IV SA/Wr 232/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant: referent Ksawery Sobczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2024 r. nr SKO 4511.10.2024 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi M. K. - od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), zawierającą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że pismem z 14 sierpnia 2023 r. (data wpływu do organu) skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłaty miesięczne za dom (w tym energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych – szamba, podatek od nieruchomości), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK oraz żywności dietetycznej i obuwia letniego. Decyzją z 15 listopada 2023 r. (MOPS/ZTPS2/ZCS/001479/2023) organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do specjalnego zasiłku celowego z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i dokonania ustaleń faktycznych dotyczących aktualnej sytuacji bytowej rodziny strony. Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżąca (lat 47) i jej siostra bliźniaczka M. M., są zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. W skład rodziny wchodzi również matka skarżącej (M. M.), która uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.156,89 zł (świadczenie emerytalne obciążone jest potrąceniem komorniczym w wys. 511,67 zł). Organ I instancji podkreślił, że dochodu skarżącej ustalić nie można, ze względu na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Gdyby jednak przyjąć za dochód rodziny tylko emeryturę matki skarżącej, to jej wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 1800 zł (3 x 600 zł). Organ I instancji wskazał również, iż wyznaczył skarżącej dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. 4 i 12 września 2023 r., w godzinach 11:00 - 14:00. Ponadto poinformował, że gdyby ww. terminy nie odpowiadały skarżącej, powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. Pouczył też, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić, zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze. zm., dalej: u.p.s.), podstawę odmowy przyznania pomocy. Powyższe zawiadomienie skarżąca odebrała 28 sierpnia 2023 r., a więc przed upływem obu wyznaczonych terminów. Zgodnie z wyznaczonymi wyżej datami, pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu. Brama wejściowa na teren posesji była zamknięta, a nie ma przy niej dzwonka. Pomimo stukania w furtkę, nikt z domowników nie wyszedł do pracowników socjalnych. Organ I instancji wskazał, że ostatni wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej został przeprowadzony ponad trzy lata temu. Organ podkreślił, że nie może opierać się na gromadzonych dokumentach w okresie korzystania z pomocy finansowej, bez ustalenia aktualnej sytuacji rodziny. Organ stwierdził również, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać w Polsce stan zagrożenia epidemicznego (związany z zakażeniem wirusem SARS CoV - 2). Poinformował także, że stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zawiadomieniem z 13 września 2023 r. (odebranym 2 października 2023 r.) skarżąca została poinformowana m.in. o możliwości wypowiedzenia się odnośnie do zgromadzonych przez MOPS dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także o konsekwencjach braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ustosunkowując się do treści zawiadomienia strona ponownie podkreśliła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, zaskarżoną decyzją z 23 stycznia 2024 r. (4511.10.2024), utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu SKO w pierwszej kolejności przywołało regulacje art. 2-3, art. 8, art. 39 oraz art. 41 u.p.s. traktujące o instytucji i zadaniach pomocy społecznej, w tym również dotyczące przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Dalej – przywołując przepisy art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4a u.p.s. – SKO dowodziło, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że brak zgody na jego przeprowadzenie skutkuje odmową przyznania świadczenia. SKO przeprowadziło również szerszy wywód wskazujący na to, że wydanie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego może nastąpić po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w przypadku osób ubiegających się ponownie o to świadczenie po przeprowadzeniu jego aktualizacji, przy czym wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W tej mierze SKO wskazało na orzeczenia sądów administracyjnych. SKO wskazało, że skarżąca we wniosku z 14 sierpnia 2023 r., jak i w odwołaniu, wyraźnie wyartykułowała, że wywiad jest zmuszona przeprowadzić wyłącznie telefonicznie i pisemnie, w formie oświadczenia. Jednocześnie, wbrew swoim deklaracjom, od kilkudziesięciu miesięcy nie nawiązała kontaktu telefonicznego z MOPS, a jego pracownicy nie mogą z kolei zadzwonić do skarżącej, ponieważ nie znają jej numeru telefonu. Pracownicy socjalni, w związku z regularnym napływem wniosków skarżącej o