IV SA/Wr 258/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 listopada 2010 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. H. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we L. z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. K. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty 3.476,33 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej: ustawa, organ pierwszej instancji zobowiązał P. K. do zwrotu kwoty 3.476,33 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...], Nr [...] orzekło o uchyleniu wskazanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ z uwagi na naruszenie przepisów regulujących procedurę administracyjną, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pierwszej instancji, po uprzednim wszczęciu z urzędu postępowania, kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego P. K. kwoty 3.476,33 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, dotyczących zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Wskazał następnie, iż w dniu 30 września 2009 r. zakończył się okres zasiłkowy 2008/2009. Dodał ponadto, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] zmienionej następnie decyzją z dnia [...], nr [...]. Przedstawił także sposób wyliczenia kwoty do zwrotu. Jak podkreślono, odsetki na dzień wydania decyzji wynoszą 344 zł, przy czym są one nadal naliczane do dnia spłaty całkowitej w/w zadłużenia. W odwołaniu od powyższej decyzji P. K stwierdził, iż jego sytuacja od czasu wydania poprzedniej decyzji nie uległa zmianie. Nadal odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr [...] we W., gdzie nie został zatrudniony z powodu braku miejsc pracy. Dlatego też w przypadku warunkowego przedterminowego zwolnienia go z odbywania reszty kary pozbawienia wolności, z którego wnioskiem do Sądu Okręgowego Wydział V Penitencjarny we Wrocławiu mógłby zwrócić się M-GOPS w Ś., będzie mógł podjąć zatrudnienie, a następnie spłacać zadłużenie. W innym razie do końcowego okresu odbywania kary, tj. do 26 lutego 2012 r. nie będzie w stanie tego zadłużenia uregulować. Podkreślił zarazem, iż nie uchyla się od spłaty zadłużenia. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji do momentu jego powrotu na wolność, gdyż do tego czasu sytuacja, w jakiej się znajduje nie ulegnie zmianie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wskazało, że problematykę zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej reguluje art. 27 ustawy. Wskazany przepis w ust. 1 stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Według ust. 1a odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Kolejny ust. 2 stanowi, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w myśl ust. 3 wskazanego artykułu należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Z treści wyżej cytowanych przepisów ustawy wynika obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu właściwego wierzyciela wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres świadczeniowy lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Przy tym ustawa nie przewiduje, aby obowiązek taki nie istniał w sytuacjach wskazanych przez stronę w odwołaniu, tj. gdy dłużnik alimentacyjny przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie posiada zatrudnienia. Obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego może nie powstać jedynie w przypadku, gdy obowiązkiem zwrotu tych świadczeń zostanie obciążona osoba uprawniona w związku z ich nienależnym pobraniem. Jednakże w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie występuje. Z akt sprawy wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. przyznał na osobę uprawnioną P. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 230 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., zaś kolejną decyzją z dnia [...], nr [...] zmienił wysokość tego świadczenia na kwotę 300 zł miesięcznie z wyrównaniem za okres od 24 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. Z kolei zaskarżona decyzja została wydana dnia [...] a zatem po zakończeniu okresu świadczeniowego. W tym przypadku były zatem podstawy do wydania, w trybie art. 27 ust. 2 ustawy, decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja o zwrocie jest w istocie decyzją zobowiązującą dłużnika alimentacyjnego do ponoszenia pewnych nakładów finansowych, a zatem powinna ona szczegółowo wyjaśniać, w jaki sposób organ doszedł do wyliczenia ostatecznej kwoty należności podlegającej zwrotowi, tak aby sposób jej wyliczenia pozwalał na możliwość jej zweryfikowania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni spełnia wskazane wyżej wymogi. W sposób szczegółowy organ pierwszej instancji przedstawił