IV SA/Wr 242/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz-Sass, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do zwrotu oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania S. S. (dalej strona, skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działającego z upoważnienia Burmistrza J. z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy podając, że decyzją Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] A. R. i A. R. (dalej osoby uprawnione) - reprezentowani przez przedstawicielkę ustawową S. S. - otrzymali prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] września 2017 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Następnie organ pierwszej instancji powziął informację (na podstawie oświadczenia dłużnika oraz załączonych przez niego dowodów wpłaty alimentów), że w styczniu i w lutym 2017 r. skarżąca otrzymała tytułem alimentów na rzecz osób uprawnionych łącznie [...] zł. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji uzyskał ponadto w dniu [...] października 2017 r. oświadczenie od dłużnika, że kwota [...] zł wpłacona w styczniu i w lutym 2017 r. stanowi kwotę alimentów na rzecz osób uprawnionych. W tym samym okresie, osoby uprawnione otrzymywały, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. organ pierwej instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osób uprawnionych w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2017 r. Następnie organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], uznał wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał do ich zwrotu w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o braku podstaw do uznania za nienależne pobranych świadczeń oraz braku podstaw do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniosła, że otrzymane od dłużnika alimentacyjnego kwoty dotyczyły alimentów zaległych, a nie bieżących. Zdaniem strony skarżącej, organ orzekający pominął okoliczność, że do dnia [...] grudnia 2016 r. dłużnik posiadał zaległość alimentacyjną w wysokości [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489- t.j.; dalej jako: ustawa), nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W świetle przepisów zawartych w art. 27 ustawy, stanowiących podstawę dochodzenia od dłużnika zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu, świadczenia te są swoistym zabezpieczeniem roszczeń obciążających osoby zobowiązane do alimentacji. Oznacza to zatem, że wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią zadłużenie osoby zobowiązanej do alimentów względem funduszu, któremu przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami wobec innych osób, w tym osób uprawnionych do alimentów. Regułę tę precyzuje art. 28 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - kodeks postępowania cywilnego. Z akt sprawy wynika, że w styczniu i w lutym 2017 r. skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów na rzecz A. R. oraz A. R. łącznie [...] zł. W tym samym okresie, A. R. i A. R. otrzymywali jako osoby uprawnione świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. Według Kolegium Odwoławczego w świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz powołanych wyżej przepisów, skarżąca jako przedstawicielka ustawowa osób uprawnionych, pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2017 r. na kwotę [...] zł. Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze zarzuciła naruszenie przepisów: - prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 pkt 7 w zw. Z art. 27 i art. 28 ustawy, polegające na ustaleniu, że wpłacona przez dłużnika kwota dotyczy alimentów na rzecz dzieci, gdy tymczasem kwota ta dotyczy zaległych alimentów, w tym alimentów należnych skarżącej od dłużnika, a nie objętych wypłatą środków przyznanych z funduszu alimentacyjnego, - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na braku ustalenia wysokości zaległości alimentacyjnych dłużnika wobec dzieci oraz skarżącej przypadających na dzień [...] grudnia 2016r. oraz pominięcia faktu, że wpłata dokonana przez dłużnika dotyczyła także zaległości alimentacyjnych oraz alimentów bieżących na rzecz skarżącej. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 489). Ustawa ta przewiduje wsparcie przez Państwo osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od dłużnika zobowiązanego do ich uiszczania. Wsparcie to realizowane jest m.in. poprzez przyznanie osobom uprawnionym do alimentów świadczenia pieniężnego wypłacanego z funduszu alimentacyjnego w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 złotych (art. 10 ust. 1 ustawy). Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy orzekające zasadnie przyjęły i uznały pobrane w styczniu i w lutym 2017 r. przez skarżącą świadczenia alimentacyjne za świadczenia nienależnie pobrane, orzekając równocześnie o ich zwrocie wraz z odsetkami. Przepis art. 2 pkt 7 lit. d ustawy definiuje pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia", zgodnie z którym oznacza ono świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Stosownie do art. 23 ust. 1 i 1a ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Powołany powyżej art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, odwołuje się do art. 28 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego (...). Przenosząc powyższe regulacje na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie jest sporne w sprawie, iż skarżącej jako osobie uprawnionej do otrzymania świadczeń z funduszu na podstawie opisanej na wstępie decyzji z dnia [...] lutego 2017r. - wypłacano od [...] stycznia 2017r. do [...] lutego 2017r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł na dwoje dzieci. Z akt sprawy wynika, że w powyższym okresie skarżąca otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego świadczenia pieniężne na poczet alimentów zasądzonych wysokości [...] zł. Na podstawie powyższych ustalenia, przyjąć należy za organami orzekającymi, że przedmiotowe alimenty otrzymane przez skarżącą bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, przyjęte zostały niezgodnie z kolejnością, o której mowa w powołanym art. 28 ust.1 ustawy. Sąd nie podziela twierdzenia skarżącej, że otrzymane od dłużnika alimentacyjnego kwoty dotyczyły alimentów zaległych, a nie bieżących. Z powołanego art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wynika, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Przepis art. 28 ust.1 ustawy w sposób nie budzący wątpliwości określa, że w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pkt 1) oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych (pkt 2), zaś dopiero w dalszej kolejności - należności wierzyciela alimentacyjnego (pkt 3). Powyższa regulacja oznacza, że uzyskane w toku postępowania kwoty przydziela się w ściśle przez prawo określonej kolejności, przy czym w pierwszej kolejności zawsze spłaca się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia. Należności wierzyciela alimentacyjnego, a więc skarżącej, zaspakajane są dopiero, w trzeciej kolejności. Z tej racji należy wyjaśnić, że skarżąca mająca roszczenia wobec dłużnika alimentacyjnego o zaległe alimenty, a które powstały jeszcze przed uzyskaniem uprawnień do świadczeń z Funduszu, to w okresie wypłaty świadczeń z tegoż Funduszu, roszczenie to nie może zostać zaspokojone z pierwszeństwem wobec należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy – "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia". Pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet zaległych alimentów, skutkuje tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z Funduszu zostają zakwalifikowane jako nienależnie pobrane. Powołany art. 2 pkt 7 lit d ustawy powołuje się na art. 28 jedynie co do określonej w nim kolejności zaspokajania zaległych należności, tym niemniej wynika z niego generalna zasada, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, a w razie zaistnienia takiego przypadku winna otrzymaną kwotę przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżąca była pouczana w decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Tym samym spełniona została przesłanka niezbędna do uznania, że pobrane w powyższym okresie przez skarżącą przedmiotowe świadczenie miało charakter nienależny stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, w związku z tym organy orzekające prawidłowo orzekły o ich zwrocie(art. 23 ust.1 i 1a ustawy). Zdaniem Sądu, znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł jego oceny wskazanych w art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.