IV SA/Wr 243/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranej pomocy finansowej, odmowy umorzenia pobranej kwoty oraz ustalenia terminu i sposobu spłaty należności postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu z dnia 30 października 2017 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku tym podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką lat [...] i dorosłym bratem lat [...], którymi się opiekuje ponieważ matka i brat są osobami niepełnosprawnymi tzn. matka posiada [...] grupę inwalidzką, a brat jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i skarżąca jest jego opiekunem prawnym, co potwierdza zaświadczenie z sądu rejonowego z dnia [...] k- 44. W rubryce dochody podała, że uzyskuje wynagrodzenie za prace w wysokości [...] zł, a matka otrzymuje emeryturę w kwocie [..] zł, zaś brat otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, alimenty w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, czyli łącznie [...] zł. Ponadto od czerwca 2017 r. otrzymuje od męża alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie i wyjaśniła, że jest w toku sprawy rozwodowej i że mąż [...]. W odrębnym piśmie z dnia 17 listopada 2017 r. wyjaśniła ponadto, że wniosła o orzeczenie rozwodu z winy męża i że od stycznia 2017 r. prowadzi z mężem odrębne gospodarstwo domowe, gdyż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z matką i bratem, co potwierdza treść uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji. W piśmie tym wyjaśniła także, że niekiedy udaje jej się wynająć mieszkanie położone w innej miejscowości niż jej miejsce zamieszkania i że zakup tego mieszkania został sfinansowany kredytem, a mieszkanie to stanowi wspólność małżeńską. Ponadto mąż utrudnia wynajem tego lokalu, przeszkodą do wynajęcia są także duże opłaty. Drugie mieszkanie podane w adresie zamieszkania także stanowi własność skarżącej i jej męża. W mieszkaniu tym zamieszkuje także obecnie mąż, który [...], jej matką i bratem i związku z tym w sądzie toczy sprawa o opuszczenie lokalu przez męża. Emeryta matki i renta brata wpływa na konto matki, a alimenty dla brata na konto skarżącej. Opłaty pokrywane są z konta skarżącej. W formularzu podała również, że opłaty związane z utrzymaniem wynoszą: raty kredytów: gotówkowy 1084 zł, hipoteczny 1400 zł, samochodowy 640 zł, odsetki od limitu i karty kredytowe 900 zł, media 500 zł, dojazd do pracy w [...] i opłata za pobyt w hotelu w związku z noclegiem poza miejscem zamieszkania 1500 zł, zwrot nienależnie pobranego świadczenia na rzecz MOPS 300 zł, leki 500 zł, opiekunka dla niepełnosprawnej matki i brata 120 zł, naprawa samochodu, dom (pralka, instalacje) 500 zł. Łączne wydatki w ocenie skarżącej wynoszą około 8.000 zł, a dochody 7.400 zł. Podała, że posiada dom i mieszkanie i że spłaca dwa kredyty w związku z posiadaniem tych nieruchomości, a wartość kredytu we frankach wynosi 350.000 zł. i że posiada samochód osobowy rok produkcji [...] i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Skarżąca przedłożyła zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, z którego wynika, że skarżąca jest zatrudniona na stanowisku [...] w [...] na czas określony od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 30 września 2018 r., a jej średnie wynagrodzenie wynosi [...] zł netto i nie jest obciążone tytułem wykonawczym ani egzekucją. Z wydruk z konta bankowego skarżącej wynika m. in., że poza wynagrodzeniem skarżącej, na to konto z konta bankowego matki przelewane są regularne kwoty w celu zasilenia konta skarżącej np. 2000 (7 lipca) 400 zł (17 sierpnia) i 2000 (24 sierpnia), 2000 zł (23 września), 600 zł (13 października), 2000 zł(25 października) oraz że na to konto wpłynęły alimenty na rzecz brata tj: [...] zł (3 sierpnia jako spłata zadłużenia z tytułu alimentów), alimenty bieżące [...] zł (7 sierpnia), [...] zł alimenty (14 sierpnia), spłata zadłużenia alimentów na rzecz brata [...] zł (4 września), alimenty bieżące [...] zł (14 września), spłata zadłużenia z tytułu alimentów [...] zł (4 października ), alimenty bieżące [...] zł (5 października), alimenty dla brata [...] zł (2 października), alimenty [...] zł (13 października), alimenty dla brata [...] zł (6 