IV SA/Wr 249/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, , Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi O. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO 4532.28.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. O. O. obywatelka U. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO 4523.28.2024 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Sobótka (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 2 stycznia 2024 r. nr OPS.4330.01.23.24 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco : Wnioskiem z 23 listopada 2023 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małoletnim (ur. [...] r.) synem R. O. (O.) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowym Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 2023 r. i zmienionym orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim w dniu 10 października 2023 r. Orzeczenie jest ważne do dnia 24 marca 2025 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności: 03-L), niepełnosprawność datuje się od urodzenia, a syn skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji .Skarżąca z synem przybyli do Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy i otrzymali status cudzoziemca U. Burmistrz decyzją z 2 stycznia 2024 r. wydaną na podstawie m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) oraz art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 538 ze zm.; dalej: u.p.o.U.) odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym synem skarżącej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że skarżąca i jej syn są obywatelami U. i posiadają status U. potwierdzony w rejestrze PESEL. Wskazując na art. 17 ust. 1 u.ś.r. Burmistrz stwierdził, że skarżąca jest bezrobotna i nie podejmuje zatrudnienia. Powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 grudnia 202r . uznał, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej, ponieważ opieka ta jest sprawowana w piątek, sobotę i niedzielę, w dni wolne od pracy oraz w czasie choroby dziecka. Na podstawie zaświadczenia ze szkoły podstawowej we Wrocławiu, w której syn skarżącej realizuje obowiązek szkolny, organ pierwszej instancji ustalił, że przebywa on w internacie tej placówki od poniedziałku do piątku. W konsekwencji Burmistrz stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania takiej stałej opieki. Uznał, że przesłanka ta nie została spełniona w sprawie, skoro przez pięć dni w tygodniu syn skarżącej przebywa w placówce, co pozwala na podjęcie zatrudnienia przez skarżącą przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. W wyniku rozpoznania odwołania zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu, powołując się na art. 2 ust 1 i art. 26 ust. 1 u.p.o.U., stwierdziło legalność pobytu skarżącej i skutkiem tego - dopuszczalność rozpatrzenia jej wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy u.ś.r. Wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., ponieważ zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, tj. u.ś.r., w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ odwoławczy ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie jak organ pierwszej instancji organ odwoławczy stwierdził, że wymiar czasu, jaki skarżąca poświęca na czynności opiekuńcze wobec niepełnosprawnego syna nie wykluczają podjęcia pracy zarobkowej choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy, praca ta nie musi być wykonywana w ramach stosunku pracy. Wniosek ten wywiódł z ustaleń dokonanych w oparciu o zaświadczenie Dyrektora Dolnośląskiego Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2023 r. stwierdzającego, że syn skarżącej realizuje obowiązek szkolny w tej szkole i przebywa w internacie placówki od poniedziałku do piątku. Wskazał też na oświadczenie skarżącej oraz wywiad środowiskowy, że zamieszkuje ona z synem 3 dni w tygodniu oraz w czasie choroby dziecka. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwe również z tego powodu pobierania przez skarżącą [...] świadczenia z tytułu niepełnosprawności syna (oświadczenie skarżącej z 18 stycznia 2024 r.), co wypełnia negatywną przesłankę świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i pkt 5-6 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku) przez błędną wykładnię polegającą na: a) pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; b) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem przez minimum 3 dni w każdym tygodniu, a także w wakacje, ferie, święta i wszelkie inne dni wolne od zajęć szkolnych, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że przebywanie syna skarżącej w internacie umożliwia jej zatrudnienie "choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy, praca ta nie musi być wykonywana w ramach stosunku pracy", co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, c) nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy wykonywania pracy zarobkowej przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, podczas gdy w art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymieniono negatywne przesłanki dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. wskazano wprost, że świadczenie nie przysługuje, gdy osoba niepełnosprawna przebywa w placówce przez więcej niż 5 dni w tygodniu, a wykładnia rozszerzającą jest niedopuszczalna, 2) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postepowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do rzekomego pobierania przez skarżącą świadczenia w związku z niepełnosprawnością syna na U.; organ nie zbadał, jakiego rodzaju i w jakiej wysokości jest to świadczenie i czy faktycznie w przypadku skarżącej usprawiedliwione jest zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 i pkt 5-6 u.