IV SA/Wr 241/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości. Decyzją z [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej "organ") po rozpatrzeniu odwołania Z. R. (dalej "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...]) odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego "z przeznaczeniem na życie, leki i inne potrzeby bytowe, składki na ubezpieczenie zdrowotne, zakup pralki ładowanej od góry". Jak wynika z motywów zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej, skarżący wnioskiem z 28 XII 2017 r. zwrócił się za pośrednictwem poczty elektronicznej m.in. z żądaniem przyznania zasiłku celowego "z przeznaczeniem na życie, leki i inne potrzeby bytowe, składki na ubezpieczenie zdrowotne, zakup pralki ładowanej od góry". W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący jest osobą czystą, zadbaną, adekwatnie ubraną do pory roku, nie sprawia wrażenia niedożywionego zaś w mieszkaniu panuje duży ład i porządek. Skarżący odmówił okazania pracownikowi socjalnemu kuchni, lodówki i łazienki. Odmówił odpowiedzi na pytanie o posiadanie komputera, wskazał zaś że posiada 3 lub 4 telefony komórkowe, aktywne bez ładowania. Skarżący nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, a według oświadczenia nie uzyskuje żadnych dochodów, poza przyznanym dodatkiem mieszkaniowym. Nie uzyskuje również pomocy od rodziny ani osób trzecich. Skarżący nie wyraził zainteresowania adresami wrocławskich jadłodajni, odmówił również podpisania przedłożonego mu kontraktu socjalnego przewidującego zobowiązanie skarżącego do ustalenia terminu wizyty u doradcy zawodowego i do rejestracji we właściwym urzędzie pracy oraz zobowiązanie pracownika socjalnego do informowania o możliwościach pomocowych i motywowania skarżącego do wystąpienia o umorzenie zaległości czynszowych lub ich odpracowania. W ocenie organów obu instancji, wobec braku współdziałania przez skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, wystąpiły podstawy do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócono również uwagę, że warunki życia skarżącego ustalone w toku wywiadu środowiskowego nie wskazują, by obecna sytuacja ekonomiczna zagrażała jego życiu i zdrowiu. Zaznaczono przy tym, że skarżący decyzją Prezydenta W. z dnia [...]otrzymał zasiłek celowy na zakup pralki w kwocie 1 250 zł. Skarżący oświadczył później, że pralki nie kupił. Obecnie natomiast nie wskazał skąd wziął środki na zakup pralki, która się rzekomo zepsuła i pralki tej zresztą nie okazał. W skardze na powyższą decyzję, uzupełnionej pismem z dnia 3 VII 2018 r., zarzucono naruszenie przepisów prawa wnosząc o: stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa; przeprowadzenie postępowania mediacyjnego; przesłuchanie Prezydenta Wrocławia w charakterze świadka; przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu prawa administracyjnego; zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że decyzja zagraża jego bezpieczeństwu oraz porządkowi prawnemu. Zwrócił uwagę, że pismem z dnia 11 I 2018 r., po zapoznaniu się z aktami sprawy zażądał od organu pierwszej instancji "transkrypcji i wykładni" okazanych mu dokumentów zgromadzonych w sprawie, bowiem według skarżącego są one nieczytelne i niezrozumiałe. Do chwili obecnej nie odpowiedziano skarżącemu na to pismo, przez co – w ocenie skarżącego - decyzja narusza prawo w sposób rażący. Zarzucono również, że decyzja odwoławcza pomija "żądanie oraz podstawę faktyczną wniesioną w odwołaniu w dniu 26 I 2018 r." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. W ocenie organu skarżący kwestionuje w istocie wyłącznie decyzję organu pierwszej instancji, przez co skargę należy uznać za niedopuszczalną. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 22 V 2018 r. (sygn. akt SA/Wr 241/18) umorzono postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W toku rozprawy w dniu 24 VII 2018 r. skarżący wniósł dodatkowo o wymierzenie Prezydentowi W. grzywny na podstawie art. 151a ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 r., poz. 1302, z późn. zm.) – dalej jako "ppsa". Sąd na rozprawie odmówił skierowania sprawy do postępowania mediacyjnego oraz odmówił uwzględnienia wniosków dowodowych z uwagi na ich niedopuszczalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uznać za dopuszczalną, gdyż zawarto w niej zarzuty skierowane także przeciwko decyzji odwoławczej. Zaskarżona decyzja nie narusza jednak w sposób istotny przepisów prawa procesowego, nie narusza również przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim nie można uwzględnić zarzutu naruszenia prawa skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. W myśl art. 10 § 1 kpa, organ zobligowany jest zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, w tym możliwość wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z normą tą koresponduje przepis z art. 81 kpa, wskazujący, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych wyżej przepisów. Skarżący miał możliwość zapoznania się z materiałem procesowym i zresztą skorzystał z tej możliwości w dniu 11 I 2018 r. Sąd zwraca uwagę, że zasadniczą i najistotniejszą część materiału dowodowego stanowią dokumenty z wywiadu