IV SA/Wr 225/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi S. Sz. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a), art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy S. J. Sz. utrzymano w mocy decyzje własną z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podniesiono, że S. Sz. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (dalej jako ustawa o kombatantach...). Zainteresowany wskazał, że urodził się w miejscowości Ś. na Kresach (powiat P., woj. L.). W lipcu 1945 roku został z innymi członkami rodziny wysiedlony z rodzinnej miejscowości i osadzony -jak to określił - w obozie selekcyjnym w miejscowości B., w którym przebywał do października 1945 roku. Następnie został repatriowany do Polski. Wnioskodawca wskazał, że w obozie w B. przebywał pod nadzorem NKWD, musiał szukać wody i żywności, groziło mu wywiezienie na Sybir. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich wskazując, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów na potwierdzenie osadzenia w obozie selekcyjnym w miejscowości B., a powołani przez stronę świadkowie nie przedstawili żadnych dowodów osadzenia w radzieckim łagrze. S. Sz. w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, z którego treści wynika, że nie zgadza się z wydaną decyzją i wnosi o jej zmianę. Podniósł m.in., że przebywał w obozie w B., a fakt ten potwierdzają powołani przez niego świadkowie. Stwierdził, że był bardzo źle traktowany przez funkcjonariuszy byłego ZSRR, a na swoim terenie był prześladowany przez bandę UPA, przez co musiał nocować w polu w lesie. Brat ojca został wywieziony na Syberię, a część rodziny została pomordowana. Podniósł ponadto, że z tego powodu, iż nie wstąpił do PZPR był traktowany jako człowiek niepewny politycznie. Organ rozpatrując ponownie sprawę stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach... o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z treści tego przepisu wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz, o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach... nie jest wystarczające. Przepisy ustawy o kombatantach... przewidują przyznanie uprawnień w związku z wystąpieniem następujących okoliczności związanych z pobytem zainteresowanej osoby na terytorium b. ZSRR (w przypadku więzień także na terenie Polski): - art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania: w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca I946r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. I ust. 2 (tj. działalnością kombatancką); - art. 3 pkt 2 stanowi, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania: w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2 (tj. działalnością kombatancką lub równorzędną); - art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a) stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR; - i wreszcie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. W sprawie nie ma pierwszorzędnego znaczenia ustalenie, czy wnioskodawca wraz z innymi członkami rodziny przebywał w obozie (miejscu odosobnienia) w B., bowiem nawet udokumentowany pobyt tam nie uprawnia do uzyskania uprawnień kombatanckich. Art. 8 ust. 1 pkt 2 Ustawy o kombatantach... stanowi, że: Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, określi, w drodze rozporządzenia po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a takie więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3 tej ustawy. Realizację upoważnienia ustawowego stanowi Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). Tym samym organ wydający decyzję zasadniczo nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a) Ustawy o kombatantach... . W treści wskazanego Rozporządzenia wprawdzie w § 4 pkt 10 wymieniono więzienie zlokalizowane w B. jako spełniające cechy określone w art. 3 pkt 2 i 4 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy o kombatantach..., ale fakt ten nie przesądza o zasadności żądania zainteresowanego. Z informacji uzyskanej z Instytutu Pamięci Narodowej - Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (pismo z dnia [...], nr [...] oraz pismo z dnia [...], nr [...] wynika jednoznacznie, że w 1945 roku w B. nie istniał obóz /więzienie/ kolonia pracy podległe Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 roku MWD ZSRR. Wymienienie w Rozporządzeniu miejscowości B. odnosi się do aresztu NKWD, który funkcjonował tam w okresie okupacji sowieckiej w latach 1939-1941. Rozporządzenie niestety nie wskazuje jaka konkretnie instytucja o charakterze penitencjarnym i w jakim okresie istniała w danej miejscowości poprzestając na wymienieniu jej nazwy, co może budzić wątpliwości, które jednak można rozwiać dokonując subsumcji stanu faktycznego ustalonego w sprawie pod treść normy konkretnego przepisu. Tutaj należy wskazać, że Kierownik Urzędu jako załącznik do zapytania kierowanego do IPN dołączył kserokopię wniosku i życiorysu F. Sz. -sprawa nr [...], którego relacja praktycznie w-całości pokrywała się z opisem przedstawianym przez zainteresowanego. Analizując stan faktyczny przedstawiony w sprawie przez zainteresowanego (a także inne osoby ubiegające się o przyznanie uprawnień z tytułu osadzenia w obozie w B.) należy wskazać, że już z opisu ich losów wynika, że nie mogli oni przebywać w więzieniu lub obozie podległym NKWD znajdującym się w strukturach GUŁagu. Struktury GUŁagu nie funkcjonowały na obszarze, którego dotyczy meritum sprawy. W świetle sowieckiej procedury