IV SA/Wr 245/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Jolanta Sikorska Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r. nr [...], które po rozpoznaniu odwołania S. B. (dalej skarżący) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działającego z upoważnienia Prezydenta W. z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na żywność i środki czystości. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 14 lipca 2011 r., skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o udzielenie pomocy finansowej na żywność i środki czystości. Organ pierwszej instancji ustalił w wywiadzie środowiskowym, że wnioskodawca, w wieku 62 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada wykształcenie wyższe rolnicze. Jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, dzierżawi gospodarstwo rolne o powierzchni 12.850m2, które jest własnością jego córki, A. B., przebywającej w Anglii. Wnioskodawca utrzymuje się z dzierżawy pola i z tego tytułu osiąga dochód, nadto otrzymuje pomoc i wyżywienie od siostry. Do końca czerwca 2011 r. mieszkał przy ul. S. [...], a od lipca 2011 r. wynajmuje pokój przy ul. M. [...], płacąc za niego 300 zł miesięcznie. Przyjęto, że dochód wnioskodawcy w czerwcu 2011 r. wyniósł 322,92 zł Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na żywność i środki czystości. W uzasadnieniu podał, że w sytuacji, gdy skarżący oświadczył, że jego dochodem jest dzierżawa pola rolnego, nie podając kwoty dochodu, to organ ustalił jego dochód zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej ustawa, i przyjął - zgodnie z umową dzierżawy - kwotę 322,92 zł (tj. 1,56 ha x 207 = 322,92 zł). Analiza uzasadnienia wyroku z 2006 r. w sprawie alimentów należnych od skarżącego na rzecz jego syna wykazała, że w przeszłości posiadał on liczne nieruchomości i samochody, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, które spieniężył po 2006 r. Z uwagi na termin złożenia wniosku, tj. w lipcu 2011 r., skarżący został zobowiązany do podania dochodów za czerwiec 2011 r. Zeznał, że nie pamięta skąd i jaki miał dochód. Organ ustalił, że w czerwcu 2011 r. skarżący mieszkał u swojej znajomej przy ul. S. [...] i pozostawał na jej utrzymaniu. W czerwcu 2011 otrzymał pomoc od siostry, której wysokości nie pamięta (oświadczył, że w lipcu 2011 r. otrzymał od niej 200 zł i żywność). Podczas przesłuchania podał, że w lipcu, sierpniu i wrześniu 2011 r. zarobił 700 zł ze sprzedaży surowców wtórnych. Oświadczył, że nie posiada środków finansowych ze sprzedaży nieruchomości i ruchomości wskazanych w wyroku sądu. Organ wskazał, że choć stan zdrowia skarżącego, który choruje na nadciśnienie tętnicze, wymaga leczenia internistycznego, to nie utrudnia mu skutecznego poszukiwania i podjęcia pracy. Organ pozyskał informację, że skarżący jest ubezpieczony w KRUS od 2001 r. i opłaca składki KRUS regularnie za każdy kwartał: w dniu 22 czerwca 2011 r. wpłacił kwotę 666 zł, natomiast 19 sierpnia 2011 r. - 486 zł. Przeprowadzając postępowanie stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, że dochód z pola, w czerwcu 2011 r., wyniósł 322,92 zł. W czerwcu skarżący pozostawał na utrzymaniu znajomej, u której mieszkał oraz korzystał z pomocy siostry w formie żywności oraz pomocy finansowej. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zawarta w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, zasada aktywności, nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wsparcie ze środków pomocy społecznej powinno zatem tylko towarzyszyć działaniom klienta zmierzającym do przezwyciężenia jego trudnej sytuacji, a nie zastępować ich. Wyrażony w art. 4 obowiązek współdziałania powinien być rozumiany szeroko i obejmować wszystkie zachowania klienta do przezwyciężenia trudnej sytuacji — od skomplikowanych po bardzo proste czynności. Z przywołanych przepisów wynika również, że sytuacja życiowa potrzebującego nie powinna być utożsamiana wyłącznie z faktycznie osiąganymi dochodami, lecz winna uwzględniać zarobki, które potrzebujący jest w stanie uzyskać, których nie osiąga ze względu na brak należytej staranności w podejmowanych działaniach lub nie wykorzystywanie wszystkich możliwości fizycznych i umysłowych. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że powinien samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Posiada zasoby w postaci wyższego wykształcenia, doświadczenia zawodowe, dodatkowe uprawnienia elektryczne oraz znajomość języków obcych. Zasoby te zwiększają prawdopodobieństwo szybkiego znalezienia pracy. Ponadto otrzymuje pomoc finansową ze strony siostry oraz pozyskuje środki ze zbierania i sprzedaży surowców wtórnych, co stanowi jego zasoby względem skutecznego podjęcia pracy. z tej racji organ uznał, że skarżący posiada możliwości zarobkowe przy dołożeniu należytej staranności i przestrzegania zasad prawidłowej gospodarki stosownych do jego sił umysłowych i fizycznych. Analizując dochody organ stwierdzi, że dochód w czerwcu 2011 r. był mniejszy niż poniesione opłaty (wydatki wyniosły 666 zł - składki ubezpieczeniowe w KRUS, a deklarowany dochód 322,92 zł). Dochód w lipcu 2011 r. wyniósł: 1/3 zarobku ze zbioru surowców wtórnych, w wysokości 233,33 zł, pomoc finansowa ze strony siostry w wysokości 200 zł oraz hektary przeliczeniowe, w wysokości 322,92 zł, co daje łącznie 756,25 zł. Natomiast dochód z tych samych źródeł za sierpień 2011 r. wyniósł 756,25 zł. W tych okolicznościach organ uznał, że skarżący posiada możliwości pokrycia potrzeb zawartych we wniosku. Ponadto, w kolejnych miesiącach tj. lipiec-wrzesień 2011 r., dysponował dochodem przewyższającym kryterium (477 zł). Ustalony przez organ dochód wskazuje, że wydatki skarżącego znacznie przewyższają deklarowane przez niego dochody, co świadczy o nieujawnionych źródłach dochodu. