IV SA/Wr 240/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA – Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Decyzją administracyjną z dnia [...] r. nr [...] , wydaną z upoważnienia Prezydenta W. , Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. , na podstawie art. 104 ust. 1, 2, 3 w związku z art. 38 ust. 1, art. ust. 1, pkt 1, ust. 2 pkt 1 , art. 8 ust. 1, pkt 1, art. 6 pkt 16, art. 98, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 z późn. zm), zwanej dalej ustawą, uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 12 marca 2004 r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz upoważnienia nr 13/JO/04 Prezydenta Wrocławia - określił kwotę [...] zł, jako świadczenie nienależnie pobrane przez M. G. za miesiąc [...] r. i określił, że należność podlega zwrotowi w terminie do [...] r. Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wnosząc o jej uchylenie. M. G. podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. ([...]) zmieniająca decyzję z dnia [...] r. ([...]) o przyznaniu zasiłku okresowego na [...] i [...] r., została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] r. ([...] ), a postępowanie w tej sprawie umorzone. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że organ pierwszej instancji może w tej samej sprawie wszcząć tylko jedno postępowanie administracyjne, zatem wszczynając koleje postępowanie i rozstrzygając w tej samej sprawie, organ przekroczył swoje kompetencje i uprawnienia oraz w rażący sposób naruszył prawo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 98 i art. 104 ust. 1 i ust. 3 , w związku z art. 38 i art. 6 pkt 16 ustawy, po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uzasadniając powyższą decyzję uznał, że w czasie korzystania z zasiłku okresowego przyznanego na [...] i [...] r. - decyzją organu pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. - uległa zmianie sytuacja dochodowa M. G. , gdyż podjął on zatrudnienie, a uzyskany przez niego dochód przekroczył kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. O tej zmianie strona nie poinformowała organu pierwszej instancji, mimo stosownego pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...] r. Organ wskazał, że w powyższej sytuacji, zasiłek okresowy otrzymywany przez M. G. w [...] r., kwocie [...] zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej podlega zwrotowi. Zgodnie natomiast z art. 104 ust. 3 przytoczonej ustawy wysokość należności podlegających zwrotowi ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie administracyjne, zakończone decyzją Kolegium z dnia [...] r. dotyczyło innej sprawy, a mianowicie zmiany decyzji organu pierwszej instancji z dni [...] r. o przyznaniu M. G. zasiłku okresowego. W powyższym postępowaniu z przyczyn proceduralnych postępowanie to zostało przez Kolegium umorzone. Fakt ten w ocenie organu drugiej instancji nie wykluczał dochodzenia, w odrębnym postępowaniu zwrotu nienależnie pobranego zasiłku okresowego – jak to miało miejsce w przypadku M. G. W dniu [...] r. M. G. przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi M. G. , powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a także w piśmie uzupełniającym do skargi stwierdził, że Zespół Terenowy Pomocy Społecznej we W. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. dopuściły się matactwa faktami oraz matactwa prawnego, przez co obie instancje decyzyjne w postępowaniu przekroczyły swe uprawnienia. Zdaniem skarżącego MOPS nie mógł wznowić postępowania w powyższej sprawie o symbolu, gdyż zostało ono wcześniejszą decyzją umorzone. Innym zarzutem skarżącego jest fałszywe stwierdzenie organu administracji, że nie poinformował o podjętej pracy, gdyż zdaniem skarżącego, wbrew tym twierdzeniom, o podjęciu pracy poinformował on panią I. T. – specjalistę ds. zatrudnienia która jest pracownicą MOPS we W . Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu ostatecznej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze organ wskazał, że w ustawie o pomocy społecznej uwzględnione są sytuację związane z przeciwdziałaniem nadużywania świadczeń z pomocy społecznej i ustawodawca uczynił to w dwóch odrębnych sferach, które tylko w niewielkim zakresie wiążą się ze sobą. Organ podkreślił, że celem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji było ustalenie, czy w sytuacji osoby, która otrzymała świadczenia z pomocy społecznej doszło do pobrania nienależnego świadczenia i ustalenia kwoty tego świadczenia podlegającej zwrotowi. Natomiast postępowanie zakończone decyzją o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej miało całkowicie niezależny charakter. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 przytoczonej ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trwałość wykładni tych przepisów. Sady administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 98 i art. 104 ust. 1 i ust. 3, w związku z art. 38 i art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Art. 98 tej ustawy o pomocy społecznej stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny. Wysokość tych należności podlegających zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej – art. 104 § 3 ustawy. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, użyte w tej ustawie, w oparciu o przepisy której wydana została zaskarżona decyzja, określenie świadczenie "nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W przedmiotowej sprawie niesporne jest to, że w dniu [...] r. skarżący podjął pracę w przedsiębiorstwie prywatnym "J.". Niespornym w sprawie jest także fakt przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania zasiłku z pomocy społecznej. W aktach sprawy nie zachowała się, natomiast żadna informacja ani pismo skarżącego informujące o podjęciu pracy. Art. 106 ust. 5 ustawy upoważnia organ do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku pobrania nienależnego świadczenia. Decyzja o przyznaniu świadczenie w formie zasiłku okresowego od miesiąca [...] do [...] r. w wysokości [...] zł na rzecz M. G. została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego we W. decyzją z dnia [...] r. ([...] ). Powyższa decyzją stała się prawomocna. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przypadku, gdy decyzja przyznająca uprawnienie przestała funkcjonować w obrocie prawnym (tak jak to miało miejsce w powyższym przypadku), należało wszcząć postępowanie administracyjne w celu ustalenia nienależnie pobranego świadczenia, jego wysokości i wydania stosownej decyzji. Formę załatwienia sprawy wyznaczają przepisy prawa materialnego oraz, w ograniczonym zakresie, przepisy prawa procesowego (art. 149 § 3, art. 151, art. 157 § 3, art. 158 kodeksu postępowania administracyjnego). Przepisy te tworzą podstawę prawną wydania decyzji. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej zawartej w powołanych byłoby przepisach obwarowane sankcją nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W związku z powyższym art. 104 k.p.a. nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej do wydania decyzji, a podstawy te muszą wynikać ze szczególnego przepisu prawa materialnego bądź prawa procesowego. W przedmiotowej sprawie organ prawidłowo wskazał jako podstawę do wszczęcia postępowania i wydania decyzji administracyjnej przepisy z prawa materialnego, czyli art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut podniesiony przez skarżącego, że organy administracji wydając przedmiotową decyzję przekroczyły swoje uprawnienia i kompetencje. Sąd zauważa, iż na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby dla osoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może w drodze decyzji odstąpić od żądania takiego zwrotu. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest uzasadniona i nie podlega uwzględnieniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.