karnej nie było możliwe umieszczenie całej rodziny w jednym obozie. Odpowiedzialność karna według sowieckiego kodeksu karnego zaczynała się od 12-tego roku życia, a zatem nie jest możliwe, by 10-letni S. Sz. mógł się znaleźć z rodziną w obozie. Tryb przeniesienia rodziny z miejsca zamieszkania do B. dobitnie wskazuje, że było to przeniesienie w trybie administracyjnym, a nie aresztowanie w rozumieniu prawa karnego. Sowieckie prawo karne nie przewidywało tak niskiego wyroku jak osadzenie w obozie GUŁagu na okres 3 miesięcy. B. była punktem załadunkowym Polaków repatriowanych do Polski na podstawie stosownych porozumień. Kierownik Urzędu posiłkując się w tym zakresie opinią GKŚZpNP ustalił, że repatriacja Polaków z Zachodniej Ukrainy prowadzona była niezwykle brutalnie, a przy tym nieudolnie. W wyniku tej nieudolności ludność zwieziona na stację załadowania całymi tygodniami była zmuszona na nich koczować, ponieważ nie przygotowano na czas składów kolejowych. Repatriacja na tym terenie miała charakter przymusowy, co uzasadnia subiektywne przekonanie wnioskodawcy (i innych osób ubiegających się o przyznanie uprawnień z tego tytułu) o represyjności działań władz ZSRR względem jego osoby w czasie repatriacji do Polski. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję S. Sz. ponownie powołał się na fakt przebywania w obozie w B. (lipiec-wrzesień 1945r.), pod nadzorem władz ZSRR i wojska. Podniósł, że warunki pobytu w tym miejscu urągały godności człowieka. Próba protestu kończyła się zsyłką na Syberię lub do gułagu a nawet zabójstwem. Transport do Polski na Ziemie Zachodnie także odbywał się w warunkach urągających godności człowieka. W Polsce, pod byle pretekstem rodzina była nachodzona przez funkcjonariuszy UB. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle tych przepisów zbadania przez Sąd wymaga kwestia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami cytowanej wyżej ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), a także przepisami procedury administracyjnej. Oceniając decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które stanowiłoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jako materialnoprawna podstawa zaskarżonej decyzji wskazane zostały art. 22 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Określone w tej ustawie uprawnienia kombatanckie przysługują – zgodnie z jej art. 21 – "osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 ...". Stosownie zaś do art. 22 ust. 1 "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ... na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby...". Złożony przez S. Sz. wniosek dotyczył faktów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. "a". Wskazany przepis stanowi, że przepisy ustawy o kombatantach (...) stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, zaś represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyń politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, Z przytoczonego przepisu, wynika, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może przyznać uprawnień kombatanckich, jeżeli nie zostaną potwierdzone fakty, o których mowa w art. 4, a złożony przez osobę zainteresowaną wniosek nie jest "udokumentowany" - przy czym trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 80 kpa, to, czy dana okoliczność została udowodniona Kierownik Urzędu zobligowany jest oceniać "na podstawie całokształtu materiału dowodowego". Wprawdzie stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). W tym kontekście należy podkreślić, że z akt sprawy wynika, że organ kombatancki poddał rzeczywiście wnikliwej analizie stan faktyczny sprawy, konfrontując oświadczenia strony z stosownymi informacjami nadesłanymi przez Instytut Pamięci Narodowej (informacje z dnia [...] i z dnia [...], radzieckim ustawodawstwem karnym obowiązującym w tym okresie i innymi dokumentami sprawy, a sama ocena odpowiada wymogom art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena dowodów nie została skutecznie podważona przez skarżącego. W świetle ustaleń dokonanych przez organ na wynik rozstrzygnięcia nie mogły wpłynąć oświadczenia świadków F. Sz. i L. A., którzy nie udokumentowali faktu przebywania w radzieckim łagrze. Kwalifikacji sprawy nie mogły także zmienić inne okoliczności, podnoszone przez skarżącego, jak sposób traktowania przez funkcjonariuszy b. ZSRR warunki pobytu w B., prześladowanie przez członków UPA, wojenne losy członków rodziny skarżącego, warunki transportu na Ziemie Zachodnie, niechciane kontakty z funkcjonariuszami UB, gdyż ustawa o kombatantach wśród zamkniętego wyliczenia sytuacji uprawniających do uzyskania uprawnień kombatanckich nie wymienia wskazanych wyżej okoliczności podsumowanych przez skarżącego. Dla porządku należy zauważyć, że mimo iż obie decyzje wyraźnie odmawiają przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich na zasadzie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. "a" ustawy o kombatantach to w podstawie prawnej decyzji z dnia 6 listopada 2006r. wskazano także art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. "b" tej ustawy (przebywanie na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR). Z okoliczności sprawy nie wynika, by przepis ten mógł być odniesiony do sytuacji skarżącego, który zresztą nie powoływał się na ujęte w nim okoliczności nabycia uprawnień. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powołanej wyżej, orzeczono jak w sentencji.