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi trudna sytuacja, której nie jest on w stanie sam przezwyciężyć. Ponadto stwierdzona dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a poniesionymi wydatkami świadczy o niespójności w złożonych oświadczeniach. Niespójność ta budzi wątpliwość co do wiarygodności podanych przez skarżącego informacji. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował sposób obliczenia jego dochodu przeprowadzony przez organ w zaskarżonej decyzji. Stwierdził, m.in., że w czerwcu 2011 r. nie osiągał dochodów. Wskazał, że płaci za mieszkanie 300 zł, "bo nie może mieszkać pod mostem", zaś miesięczna składka KRUS wynosi ok. 110 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podało, że chociaż skarżący w odwołaniu zakwestionował obliczenia wysokości jego dochodu to należy stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują na nieujawnione źródła dochodu. Przy dochodzie na poziomie 320 zł miesięcznie nie jest możliwe opłacenie 300 zł za mieszkanie i co najmniej 110 zł składki KRUS (wysokość zadeklarowanych wydatków). Wątpliwości są tym większe, że skarżący w zeznaniach złożonych w toku postępowania podał, że nie pamięta skąd i jaki miał dochód w czerwcu 2011 r.; stwierdził także, że otrzymał pomoc od siostry, której wysokości nie pamięta; oświadczył, że jego dochodem jest dzierżawa pola rolnego, lecz nie podał kwoty tego dochodu. Taki stan rzeczy świadczy o nieujawnionych źródłach dochodu, co podważa przesłankę przyznania pomocy. Ponadto, w ocenie Kolegium, materiał dowodowy sprawy świadczy o tym, że skarżący jest w sytuacji, w której przy wykorzystaniu własnych możliwości jest w stanie przezwyciężyć trudności, ponieważ jest zdrowy, wykształcony, posiada potencjał i doświadczenie zawodowe. Ma możliwość uprawiania pola, które dzierżawi od córki. Otrzymuje pomoc od siostry w formie żywności i pieniędzy. Mając na względzie wiek oraz to, że nie ma na utrzymaniu rodziny (posiada zaległości alimentacyjne), to przy wykorzystaniu własnych możliwości jest w stanie zaspokoić swoje bieżące potrzeby w podstawowym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że zgodnie z prawem powinienem otrzymać świadczenie. Natomiast sposób obliczenia wysokości jego dochodu i wydatków jakie ponosi nie odzwierciedla stanu rzeczywistego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a). W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2011 r., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Ustawa o pomocy społecznej stanowi w art. 2 ust. 1, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 3 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniodawcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenie pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb osób ubiegających się o przyznanie świadczeń. Powinni on również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielkość potrzebujących, także całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłek celowy, którego materialnoprawną podstawę stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowanie rodzaju formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościowością pomocy społecznej. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej na żywność i środki czystości. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala stwierdzić, że stan faktyczny sprawy został dokonany zgodnie z przepisami i wyczerpująco. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że powinien samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Posiada on bowiem wyższe wykształcenie, doświadczenie zawodowe, dodatkowe uprawnienia elektryczne oraz znajomość języków obcych. Tym samym ma on możliwości szybkiego znalezienia pracy. Ponadto otrzymuje pomoc finansową ze strony siostry oraz pozyskuje środki ze zbierania i sprzedaży surowców wtórnych, co stanowi jego zasoby względem skutecznego podjęcia pracy. Z tej racji należy podzielić stanowisko organu, że skarżący posiada możliwości zarobkowe przy dołożeniu należytej staranności do jego sił umysłowych i fizycznych. Przeprowadzona analiz dochodu przez organ pozwala stwierdzić, że skarżący nie ujawnia faktycznych przychodów, ponieważ ponosi wydatki przewyższające deklarowane przez niego dochody, co świadczy o nieujawnionych źródłach dochodu. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi trudna sytuacja, której nie jest on w stanie sam przezwyciężyć. Stwierdzona dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a poniesionymi wydatkami świadczy o niespójności w złożonych oświadczeniach. Rolą sądu administracyjnego w niniejszej sprawie była ocena, czy organ administracyjny nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działanie w trybie uznania administracyjnego nie oznacza bowiem dowolności, ale wykazania, że w danej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie nie można postawić zarzutów organowi administracyjnemu przekroczenia granic uznania administracyjnego., gdyż przeprowadził wnikliwie i wszechstronne postępowanie. Dodać trzeba, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodu. Osoby ubiegające się świadczenie z pomocy społecznej powinny wykorzystywać własne środki i możliwości. W tej sytuacji zarzuty skargi nie znajdują usprawiedliwionych podstaw prawnych, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.