IV SA/Wr 215/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dorosły syn nie otrzymuje dochodów i nie posiada konta bankowego i nie składał zeznania podatkowego. Skarżący natomiast otrzymuje dochód z tytułu zasiłku przedemerytalnego w wysokości [...] zł netto, gdyż 25 % jest zajęte przez komornika. Jest przewlekle chory, był operowany i wielokrotnie hospitalizowany. Żona otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł netto. Łączny dochód małżonków wynosi 2143,09 zł. Konto bankowe ma zajęte przez komornika i korzysta z rachunku żony. Wydatki związane z utrzymaniem obejmują: czynsz 400,24 zł, prąd 170 zł, leczenie 116,96 zł, gaz 1160 zł, telefon 30 zł. Nie kupują ubrań. Ponosi koszty leczenia w zależności od możliwości wynikających z kosztów utrzymania. Podał, że jest współwłaścicielem mieszkania. Nie posiada oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych. Syn jest współwłaścicielem mieszkania i posiada nieruchomość rolną 1h. Samochód osobowy rok produkcji [...] został zajęty przez komornika. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 2 marca 2017 r. wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania w terminie siedmiu dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających wysokość dochodów skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy z tytułu zasiłku przedemerytalnego i dowodów potwierdzających wysokość dochodów żony w okresie ostatnich trzech miesięcy z tytułu emerytury (np. trzy ostatnie ostatni odcinek emerytury, przelewy na konto bankowe, aktualna decyzja ustalająca wysokość zasiłku i emerytury lub inne dowody), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, czy syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015r. i 2016 r. skarżącego i żony, dokumenty potwierdzające zajęcie komornicze, wyjaśnienia z jakiego tytułu syn jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, wyjaśnienia, czy syn uzyskuje dochody z tytułu posiadania mieszkania (skoro we wniosku o prawo pomocy podał, że syn posiada 1/2 udziału w mieszkaniu ) np. z tytułu wynajmu tego mieszkania i w jakiej wysokości w okresie ostatnich sześciu miesięcy uzyskał z tego tytułu dochody (dane te należało udokumentować ) oraz czy syn jest zatrudniony z tytułu prac dorywczych i w jakiej wysokości uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w powyższym okresie lub czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (należało nadesłać decyzje organów pomocy społecznej przyznające te świadczenia), ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowana do skarżącego i żony, wyjaśnienia, czy syn uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych (dane te należało udokumentować np. decyzją ustalającą wysokość dopłat, przelew bankowy) i czy syn uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu posiadania tego gruntu np. z tytułu jego dzierżawy i w jakiej kwocie miesięcznie (dane te należało udokumentować) lub czy syn uzyskuje inne dochody związane z tym gruntem i czy jest zgłoszony do ubezpieczeń dla rolników i czy opłaca składkę z tego tytułu (dane te należało udokumentować), ostatnia decyzja ustalająca wysokość podatku rolnego i podatku od nieruchomości adresowana do syna, ostatni aktualny dokument ustalający wysokość opłat za mieszkanie z uwzględnieniem liczby osób zamieszkujących. W odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 2 marca 2017 r. wzywające do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżący pismem z dnia 14 marca 2017 r. podał, że niepracujący syn nie uzyskuje dochodów i nie składa deklaracji. Skarżący i jego żona utrzymują pełnoletniego syna, bo prawo nakłada na nich taki obowiązek. Zadłużenie komornicze jest znane sądowi z urzędu i nie jest stanie zaspokoić tego zadłużenia ze swoich dochodów. Fakty znane sądowi z urzędu nie wymagają dowodu. Nie istnieją odcinki emerytury lub zasiłku przedemerytalnego. Nie posiada środków finansowych na wysyłanie kolejnych kwitów. Utrzymuje się z niespełna [..] zł, a konta i dochody zajął komornik. Do pisma tego dołączył pierwszą stronę PIT40A rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2016 r., z którego wynika, że w 2016 r. uzyskał przychód z tytułu emerytury lub renty w wysokości [...] zł (rubryka nr 38) oraz roczne obliczenie podatku przez organ rentowy, z którego wynika, że jego żona w 2016 r. otrzymał przychód z tytułu emerytury w wysokości [..] zł (rubryka nr 38). W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa, skoro nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość jego dochodu i wysokość dochodu żony w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych należących do skarżącego i jego żony. Wymogu tego nie uchyla twierdzenie skarżącego, że jego konto jest zajęte przez komornika i że korzysta z konta bankowego żony. Skarżący nie nadesłał także dokumentów potwierdzających postępowanie egzekucyjne (zajęcie komornicze). Brak tych dokumentów nie pozwala na ustalenie czy sytuacja skarżącego kształtuje się tak jak to opisał skarżący we wniosku o prawo pomocy. Skarżący nie wyjaśnił również z jakiego tytułu syn jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Wyjaśnienia te miały na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu syn skarżącego jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ewentualnie pobieraniem renty, w związku z zatrudnieniem. Skarżący nie nadesłał także zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Brak danych dotyczących zgłoszenia syna do ubezpieczenia zdrowotnego i rejestracji syna w urzędzie pracy nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście syn skarżącego nie pozostaje w zatrudnieniu. Skarżący nie udzielił również wyczerpujących informacji, czy syn uzyskuje dochody z tytułu posiadania mieszkania np. z tytułu wynajmu i czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych lub inne dochody związane z gruntem, w tym z tytułu dzierżawy ani też nie udokumentował tych danych. Ponadto mimo, że we wniosku o prawo pomocy podał, że syn posiada 1ha nieużytków rolnych to jednak nie wyjaśnił ani też nie udokumentował, czy syn jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tego tytułu i czy z tego tytułu opłaca składkę. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącego, że syn nie pracuje i nie osiąga dochodów. Brak powyższych danych dotyczących sytuacji syna nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy syn skarżącego nie uzyskuje dochodów z tytuł posiadania gruntu rolnego i udziału we współwłasności mieszkania. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie nadesłał również dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem sprecyzowanych we wniosku o prawo pomocy. Brak tych danych uniemożliwia ocenę, czy wydatki te kształtują się w wysokości podanej we wniosku o prawo pomocy. Natomiast nadesłanie jednie informacji organu rentowego o wysokości dochodu skarżącego i jego żony za 2016 r. nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, ponieważ wybiórcze wykonanie pisma referendarza sądowego nie odzwierciedla pełnej sytuacji dochodowej rodziny skarżącego. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 2 marca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji, skoro skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa, to pozostałe argumenty wskazane przez skarżącego, dotyczące złego stanu zdrowia nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z tych względów należało w pkt I sentencji odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "b" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "b" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.