ś.r., które stanowią przeszkodę w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej; b) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Burmistrza, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawiła szczegółową argumentację na poparcie wniosków i zarzutów skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności Sąd ocenił dopuszczalność wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Akta administracyjne sprawy potwierdzają, że skarżąca i jej syn są obywatelami U. i przybyli na terytorium Polski w dniu 2 marca 2022 r. oraz posiadają status U. potwierdzony wpisem w rejestrze PESEL. Prawidłowo okoliczność tę oceniły organy obu instancji stosując w sprawie art. 2 i art. 26 u.p.o.U. Zgodnie z art. 1 u.p.o.U. ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.o.U. jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Termin końcowy legalności pobytu został obecnie wydłużony do 30 września 2025 r. W oparciu o art. 26 ust. 1 pkt 1) u.p.o.U. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". W dalszych jednostkach redakcyjnych art. 26 u.p.o.U. ustawodawca wprowadził szczególne zasady dotyczące ww. uprawnienia, np. dotyczące początkowej daty przyznania świadczenia (ust. 3). Mając na uwadze przytoczone przepisy, organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżącej służy prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca i jej syn spełniają warunki z u.p.o.U. Kolejnym zagadnieniem mającym znaczenie w sprawie jest zmiana przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), które wykluczają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą dorosłą. W sprawie poddanej kontroli Sądu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu w dniu 24 listopada 2024 r., decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 2 stycznia 2024 r., natomiast decyzja odwoławcza – w dniu 12 lutego 2024 r., czyli pod rządami nowej regulacji. Słusznie jednak SKO powołało w zaskarżonej decyzji przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, tj. u.ś.r., w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącej – obywatelki U. - z dnia 23 listopada 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem podlega rozpoznaniu na podstawie 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. wobec treści art. 63 ust. 1 ustawy świadczeniu wspierającym - oraz w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 26 u.p.o.U. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 1) "u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W sprawie jest niesporne, że małoletni (14-letni) syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności istniejącej od urodzenia, ważnym do 24 marca 2025 r., cierpi na obustronną głuchotę czuciowo-nerwową, zakwalifikowaną do symbolu niepełnosprawności 03-L (zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu - m.in. głuchota). Jest dzieckiem niesłyszącym i niemówiącym. Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca nie pracuje. Syn skarżącej w roku szkolnym 2023/2024 realizuje obowiązek szkolny w szkole podstawowej – Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym i od poniedziałku do piątku przebywa w internacie tej placówki (zaświadczenie z dnia 19 grudnia 2023 r., k. 63 akt administracyjnych). Ponadto wg oświadczenia skarżącej, pobiera ona na U. świadczenie w wysokości 300 zł z tytułu niepełnosprawności syna (ustalenie wywiadu środowiskowego z dnia 7 grudnia 2023 r., oświadczenie skarżącej – k. 47-48 i 52 akt administracyjnych). Wedle organu odwoławczego świadczenie pielęgnacyjne nie jest należne skarżącej z dwóch powodów. Po pierwsze, czas, który skarżąca poświęca na opiekę nad niepełnosprawnym synem, tj. 3 dni w tygodniu (piątek, sobota, niedziela), okres choroby i dni wolnych od nauki – nie wyklucza podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Po drugie, skarżąca otrzymuje już świadczenie z U. w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, co wyklucza przyznanie kolejnego. Treść przytoczonego przepisu art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2) lit. b) i pkt 5) u.ś.r. w zestawieniu z okolicznościami ustalonymi w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane skarżącej w przypadku spełnienia następujących przesłanek: – syn skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; – skarżąca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem; - syn skarżącej krócej niż przez 5 dni w tygodniu korzysta z całodobowej opieki placówki zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym; - na syna skarżącej nie zostało ustalone prawo do świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 5) u.ś.r. (dodatek do zasiłku rodzinnego, specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek dla opiekuna) . Z treści art. 17 ust. 1 pkt 1) u.ś.r. wynika, że konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i te właśnie okoliczności stanowią podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem w sytuacji, gdy zostały ustalone obie ww. pozytywne oraz żadna z ww. negatywnych przesłanek, świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane, a organy nie są uprawnione do szczegółowego rozważania tego, czy skarżący ma potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie tylko z racji sprawowania opieki. Pod pojęciem opieki stałej oraz długoterminowej należy z kolei rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, a także gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2243/23, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia. Nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Określenia te wskazują więc, że nie może to być opieka świadczona sporadycznie czy też przez osoby, które zważywszy na własne predyspozycje psychofizyczne nie są jej w stanie świadczyć i same wymagają pomocy. Innymi słowy aby uzyskać świadczenie wnioskujący musi sprawować i pozostawać w gotowości do sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz mieć realną możliwość jej sprawowania w tak znacznym wymiarze, że z tego powodu rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zebrane w sprawie dowody i ich ocena wskazują - wbrew temu co przyjęło SKO - że zakres i charakter sprawowanej opieki nad synem uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Małoletni niepełnosprawny syn skarżącej (niesłyszący i niemówiący) wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co