środowiskowego, w którym skarżący przecież osobiście uczestniczył. Trudno zaś uznać, by skarżący nie rozumiał, o co go pytał pracownik socjalny i jakich odpowiedzi skarżący udzielał. Nie mieści się zaś w zakresie procesowych obowiązków organu administracji dokonywanie "transkrypcji i wykładni" materiału dowodowego sprawy, czego domagał się skarżący pismem z dnia 11 I 2018 r. Błędem decyzji odwoławczej jest natomiast nieodniesienie się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, w którym skarżący powołał się na swoje pismo z 11 I 2018 r. wskazujące konieczność "transkrypcji i wykładni" materiału dowodowego sprawy. Decyzja organu w tym zakresie narusza art. 11 w zw. z art. 107 § 3 kpa. Uwzględnienie tego rodzaju zarzutu jako podstawy uchylenia decyzji jest jednak możliwe tylko wówczas, gdy taka obraza przepisów postępowania mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd bowiem może uchylić zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przepisów procesowych tylko w przypadku, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, co jasno wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa. Sąd nie dostrzegł jednak takiego wpływu z przyczyn wskazanych w poprzednim akapicie. Sąd nie dopatrzył się również w zaskarżonej decyzji naruszenia przepisów ustawy z 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769, ze zm.) – dalej "ustawa". Słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że jedną z podstawowych zasad pomocy społecznej jest obowiązek współdziałania świadczeniobiorcy z organem pomocowym. W myśl art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna ma jedynie "wspierać" jednostkę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (art. 3 ust. 1 ustawy). Celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, ale udzielanie wsparcia po to, aby jak najszybciej był on w stanie samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. Pomoc ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Taka rola pomocy społecznej stawia przede wszystkim na edukację i aktywizowanie jej beneficjentów. Powinna ona wzmocnić ich odpowiedzialność oraz uświadomić im prawo do samostanowienia. Istotne jest również przeciwdziałanie uzależnieniu od pomocy społecznej. Wsparcie powinno przyjmować postać tzw. pomocy do samopomocy. Przy współpracy beneficjenta należy wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, Warszawa 2017, komentarz do art. 4). Skarżący jest osobą zdolną do pracy. Odmowa zobowiązania się w ramach kontraktu socjalnego do rozpoczęcia jej poszukiwania, poprzez zarejestrowanie się we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, stanowi jednoznacznie o braku chęci podjęcia wysiłku w kierunku samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Podnoszona przez skarżącego na rozprawie kwestia jednostronności przedłożonego kontraktu socjalnego, polegającej na braku ekwiwalentnych zobowiązań ze strony organu pomocowego, stanowi wyraz nieuzasadnionych oczekiwań wobec systemu pomocy społecznej. Jeszcze raz należy podkreślić, że celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy. Trudno zaś uznać, by postanowienia przedłożonego skarżącemu kontraktu socjalnego, przewidującego obowiązek zarejestrowania się w urzędzie pracy i ustalenia terminu wizyty u doradcy zawodowego, były nierozsądne lub niemieszczące się w granicach możliwości skarżącego. W świetle zaś dyspozycji z art. 11 ust. 2 ustawy, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego stanowić może podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, o czym skarżący wie, gdyż było to już powodem odmownych rozstrzygnięć w sprawach rozpatrywanych wcześniej przez tutejszym Sądem (np. sygn. akt IV SA/Wr 560/13 czy IV SA/Wr 561/13). Jakkolwiek z przepisu art. 11 ust. 2 ustawy wynika, że w przypadku braku współdziałania w postaci odmowy podpisania kontraktu socjalnego organ "może", a więc nie musi, odmówić przyznania świadczenia, to jednak skorzystanie z tej kompetencji przez organ w okolicznościach kontrolowanej sprawy uznać należy za uprawnione. Organy zwróciły uwagę, że odmowie podpisania kontraktu socjalnego towarzyszyła odmowa okazania pracownikowi socjalnemu kuchni czy łazienki. Skarżący odmawiał odpowiedzi na szereg pytań dotyczących jego sytuacji majątkowej. Nie wyrażał również zainteresowania adresami punktów wydawania darmowych posiłków czy odzieży, wskazując tym samym na zainteresowanie wyłącznie pomocą o charakterze pieniężnym. W konsekwencji nie sposób uznać, by zaskarżoną decyzją organ przekroczył granice uznania, poprzez naruszenie wynikającego z art. 7 kpa obowiązku wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu strony. Zgodnie z art. 151 ppsa, w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sąd oddala skargę w całości lub w części. Odnosząc się do wniosku skarżącego o wymierzenie Prezydentowi W. grzywny na podstawie art. 151a § 1 ppsa, Sąd zwraca uwagę, że tego rodzaju sankcja może być zastosowana tylko w przypadku "uwzględnienia sprzeciwu" od decyzji. Tymczasem w niniejszym postępowaniu Sąd rozpatrywał "skargę" na decyzję, co więcej oddalił ją w całości, tak więc nie było podstaw do wymierzenia wnioskowanej grzywny.