IV SA/Wr 234/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata M. L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 234/16 w przedmiocie odmowy przyznania adwokatowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A.G. na działanie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" we W. w przedmiocie podwyższenia opłaty za użytkowanie mieszkania własnościowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę A. G. na działanie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" we W. w przedmiocie podwyższenia opłaty za użytkowanie mieszkania własnościowego. W dniu 21 lipca 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie wniosku. Pismem z dnia 3 sierpnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego z urzędu adwokata M. L.. Pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 11 października 2016 r., nadesłanym w odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 5 października 2016 r. wzywające go do wskazania, kiedy doręczona mu została informacja o wyznaczeniu pełnomocnikiem skarżącego w sprawie, poinformował, że o fakcie wyznaczenia pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie dowiedział się dopiero w dniu 10 października 2016 r. w związku z doręczeniem mu wspomnianego pisma Sądu z dnia 5 października 2016 r. Nie otrzymał natomiast korespondencji ORA zawierającej tego rodzaju zawiadomienie. Pismem z dnia 14 października 2016 r. pełnomocnik z urzędu poinformował Sąd, że zbadał akta sprawy i nie znalazł podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Do pisma dołączył sporządzoną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wskazane wyżej pismo zawierało również wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r. tutejszy Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania adwokatowi ustanowionemu z urzędu od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W zasadniczych motywach rozstrzygnięcia referendarza wskazano, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801; dalej: rozporządzenie) dlatego wynagrodzenie nie mogło zostać przyznane. Od powyższego postanowienia adwokat M. L. wniósł sprzeciw. Nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza sądowego podniósł, że postanowienie jest niezrozumiałe. Oświadczył, że w piśmie z dnia 14 października 2016 r. zawarł wniosek o "zasądzenie od Skarbu Państwa (...) kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (...)". Zdaniem pełnomocnika z urzędu treść wniosku, a przede wszystkim zawarta w nim adnotacja o nieopłaceniu kosztów pomocy prawnej, z oczywistych względów musi być interpretowana jako oświadczenie w rozumieniu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia (...). Składając bowiem wniosek nie wnosił o przyznanie kosztów pomocy prawnej, a kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, z czego w sposób oczywisty wynika, że koszty te nie zostały opłacone. Wszelka odmienna interpretacja powyższego oświadczenia pozostaje w opozycji do zasad logicznego rozumowania. Nadto pełnomocnik z urzędu stwierdził, że brak jest jakiegokolwiek przepisu rozporządzenia przytoczonego przez referendarza sądowego, który wskazywałby na treść wymaganego oświadczenia, co pozostawia dowolność w zakresie jego formułowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. Zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, który uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Słusznie zaznaczył referendarz, że stosownie do § 3 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z przepisu tego zatem wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Jednocześnie prawidłowo podkreślił, że z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.) wynika, iż brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14). Właściwie też wskazał, że stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., skoro przepis § 20 rozporządzenia z dnia 28 września 2016 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Nie ulega wątpliwości, jak przyjął referendarz sądowy, że rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia. Nie zawiera go również żadne inne pismo procesowe przedłożone w sprawie. Wobec powyższego niesłuszne jest zatem stanowisko adwokata z urzędu, że samo złożenie wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest wystarczające, jak również, że treść wymaganego oświadczenia nie została sprecyzowana w przepisach rozporządzenia. W jego § 3 wyraźnie jest mowa o tym, że powinno zawierać stwierdzenie, iż opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Tego rodzaju oświadczenia pełnomocnik jednak w żadnym czasie nie przedłożył. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie opłacenia opłat za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono taki warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Dlatego wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących przyznaniu prawa pomocy, z charakteru pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu oraz treści innych wniosków tego pełnomocnika. W przypadku złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), oczekuje się od niego - z racji zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – realizacji przy podejmowaniu każdej czynności procesowej dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stąd też niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a.. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych, tj. zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Powyższe stanowisko zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 625/05 (niepubl.) uznając, że treść § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., a w szczególności użyte wyrażenie "powinien zawierać", nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sąd wskazał również, że oświadczenie to nie jest elementem formalnym wniosku, ale stanowi zasadniczy składnik uzasadnienia tego wniosku. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, publ. Lex nr 242945) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Gd 373/04, publ. Lex nr 235283). W związku z powyższym, na podstawie art. 260 w związku z art. 250 § 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.