listopada), [...] zł (3 listopada), [...] zł (14 listopada), wpłata gotówki 1600 zł (10 sierpnia) i 1000 zł (28 sierpnia), 350 zł (14 października), 3400 zł (14 października), dopłata do wypoczynku [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny brata [...] zł, (15 września, 16 października, 16 listopada), zwrot wpłaty 111,99 zł (29 września), zwrot płatności kartą 50 zł (15 września), alimenty na rzecz skarżącej [...] zł (10 sierpnia), [...] zł (11 września), [...] zł (9 października), [...] zł (10 listopada). Na koncie tym znajdują się także przelewy w tytułach których wpisano np. oplata za mieszkanie i wynoszą one: 1830,63 zł (13 września), zaliczka za mieszkanie położone w innej miejscowości niż adres zamieszkania skarżącej 1000 zł (6 października), opłata za mieszkanie 1000 zł (uiszczone 14 listopada k- 56 przez wskazaną w tytule przelewu osobę fizyczną). Ponadto wydruk z tego konta potwierdza, iż z konta tego skarżąca opłaca abonament telewizyjny 55 zł i Internet 60 zł (przelew 26 października) i dokonuje zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 300 zł, spłaca raty kredytu 1240,35 z i 1068,20 (październik), zadłużenie karty kredytowej np. 300 zł (13 październik), 50 zł (5 październik), 150 zł (31 październik), 100 zł (5 listopad), 260 zł (15 listopada), 200 zł (14 listopada), opłaca usługi opiekuńcze 120 zł (np. 27 październik), prąd 77,26 zł ( 16 listopad), woda 106,92 (lipiec), Internet 99,80 20 (lipiec). Na konto bankowe matki wpływa emerytura matki [...] zł i renta brata [...] zł, a ponadto z konta tego wynika, że zostały z tego rachunku wykonane przelewy w tytule których wpisano "zasilenie na życie, leki, ubranie" (13 października, 23 września, 24 sierpnia, 25 lipca), co potwierdza, że opisane wyżej przelewy objęte powyższą nazwą "zasilenie" zostały przelane na konto skarżącej z konta matki. Skarżąca przedłożyła również roczne obliczenie podatku przez organ rentowy i zeznania podatkowe za 2016 r., z których wynika, że matka skarżącej w 2016 r. otrzymała emeryturę w kwocie [...] zł, a brat otrzymał rentę w [...] zł i że skarżąca otrzymała w poprzednim roku podatkowym dochód brutto (przychód pomniejszony o koszty uzyskania) w wysokości [...] zł. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369. – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo to, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Przechodząc do dalszych rozważań wskazać należy, że w niniejszej sprawie przyjęto, iż skarżąca, która jest w toku sprawy rozwodowej i jak oświadczyła w piśmie z dnia 17 listopada 2017 r. posiada rozdzielność majątkową ustanowioną dnia [...] obowiązującą od dnia [...] prowadzi z mężem, odrębne gospodarstwo domowe mimo wspólnego zamieszkiwania z mężem. Fakt prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego potwierdza bowiem treść uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji (str. 6 tej decyzji) oraz wyjaśnienia skarżącej złożone przed organem I instancji w dniu 10 stycznia 2017 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmuje ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa w żądanym zakresie. Skarżąca bowiem posiada stałe źródło dochodu z tytułu zatrudnienia, które wyniosło zgodnie z przelewami na koncie bankowym: [...] zł (listopad), [...] zł (październik), [...]zł (wrzesień), [...] zł (sierpień). Źródłem dochodu skarżącej są także alimenty, które -według jej wyjaśnień - płaci na jej rzecz mąż w wysokości [...] zł, skoro wysokość tych kwot potwierdzają opisane wyżej przelewy na konto bankowe skarżącej. Poza tym pozostali domownicy, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym również posiadają stałe źródła dochodów, tj. matka posiada emeryturę w wysokości [...]1 zł, a brat otrzymuje rentę w wysokości około [...] zł, a ponadto brat otrzymuje alimenty w kwocie około [...] zł miesięcznie i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł w związku z orzeczoną niepełnosprawnością. Podkreślenia wymaga, że wysokość emerytury matki przekracza znacznie wysokość najniższej emerytury wynoszącej obecnie 1000 zł brutto. Dodatkowym źródłem dochodu skarżącej są również środki pieniężne z tytułu wynajmu mieszkania, co potwierdzają wskazane wyżej przelewy na konto bankowe skarżącej obejmujące kwoty 1830,63 zł (opłata za mieszkanie 13 września), 1000 zł (zaliczka za mieszkanie 6 października), 1000 zł (opłata za mieszkanie 14 listopada). Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł zarówno wnioskodawcy jak i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zauważyć przy tym należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W świetle powyższego przyjąć należy, iż miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi przy uwzględnieniu dochodu z najmu około [...] zł netto ([...]), a w przypadku braku dochodu z najmu około [...] zł. Natomiast odnośnie struktury wydatków związanych z utrzymaniem skarżąca podała we wniosku o prawo pomocy, że wynoszą one ogółem około 8000 zł i obejmują: raty kredytów: gotówkowy 1084 zł, hipoteczny 1400 zł, samochodowy 640 zł, odsetki od limitu i karty kredytowe 900 zł, media 500 zł, dojazd do pracy i opłata za pobyt w hotelu w związku z noclegiem poza miejscem zamieszkania 1500 zł, zwrot nienależnie pobranego świadczenia na rzecz MOPS 300 zł, leki 500 zł, opiekunka dla niepełnosprawnej matki i brata 120 zł, naprawa samochodu, dom (pralka, instalacje) 500 zł, przy czym skarżąca, pomimo że pismem referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2017 r. została wezwana do udokumentowania wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem w żaden sposób nie udokumentowała istotnych w tej strukturze wydatków związanych z dojazdem do pracy do miejscowości położonej poza miejscem zamieszkania i opłatami za pobyt w hotelu w podanej kwocie 1500 zł miesięcznie oraz wydatków dotyczących naprawy samochodu, pralki, instalacji 500 zł, leków 500 zł. Brak dokumentów dotyczących rzeczywistej wysokości ponoszonych przez skarżącą powyższych wydatków obejmujących dojazdy do pracy, leki, naprawy nie pozwala na ocenę, czy powyższe wydatki kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu skarżąca jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika. Żądanie od skarżącej dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem zostało zawarte w treści wymienionego wyżej pisma referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2017 r., sporządzonego na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie w pełnym zakresie zabrakło. Ponadto wydatki związane z naprawami samochodu, pralki, instalacji nie mają charakteru stałego, co pozwala na przyjęcie, iż nawet mimo ich poniesienia strona, która wraz innymi osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym posiada stałe źródła dochodu jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na opłacenie fachowego pełnomocnika. W tej sytuacji przyjąć należy, iż skarżąca, która wraz innymi domownikami dysponuje stałym źródłem dochodu we wskazanej wyżej wysokości po poniesieniu udokumentowanych wydatków jest w stanie pokryć koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Zgodnie bowiem z §14 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, przy czym opłata do której nawiązuje ten przepis wynosi zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit "c" 480 zł, co oznacza, że minimalne wynagrodzenie adwokata ustanowionego z wyboru wynosi w niniejszej sprawie 360 zł. W myśl zaś § 15 ust. 1 tego rozporządzenia opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4, czyli także w powyższym przepisie § 14, a stosownie do ust. 3 tego przepisu opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy. Ponadto zgodnie z § 18 ust. 1 tego rozporządzenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a zwłaszcza gdy przemawia za tym sytuacja materialna lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, adwokat może ustalić opłatę niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować z opłaty w całości. Na marginesie dodać należy, iż z treści wydruku z konta bankowego skarżącej tj. k- 56 wynika, że dnia [...] skarżąca uiściła opłatę skarbową od zaświadczenia o nabyciu praw do spadku, co nasuwa wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy, który ma wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów w pkt I sentencji należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt oraz art. 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.