udzielenie pomocy, wielokrotnie stawiali się w jej miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu. Nigdy nie zostali wpuszczeni na posesję. Za każdym razem brama wjazdowa była zamknięta na klucz i żadna z domowniczek do nich nie wyszła. SKO wskazało na przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. i podkreśliło obowiązek współdziałania beneficjenta pomocy społecznej. SKO zwróciło również uwagę, że przeprowadzenie wywiadu w sposób przewidziany w art. 15o ustawy covidowej, w tym na podstawie rozmowy telefonicznej oświadczenia, ma charakter fakultatywny i jest możliwe szczególnie w sytuacji poddania osoby kwarantannie, w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej (co nie dotyczy skarżącej, ani jej rodziny). Przeprowadzanie wywiadu w tej formie jest wyjątkiem od zasady, którą jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. SKO podkreśliło, że niezrozumiała postawa skarżącej, rodzi pytania o jej przyczynę i dodatkowo sprawia, iż przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania jest konieczne. SKO zaakcentowało, że zasadności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego nie wykluczała również sytuacja zdrowotna skarżącej, która nie była poddana kwarantannie czy izolacji. Jednocześnie w odwołaniu skarżąca nie wskazała na istnienie innego typu przeszkód, które uniemożliwiałyby przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Skarżąca nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, celem ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, czy ustosunkowania się do zawiadomienia z 13 września 2023 r. SKO wskazało, że z urzędu wie, że sytuacja tak utrzymuje się od kilku lat. Skarżąca praktycznie każdorazowo podejmuje korespondencję od organu po dwukrotnym jej awizowaniu, w przypadku zawiadomienia o terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego z reguły miało to miejsce po kilku dniach od zaplanowanego terminu jego przeprowadzenia. Nie podejmuje również żadnych starań celem umożliwienia pracownikom organu przeprowadzenia wywiadu. Co ma szczególne znaczenie, zważywszy, że pracownicy socjalni nie mają możliwości nawiązania telefonicznego kontaktu ze skarżącą, ponieważ ta utrzymuje, że własnego telefonu nie posiada. Nie ma również możliwości wejścia na teren posesji skarżącej (z uwagi na zamknięcie bramy łańcuchem i kłódką, czy brak dzwonka). SKO przypomniało, że w okresie w którym skarżąca umożliwiała organowi ustalenie jej aktualnej sytuacji życiowej, organ wspierał ją finansowo w zaspokajaniu zgłaszanych potrzeb. Z uwagi na wielokrotne korzystanie z pomocy społecznej skarżąca wie, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych z udziałem środków publicznych, musi zostać poprzedzone oceną ich faktycznego istnienia oraz ustaleniem zakresu wydatków koniecznych na ich zaspokojenie, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. SKO podkreśliło, że w sprawie organ pomocy społecznej zaproponował skarżącej dwa terminy na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, tj. 4 i 12 września 2023 r. Zawiadomienie o powyższym fakcie skarżąca odebrała 28 sierpnia 2023 r., a więc przed upływem obu terminów o przeprowadzeniu wywiadu. Skarżąca została więc prawidłowo poinformowana o terminie przeprowadzenia wywiadu, jednak pomimo obecności pracowników socjalnych w miejscu jej zamieszkania w terminie wskazanym na przeprowadzenie wywiadu, nie wpuściła ich do domu, ani na teren posesji. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca swoim postępowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji), celem ustalenia w sposób obiektywny i niebudzący wątpliwości, jej sytuacji rodzinnej. Okoliczność ta – stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s. – sama w sobie uzasadnia odmowę udzielenia stronie wnioskowanej pomocy. Poza tym SKO, odnosząc się do informacji zawartej w odwołaniu, iż dochód rodziny stanowi kwota 1 645,22 zł netto, pobierana przez M. M. - matkę skarżącej, z tytułu emerytury i dodatku pielęgnacyjnego, wyjaśniło dodatkowo, że tak ustalony dochód został przez skarżącą nienależnie pomniejszony o potrącenie komornicze w wys. 511,67 zł. Potrącenia komornicze bowiem, wynikające z zaciągniętych wcześniej zobowiązań nie zostały przez ustawodawcę zaliczone do katalogu przesłanek wpływających na pomniejszenie dochodu rodziny, a który to katalog ma charakter zamknięty i znajduje unormowanie w art. 8 ust. 3 u.p.s.. Należy więc stwierdzić, że znany dochód rodziny skarżącej to kwota w wys. 2.156,89 zł (1 645,22 zł + 511,67 zł) pobierana przez matkę strony w pełnej wysokości, z tytułu emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego. Dochód ten jest wyższy od kryterium dochodowego trzyosobowej rodziny, które wynosi 1.800 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca uznała decyzję SKO za krzywdzącą, zaś w jej uzasadnieniu przywołała okoliczności odnoszące się do zasadności udzielenia jej wnioskowanej pomocy. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem 25 lutego 2025 r. ustanowiony, w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat z urzędu, podtrzymał skargę oraz wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Ponadto pełnomocnik strony skarżącej wniósł – w dniu rozprawy – dodatkowe pismo, podtrzymujące i (dodatkowo) rozszerzające zarzuty zawarte w skardze poprzez zarzucenie organom naruszenia: - art. 39 w zw. z art 107 ust. 4a u.p.s. społecznej poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca w sposób dorozumiany nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co skutkowało odmową przyznania jej pomocy w formie zasiłku, podczas gdy skarżąca wnioskowała o przeprowadzenie wywiadu w formie rozmowy telefonicznej i poprzez pisemne oświadczenia, a organ w żaden sposób nie wskazał z jakiego powodu uznano, iż wywiad musi być przeprowadzony w miejscu zamieszkania, a tym samym zarazem dlaczego nie może zostać uwzględniony wniosek skarżącej oraz zaniechanie przeprowadzenia wywiadu telefonicznie, zwłaszcza, iż na nieruchomości zamieszkiwanej przez skarżącą nie ma dzwonka, tym samym nie sposób stwierdzić, aby skarżąca nie wpuszczając pracowników MOPS na posesję sprzeciwiła się przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego; - art. 8 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe, podczas gdy jedyny dochód w gospodarstwie rodzinnym skarżącej stanowi emerytura jej matki powiększonej o dodatek pielęgnacyjny, który nie stanowi dochodu w rozumieniu ww. przepisów; - art. 8 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe, podczas gdy jedyny dochód w gospodarstwie rodzinnym skarżącej stanowi emerytura jej matki, która pozostaje obciążona zajęciem komorniczym w wysokości 511,67 zł, w rezultacie egzekwowane przez komornika kwoty nie powinny być wliczane do dochodu rodziny; - art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1, 3 oraz 4 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego, podczas gdy skarżąca nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazła, a to w szczególności z uwagi na zły stan zdrowia jej oraz członków jej najbliższej rodziny, jednocześnie rodzaj, forma i rozmiar świadczeń o których przyznanie wnioskowała skarżąca pozostawały odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy; - art 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia przez organ I i II instancji okoliczności faktycznych sprawy, brak wyczerpującego zebrania całego koniecznego materiału dowodowego w sprawie, uniemożliwienie skarżącej odbycia rodzinnego wywiadu środowiskowego w formie rozmowy telefonicznej, w rezultacie brak przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego wniosków dowodowych, brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji w sprawie; - art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie przez organ w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo iż zasługuje ona na uchylenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę wskazane kryteria kontroli należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że sprawy skarżącej w analogicznym stanie faktycznym były już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd (np. IV SA/Wr 76/24, IV SA/Wr 78/24). Wyrażone w nich stanowisko Sąd – w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę – w całości popiera, co znajduje wyraz w treści uzasadnienia. W okolicznościach sprawy przedmiotem sporu pozostaje ocena, czy zasadnie odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego z uwagi na uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia w wyznaczonym przez organ I instancji terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że zgodnie z art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze. zm., dalej: u.p.s.), w brzmieniu obowiązującym w sprawie, zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium, wynoszącego dla osób samotnie gospodarujących i osób w rodzinie w okresie od 1 stycznia 2022 r. odpowiednio po 776 zł i 600 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - pkt 15 u.p.s., tj.m.in. niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. Przyznaniu celowej pomocy finansowej służy zasiłek celowy, który w myśl art. 39 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Przyznaniu celowej pomocy finansowej, dla osób przekraczających kryterium dochodowe, służy natomiast specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Według natomiast art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie zaś z regulacjami § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną – w miejscu zamieszkania lub pobytu – (co istotne w sprawie) w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia. Dodać należy, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA z 23 maja 2017 r., I OSK 3469/15, LEX nr 2325373). Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest zatem obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwienie przez wnioskodawcę e przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można zastąpić czynności wywiadu środowiskowego innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21, LEX nr 3267412). Podkreślenia również wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Zdaniem Sądu, SKO trafnie zatem podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej było ustawowo wymagane. Uzasadniał to (przede wszystkim) ponad trzyletni brak bezpośredniego kontaktu pracowników socjalnych ze skarżącą w miejscu jej zamieszkania Jednocześnie trudno zgodzić się z zarzutem podniesionym w piśmie z 25 lutego 2025 r., aby "organ nie wskazał z jakiego powodu uznano, że wywiad musi być przeprowadzony w miejscu zamieszkania". Z treści zaskarżonej decyzji wyraźnie bowiem wynika, że organ szczegółowo przywołał uregulowania prawne w tym zakresie (art. 107 ust. 4 u.p.s. w związku z § 3 ust. 1 i ust. 2 ww. rozporządzenia) i odniósł je do sytuacji skarżącej. Na marginesie wskazać należy, że zarzuty zawarte w piśmie odnoszą się do uregulowania z art. 39 u.p.s. (zasiłek celowy), podczas gdy sprawa dotyczy specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.). Dalej wskazać należy, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że organ I instancji wyznaczył skarżącej dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. 4 i 12 września 2023 r., w godzinach 11:00 - 14:00. Ponadto poinformował, że gdyby ww. terminy nie odpowiadały skarżącej, powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. Pouczył też, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., podstawę odmowy przyznania pomocy. Zawiadomienie to skarżąca odebrała 28 sierpnia 2023 r., a więc przed upływem obu wyznaczonych terminów. W terminach tych podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Próba ta okazała się jednak bezskuteczna. Skarżąca nie wpuściła pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji. Równocześnie Sądowi z urzędu wiadomo, że w innych postępowaniach administracyjnych, toczących się przed SKO we Wrocławiu, a które były przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, organ I instancji kilkukrotnie podejmował bezskuteczne próby wejścia do domu zajmowanego przez skarżącą. Przyczyną tego było m.in. zachowanie skarżącej, która nie wpuszczała pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji. Okoliczności te wskazują zatem jednoznacznie, że skarżąca miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu i formie wskazywanej przez organ, jako niezbędnego warunku rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Poza tym, była również świadoma konsekwencji wynikających z uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania, gdyż została o tym prawidłowo pouczona w zawiadomieniu 13 września 2023 r. Pomimo tego, działania strony skarżącej skutecznie uniemożliwiły przeprowadzenie tego obligatoryjnego dowodu. Nie sposób również nie zauważyć, że skarżąca czy to w treści wniosku z 14 sierpnia 2023 r., czy to w treści pisma z 28 sierpnia 2023 r. wyraźnie podkreślała (pomimo prawidłowych pouczeń organów w tym zakresie), że wywiad jest zmuszona prowadzić wyłącznie telefonicznie i pisemnie, w formie oświadczenia, czy też wręcz wprost że "nie wyraża na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania". Trudno zatem zgodzić się z zarzutem, iż skarżąca jedynie "w sposób dorozumiany nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejsca jej zamieszkania " (tak jak to wynika z pisma pełnomocnika z 25 lutego 2025 r.), skoro skarżąca wyartykułowała swoją wolę w tym zakresie wprost w ww. pismach, na co słusznie zwrócił uwagę organ. Bezzasadny jest nadto zarzut "zaniechania przez organy" przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu w formie rozmowy telefonicznej. Podkreślenia bowiem wymaga, że z treści zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że organ – w zakresie wniosków skarżącej o przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej, czy też pisemnej – odniósł się do uregulowań ustawy covidowej i wskazał przyczyny dla których w sytuacji skarżącej wnioskowana przez nią forma przeprowadzenia wywiadu nie mogła znaleźć zastosowania w sprawie. Zgodnie z treścią art. 15o tej ustawy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Organ prawidłowo zatem przyjął, że treść powyższego przepisu wskazuje jednoznacznie, że możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej musi być traktowane jako wyjątek od reguły, a samo odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu winno wynikać z podejrzenia zakażenia lub wystąpienia choroby zakaźnej. Jako szczególny przykład sytuacji kwalifikującej się do przeprowadzenia wywiadu za pośrednictwem środków wymienionych w art. 15o ustawy covidowej wskazano poddanie osoby, czy rodziny, u której miał zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy, kwarantannie. Tymczasem – jak wynika z akt sprawy – w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności, które w myśl powyższej regulacji kwalifikowałyby przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w