jednoznacznie wynika z orzeczenia o niepełnosprawności i czego nie kwestionują organy obu instancji. Niewątpliwie skarżąca sprawuje opiekę nad synem w czasie, gdy ten nie przebywa w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Niespornie, syn skarżącej przebywa w tej placówce mniej niż 5 dni w tygodniu w dniach nauki. Z zaświadczenia z dnia 19 grudnia 2023 r. (k. 63 akt administracyjnych) jednoznacznie wynika, że syn skarżącej realizuje obowiązek szkolny i korzysta z internatu. Słusznie więc organy obu instancji uznały, że wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zaistniała. Oceniły natomiast tę okoliczność, tj. pobyt syna skarżącej od poniedziałku do piątku w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, pod kątem czasu, który skarżąca poświęca opiece nad synem, gdy ten przebywa poza tą placówką. Ocena ta jest jednak błędna. Nie został bowiem ustalony i uwzględniony rzeczywisty czas pobytu dziecka w tej placówce przez cały rok a nie tylko rok szkolny. Nie zostały uwzględnione oczywiste okoliczności i sytuacje, które są nieprzewidywalne co do zakresu i czasu trwania, a skutkują koniecznością powrotu dziecka z placówki pod opiekę skarżącej, takie np. jak stan zdrowia (w tym psychofizyczny) dziecka, bariery komunikacyjne, ewentualne wyobcowanie wywołane nagłą zmianą otoczenia, kraju związaną z ucieczką przed wojną (z Zaporoża). Zgodnie z § 46 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz.U. z 2023 r., poz. 651) specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze zapewniają wychowankom całodobową opiekę. Ośrodek taki pracuje przez cały rok szkolny, przy czym organizacja pracy przewiduje ferie (§ 51 ust. 1 ww. rozporządzenia MEN). Ponadto dziecko umieszczone w takim ośrodku podlega cyklicznej ocenie co do zasadności pobytu w takim ośrodku (§ 50 ww. rozporządzenia MEN). Sztywne przyjęcie, że dziecko zawsze przez 5 dni w tygodniu pozostaje pod całodobową opieką specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego nie znajduje wystarczającego potwierdzenia w aktach administracyjnych sprawy, a dodatkowo doświadczenie życiowe i znajomość organizacji pracy i funkcjonowania specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego nie pozwala na tak jednoznaczną ocenę. Przeciwnie, skarżąca musi pozostawać w stałej gotowości opieki nad synem, co zresztą podkreśla i w odwołaniu i w skardze. Nie da się przewidzieć, kiedy będzie musiała zaopiekować się synem, który jest całkowicie uzależniony od pomocy innej osoby oraz wymaga stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, co jednoznacznie wynika z orzeczenia o niepełnosprawności. Ciągła gotowość do sprawowania opieki przez skarżącą w okolicznościach w rozpatrywanej sprawy wypełnia przesłankę art. 17 ust. 1 pkt 1) u.ś.r. uniemożliwiając jej podjęcie zatrudnienia. Przedwcześnie organ odwoławczy ustalił zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 5) u.ś.r. Skarżąca oświadczyła, że na U. pobiera świadczenie z tytułu niepełnosprawności syna. Brak jest jednak dokumentacji potwierdzającej, że świadczenie to pobiera również w Polsce oraz że rzeczywiście jest to świadczenie, które wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie podjął się wyjaśnienia tej okoliczności samodzielnie – jako gospodarz postepowania, ani z udziałem skarżącej, lecz poprzestał na niejednoznacznym i niezweryfikowanym oświadczeniu skarżącej. Naruszył tym samym zasady postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Reasumując, błędne jest stanowisko SKO, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na czas, jaki skarżąca poświęca opiece nad synem. Dodatkowo zaskarżona decyzja nie wyjaśnia, czy okoliczność ta oznacza brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad synem a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pozostawił to domysłom skarżącej, która wnioski organu odwoławczego w tym zakresie odczytała jako ustalenie, ze w sprawie doszło do zaistnienia przesłanki negatywnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2) lit. b) u.ś.r. Tymczasem uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać wymogom z art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., czego w sprawie zabrakło. Podsumowując, bezspornym jest, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Konieczność pozostawania w stałej gotowości sprawowania opieki oraz sama opieka sprawowana przez skarżącą nad małoletnim niepełnosprawnym synem uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Wyjaśnienia jednak wymaga kwestia pobierania w Polsce i charakteru świadczenia w kontekście negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 5) u.ś.r. W ocenie Sądu, z tych wszystkich względów organ odwoławczy wydając decyzję naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., które to naruszenie nie tylko mogło, ale miało istotny wpływ na wynik sprawy. Doprowadziło bowiem do nieuzasadnionego wniosku, że o niespełnieniu przez skarżącą pozytywnych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 1) u.ś.r. oraz przedwczesnego wniosku o spełnieniu przez skarżącą przesłanki wykluczającej przyznanie żądanego świadczenia i naruszenie przez to art. 17 ust. 5 pkt 5) u.ś.r., poprzez jej niewyjaśnienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ uwzględni, że jakkolwiek z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczając obecnie możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej - to jednak w niniejszej sprawie wniosek skarżącej winien być rozpoznany na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej nowelizacji. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi bowiem na stanowisku, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowiący, że: "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe" - należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed ww. datą, to należy przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem "do dnia 31 grudnia 2023 r. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1938). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.