IV SA/Wr 245/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej oddala skargę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 4, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 46 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. W dniu 12 września 2007 r. P.N. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień . z wnioskiem o przeniesienie do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Przepis ten stanowi, że poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu. P. N. korzystał z odroczenia służby wojskowej do dnia 30 września 2010 r. z tytułu pobierania nauki w A. Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony: "Rektorzy szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych, dyrektorzy zakładów kształcenia nauczycieli, dyrektorzy szkół ponadgimnazjalnych, a do dnia 31 sierpnia 2008 r. również dyrektorzy szkół ponadpodstawowych są obowiązani zawiadomić, nie później niż przed upływem czternastu dni od dnia zaistnienia zdarzenia, wojskowych komendantów uzupełnień właściwych ze względu na miejsce pobytu stałego (zamieszkania) lub pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące studenta (ucznia) o przyjęciu go do szkoły, przewidywanym czasie studiów (nauki), powtarzaniu roku lub semestru studiów (nauki), skreśleniu z listy studentów (uczniów) lub wydaleniu ze szkoły wyższej albo wyższej szkoły zawodowej oraz o uzyskaniu statusu absolwenta szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej albo o ukończeniu przez niego nauki w szkole". W ocenie organu I instancji obowiązek ten nie został spełniony, albowiem Wojskowy Komendant Uzupełnień W. informację o skreśleniu z listy studentów pozyskał na podstawie pisma P. N. z dnia 12 września 2007 r. W odwołaniu złożonym do organu II instancji, P. N. nie zgodził się z decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień W., domagając się przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie konstytucyjnych praw i wolności. W ocenie skarżącego działania organów administracji wojskowej w sytuacji, gdy rektor szkoły wyższej nie dopełnił ustawowego obowiązku powiadomienia wojskowego komendanta uzupełnień o skreśleniu go z listy studentów, jest działaniem bezprawnym. Odwołujący się podnosi, iż z powodu nie przeniesienia go do rezerwy ma problemy ze znalezieniem "dobrej pracy". Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. - po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego - badając wszystkie okoliczności faktyczne i prawne sprawy - decyzję organu I Instancji uznał za zgodną z prawem i odwołania nie uwzględnił. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z powołanymi przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wszyscy obywatele polscy, uznani za zdolnych ze względu na wiek i stan zdrowia, podlegają powszechnemu obowiązkowi obrony. W ramach tego obowiązku obywatele polscy są obowiązani do pełnienia służby wojskowej, służby w obronie cywilnej, odbywania przysposobienia obronnego. Przeniesienie do rezerwy bez odbycia tej służby może nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w ustawie. Oran II instancji uznał, że z analizy treści odwołania nie wynika, że przypadki takie zachodzą, gdyż okoliczności dotyczące sytuacji P. N. przedstawione w odwołaniu mówiące niedopełnieniu ustawowego obowiązku przez rektora A nie stanowią wystarczającej podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji oraz nie rodzą prawa do obligatoryjnego przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie istotnym było to, iż ustawa o powszechnym obowiązku obrony nakłada również obowiązki na poborowego. Obowiązek określony art. 39 ust 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP mówiący, że poborowy, któremu udzielono odroczenia po zakończeniu roku szkolnego (studiów), nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku szkolnego (studiów) przedstawia wojskowemu komendantowi zaświadczenie o ukończeniu poprzedniego i rozpoczęciu nowego roku nauki (studiów) nie został przez poborowego dopełniony. Kolejnym zaniedbaniem poborowego, zdaniem organu było nie respektowanie postanowień art. 52 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, który obliguje poborowego do osobistego zgłoszenia się na wezwanie wojskowego komendanta uzupełnień w terminie i miejscu określonym w wezwaniu. Takie działanie spowodowało, że Wojskowy Komendant Uzupełnień W. informację o skreśleniu z listy studentów otrzymał od samego zainteresowanego, przesyłką pocztową dopiero w dniu 17 września 2007 r. W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania przeniesienia do rezerwy bez odbycia służby wojskowej i w konsekwencji -utrzymał zaskarżoną decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień W.