szczególnej formie opisanej w art. 15o ustawy covidowej. Poza tym, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy 14 sierpnia 2023 r., podczas gdy stan zagrożenia epidemicznego przesłał już obowiązywać z dniem 1 lipca 2023 r., a tym samym już tylko z tegoż powodu zarzuty podniesione w piśmie związane z "uniemożliwieniem skarżącej odbycia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej", czy też nieprawidłowe "zaniechanie przeprowadzenia wywiadu" w formie szczególnej, należało uznać za chybione. A poza tym, w sprawie nie wystąpiły przecież okoliczności, które w myśl powyższej regulacji uzasadniałyby przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w szczególnej formie opisanej w art. 15o ustawy covidowej. Zarówno w stosunku do skarżącej, jej siostry oraz matki, nie istniało już przecież podejrzenie zakażenia, czy wystąpienia choroby zakaźnej. Zarówno strona, jak też członkinie jej rodziny, nie byli także poddani kwarantannie lub izolacji. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw do zaniechania przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Skarżąca nie przedstawiła również żadnego argumentu uzasadniającego przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca nie podjęła jakiejkolwiek próby nawiązania kontaktu z pracownikami socjalnymi w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, czy też ustosunkowania się do zawiadomienia o zebranym w sprawie materiale dowodowym, w którym podkreślono ponownie konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co ma szczególne znaczenie, zważywszy, że pracownicy socjalni nie mają możliwości nawiązania telefonicznego kontaktu ze stroną, która nie podała im numeru telefonu, utrzymując, że własnego telefonu nie posiada. W konsekwencji powyższego, w ocenie Sądu, procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie zatem uznały, iż postępowanie skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które, jak wcześniej wskazano, jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić (i stanowi w sprawie) powód wydania decyzji odmownej. Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wynika dostatecznie, że skarżąca nie miała woli współdziałania z organem. Skarżąca zresztą sama wyraźnie zaakcentowała, że "nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu jej zamieszkania", a tym samym nie można zrzucić organom naruszenia art. 107 ust. 4a u.p.s. Toteż – już tylko z tegoż powodu – zasadnie doszło do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, a tym samym dalsze zarzuty zawarte w piśmie z 25 lutego 2025 r. zmierzające w istocie do wykazania, że organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 8 u.p.s., czy też wydając decyzje naruszyły art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1-4 u.p.s. są nieuzasadnione. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego był brak możliwości przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, który miał przecież na celu ustalenie jej aktualnej sytuacji życiowej i bytowej (materialnej). Brak współpracy skarżącej w tym zakresie, a tym samym brak realizacji przez nią ustawowego obowiązku współdziałania, o którym mowa w art. 4 u.p.s. uniemożliwiło dokonanie aktualnych ustaleń. Poza tym, na marginesie wskazać należy, że w pomocy społecznej za dochód musi być uznany zasiłek pielęgnacyjny (wyrok NSA z 12 kwietnia 2016 r., IOSK 1841/14, LEX nr 2111032). Z treści przepisów art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. wynika bowiem, że ustawodawca, po pierwsze jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, po drugie taksatywnie wymienił składniki, których się do niego nie wlicza, a po trzecie konstrukcja prawna niewliczania do dochodu określonych składników nie pozwala na rozszerzającą interpretację przepisu art. 8 ust. 4 u.p.s., bowiem enumerację negatywną w nim określoną uznać należy za zamkniętą. Zasiłek pielęgnacyjny podlega zaliczeniu do dochodu warunkującego przyznanie prawa do zasiłku okresowego, co w sposób jednoznaczny wynika z treści art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie jest on bowiem wymieniony w art. 8 ust. 4 u.p.s. wśród świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia wskazanych w piśmie z 25 lutego 2025 r. przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art 107 § 3 k.p.a.). Wydanie kwestionowanych decyzji poprzedziło bowiem dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięć (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi również cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organów, wyjaśniono podstawy prawne podjętych rozstrzygnięć z przytoczeniem właściwych przepisów prawa. W konsekwencji czego, również zarzut naruszenia art. 136 i 138 k.p.a.. należało uznać za niezasadny. Uznając, zatem że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości (pkt I sentencji wyroku). O wynagrodzeniu pełnomocnika ustawionego w ramach pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).