteru prawnego postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania, że postępowanie to nie toczy się w odrębnej sprawie, lecz jest częścią postępowania co do istoty sprawy. Jest w stosunku do sprawy zasadniczej, tej sprawy której skarga zarzuca przewlekłość, postępowaniem incydentalnym (wpadkowym). Wynika to przede wszystkim z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., który stanowi podstawę dla stosowania do postępowania toczącego się na skutek skargi, przepisów o postępowaniu zażaleniowym obowiązujących w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest więc samodzielnym postępowaniem, lecz środkiem przeciwdziałania przewlekłości postępowania w danej sprawie sądowej w trakcie jej biegu. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z treści art. 245 § 2 p.p.s.a. wynika zaś, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), albo może być przez sąd cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 253 p.p.s.a. o wyznaczenie adwokata (odpowiednio także radcy prawnego) sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej (okręgowej izby radców prawnych). Z treści cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że prawo pomocy przyznane przez Sąd rozciąga się na całe postępowanie sądowoadministracyjne. Możliwość jego utraty została wyraźnie wskazana w art. 249 i 251 p.p.s.a. Jeżeli zatem nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w tych przepisach, to strona z przyznanego jej zwolnienia z kosztów sądowych lub pełnomocnika z urzędu korzysta na wszystkich etapach postępowania przed sądami administracyjnymi w ramach sprawy, w której prawo pomocy zostało jej przyznane. W niniejszej zaś sprawie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata zostało już przyznane skarżącemu prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 września 2016 r. (pkt I sentencji) i w celu realizacji tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 6 września 2016 r. wyznaczyła wymienionego wyżej adwokata z urzędu. Ponadto z akt sprawy wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny, pismem z dnia 28 listopada 2016 r., przesłał w celu doręczenia pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu odpis postanowienia z dnia 22 listopada 2016 r. oddalającego skargę na przewlekłość postępowania. Dodać trzeba, iż stosownie do art 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Powyższe oznacza, że przyznane skarżącemu prawo pomocy obejmujące ustanowienie adwokata dotyczy również postępowania wszczętego skargą na przewlekłość postępowania sądowego, które to postępowanie dotyczące przewlekłości postępowania sądowego, zgodnie z przytoczoną wyżej uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04, nie jest postępowaniem odrębnym, samodzielnym, lecz ma charakter postępowania incydentalnego toczącego się w ramach sprawy sądowej, której dotyczą zarzuty skargi na przewlekłość. Z tych względów rozpoznanie wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sądowego stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sądowego wskazać należy, że z treści przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" p.p.s.a. wynika, iż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Strona skarżąca jest zatem, na podstawie powołanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" ustawy zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych także w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania. Z tych względów rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie sądowe wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie powołanego wyżej art. 249a p.p.s.a. W tej sytuacji należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w postępowaniu dotyczącym skargi na przewlekłość postępowania sądowego. W myśl art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 249a, art. 245 § 2 i art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" oraz art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.