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu P.N. wniósł o uchylenie w całości decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień W. z dnia 11 lutego 2008 r. Skarżący wskazał, iż utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji narusza przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują, skarga zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Organy administracji dokonały właściwej oceny stanu faktycznego pod kątem przepisów obowiązującego prawa. Wbrew stanowisku strony skarżącej, organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego, tj. przepisów art. 46 ust 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.). Konstytucja RP w postanowieniach art. 85 ust. 1 ustanawia obowiązek obrony Ojczyzny. Obowiązek ten ma charakter powszechny; tak też rozumie go obowiązująca ustawa o powszechnym obowiązku obrony. Jego powszechność wyraża się nie tylko tym, że podlegają mu wszyscy obywatele RP, na zasadach określonych w ustawie, lecz także w jego szerokim zasięgu przedmiotowym, obejmującym wszystkie zadania i powinności, jakich wymaga obrona ojczyzny w stosunku do obywateli zdolnych do ich wykonywania. Powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Konstytucyjny obowiązek obrony, jako pojęcie zbiorowe, implikuje wiele obowiązkowych zachowań, określonych w ustawie, służących jego realizacji, w szczególności obowiązek osobistego stawienia się na wezwanie właściwych organów, obowiązek rejestracji i obowiązek zgłoszenia do poboru. Przepis art. 85 ust. 2 Konstytucji dotyczy obowiązku służby wojskowej jako formy ogólnego obowiązku obrony ojczyzny. Służba wojskowa jest jednym z najważniejszych obowiązków obywatelskich i skrupulatne oraz we właściwym czasie jego wypełnianie ma istotne znaczenie dla przygotowania obywateli do realizacji konstytucyjnego obowiązku obrony RP. Konstytucja odsyła określenie zakresu służby wojskowej do ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z ustawą przedmiotowy zakres służby wojskowej obejmuje odbywanie zasadniczej służby wojskowej przez poborowych, zajęć wojskowych oraz przeszkolenia wojskowego przez studentów i absolwentów szkół wyższych, ćwiczeń wojskowych oraz okresowej służby wojskowej przez poborowych i żołnierzy rezerwy (art. 55 ustawy). Każda z powyższych form ma swoją szczegółową regulację w ustawie. Nakłada się na nie pojęcie czynnej służby wojskowej. Ustawa o powszechnym obowiązku obrony w art. 46 ust. 1 stanowi, że poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu. Po myśli art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazany powyżej przepis nie ma zastosowania do poborowych, którzy nie mogli być powołani do odbycia zasadniczej służby wojskowej w okresie, o którym mowa w ust. 1, z powodu odroczenia tej służby albo złożenia wniosku o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej. Natomiast w myśl przepisu art. 46 ust. 3 pkt 1 ustawy, poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej z powodu odroczenia tej służby przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu upływu osiemnastu miesięcy następujących po dniu uchylenia lub wygaśnięcia decyzji o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej albo powzięcia wiadomości przez wojskowego komendanta uzupełnień o tym wygaśnięciu, a jeżeli odroczenie zostało udzielone ze względu na pobieranie nauki, w przypadku skreślenia z listy uczniów lub studentów albo wydalenia ze szkoły wyższej, zakładu kształcenia nauczycieli, szkoły ponadgimnazjalnej, a do dnia 31 sierpnia 2008 r. także szkoły ponadpodstawowej, po dniu otrzymania zawiadomienia przez wojskowego komendanta uzupełnień o tym skreśleniu lub wydaleniu. Z przedstawionego powyżej stanu normatywnego wynika, że art. 46 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP zawiera unormowanie określające przesłanki przeniesienia poborowego do rezerwy, ich wystąpienie nakłada na organ administracji podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. Z kolei art. 46 ust. 2 zawiera wykaz okoliczności wyłączających możliwość przeniesienia poborowego do rezerwy, natomiast art. 46 ust. 3 tej ustawy określa przesłanki, których spełnienie pozwala na przeniesienie takiego poborowego do rezerwy. Zatem art. 46 ust. 1 stanowi podstawowe unormowanie w zakresie przenoszenia poborowych do rezerwy, natomiast art. 46 ust. 3 tej ustawy jest przepisem szczególnym mającym zastosowanie jedynie do wymienionych w nim sytuacji. Przepis art. 46 ust. 3 pkt 1 ustawy stanowi zatem samodzielną podstawę do przeniesienia poborowego do rezerwy. Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, obowiązek zawiadomienia nie później niż przed upływem czternastu dni od dnia zaistnienia zdarzenia wojskowych komendantów uzupełnień właściwych ze względu na miejsce pobytu stałego (zamieszkania) lub pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące studenta (ucznia) m. in. o skreśleniu z listy studentów, ciąży na rektorach szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych. Z kolei po myśli art. 39 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony skreślenie z listy studentów, słuchaczy powoduje utratę udzielonego odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu pobierania nauki. Poborowy, któremu udzielono odroczenia, po zakończeniu roku szkolnego (studiów), nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku szkolnego (studiów), przedstawia wojskowemu komendantowi uzupełnień właściwemu ze względu na miejsce pobytu stałego (zamieszkania) lub pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące zaświadczenie o ukończeniu poprzedniego i rozpoczęciu nowego roku nauki (studiów). Przeprowadzona analiza stanu normatywnego, jak również przywołany stan faktyczny w sprawie umożliwiają dokonanie oceny prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć. W pierwszej kolejności przyjdzie stwierdzić, że w sprawie będącej przedmiotem osądu nie ma zastosowania norma prawna zamieszczona w art. 46 ust. 1 powoływanej ustawy, ponieważ skarżący korzystał z odroczenia służby wojskowej do dnia 30 września 2010 r. Przepis art. 46 ust. 2 powoływanej ustawy wymienia bowiem okoliczności, których zaistnienie wyłącza stosowanie art. 46 ust. 1, jednakże ustawodawca nie różnicuje sytuacji prawnych regulowanych art. 46 ust. 2 i znajdujących odpowiednie doprecyzowanie w art. 46 ust. 3. Oznacza to, że wystąpienie którejkolwiek przesłanki przewidzianej w art. 46 ust. 2 skutkuje niemożnością zastosowania art. 46 ust. 1, a w przypadku kumulatywnego wystąpienia przesłanek każda z nich musi być odrębnie oceniana i dopiero wówczas, gdy spełnione zostaną wymogi wynikające z wszystkich występujących przesłanek. W przypadku skarżącego mają zastosowanie przesłanki określone w art. 46 ust. 3 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Norma wysłowiona w tym przepisie nakazuje przenieść do rezerwy, w ostatnim dniu upływu osiemnastu miesięcy, poborowego korzystającego z odroczenia służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki "po dniu otrzymaniu zawiadomienia przez wojskowego komendanta uzupełnień o tym skreśleniu". Z akt sprawy wynika, że zarówno rektor A nie zawiadomił organu wojskowego o skreśleniu skarżącego z listy studentów, jak i sam skarżący nie dopełnił obowiązku zawiadomienia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku studiów o tym, że zrezygnował z pobierania nauki w A. W ocenie Sądu niedopełnienie ustawowego obowiązku przez rektora A nie stanowi jednak wystarczającej podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji oraz nie rodzi prawa do obligatoryjnego przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. Sąd podziela stanowisko organów administracji, iż skarżący będąc poborowym korzystającym z odroczenia służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki, miał pełną świadomość o ciążącym na nim z mocy ustawy obowiązku zgłoszenia faktu zaprzestania nauki. Dlatego też okres osiemnastu miesięcy rozpoczął bieg dopiero w dniu 17 września 2007 r. a więc od chwili zawiadomienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień o fakcie skreślenia P. N. z listy studentów A. Należy przy tym zaznaczyć, że skarżący nie może powoływać się na swoje prawa wynikające z niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku. Do takiej konkluzji doprowadza analiza sytuacji faktycznej i normatywnej rozpatrywanej sprawy. Zatem zarzuty formułowane w skardze nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ nie posiadają one umocowania w przepisach prawa, albowiem organy administracji wojskowej mogą przenieść poborowego do rezerwy jedynie wówczas, gdy spełnione są wszystkie wymogi wynikające z przepisów prawa i nie zachodzi przesłanka negatywna uniemożliwiająca podjęcie takiego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego rozstrzygnięcia organów odmawiające przeniesienia skarżącego do rezerwy i argumentacja odwołująca się do nie spełniania wymogów wynikających z postanowień art. 46 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 i 39 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony są prawidłowe. Mając powyższe na uwadze należy uznać, ze zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).