zestawienie, z którego wynikają zarówno kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P. K., na podstawie decyzji z dnia [...] zmienionej następnie decyzją z dnia [...] jak i również daty wypłacenia tych należności. Analiza tego zestawienia pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że ustalona przez organ pierwszej instancji kwota zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest prawidłowa. Jednocześnie organ podał kwotę wysokości odsetek naliczonych od wypłaconych świadczeń z powyższego tytułu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 344 zł, zastrzegając jednocześnie, że są one w dalszym ciągu naliczane do dnia całkowitej spłaty zadłużenia (art. 27 ust. 1a ustawy). Odnosząc się do argumentacji strony przedstawionej w odwołaniu wskazano, że pozostawianie przez nią w trudnej sytuacji osobistej (przebywanie w zakładzie karnym) oraz trudna sytuacja finansowa, w jakiej się znajduje w związku z brakiem zatrudnienia, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Jak podkreślono wyżej, decyzja wydana w tym trybie określa jedynie względem dłużnika alimentacyjnego kwotę do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Wskazane natomiast przez P. K. okoliczności mogą być rozpoznane w ramach odrębnego postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Podstawę prawną do złożenia tego rodzaju wniosku daje art. 30 ust. 2 ustawy. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego P. K. obok wskazania przebiegu prowadzonego postępowania, podtrzymał argumentację podniesioną w złożonym odwołaniu dotyczącą jego trudnej sytuacji osobistej i materialnej. Wskazał, że od dnia 12 stycznia 2008 r. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr [...] we W. Jego sytuacja dochodowa jest ciężka, jest znaczne zadłużony nie tylko z tytułu należności alimentacyjnych. Dodatkowo stwierdził, iż jego pobyt w zakładzie karnym uniemożliwia mu spłatę zadłużenia zwłaszcza, że brak jest w nim możliwości zatrudnienia z uwagi na brak miejsc pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wskazano jednocześnie, że w związku z zawartą dnia 16 stycznia 2006 r. przed Sądem Rejonowym w Złotoryi III Wydział Rodzinny i Nieletnich ugodą (sygn. akt III RC 393/05) skarżący zobowiązał się podwyższyć alimenty z kwoty 180 zł do kwoty 230 zł. W związku z tym, że skarżący - wbrew nałożonemu obowiązkowi - alimentów na rzecz syna P. K. nie uiszczał, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Złotoryi z dnia 26 września 2008 r.), działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. na wniosek przedstawiciela ustawowego (T. M.) uprawnionego do alimentów, tj. P. K. wydał w dniu [...], decyzję nr [...] o przyznaniu mu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 230,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Kolejną zaś decyzją z dnia [...], nr [...] zmienił wysokość tego świadczenia na kwotę 300 zł miesięcznie w okresie od 24 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. z wyrównaniem za okres od 24 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Złotoryi III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt III RC 398/08 podwyższającym alimenty od pozwanego na kwotę 300 zł. Bezspornym jest, że przez ten czas tj. od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. T. M., działająca jako przedstawiciel ustawowy P. K., pobierała przyznane mu z funduszu alimentacyjnego świadczenie, we wskazanych wyżej wysokościach. Łącznie z tego tytułu wysokość wypłaconych świadczeń stanowiła kwotę 3.476,33 zł. W tej sytuacji, w świetle powołanego przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, uzasadniona jest decyzja organu pierwszej instancji, jak i utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., nakładająca na dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego P. K. obowiązek zwrotu - organowi właściwemu wierzyciela - należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej tj. w kwocie 3.476,33 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślono, że wskazany wyżej przepis ma charakter ius cogens i nie jest możliwe odstąpienie od jego zastosowania z uwagi na sytuację dochodową, rodzinną czy zdrowotną dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. (art. 30 ust. 2 i 3 cyt. ustawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji zobowiązującej P. K. do zwrotu kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Bezspornym w sprawie jest, że w związku z zawartą dnia 16 stycznia 2006 r. przed Sądem Rejonowym w Złotoryi III Wydział Rodzinny i Nieletnich ugodą (sygn. akt III RC 393/05) skarżący zobowiązał się podwyższyć alimenty z kwoty 180 zł do kwoty 230 zł. W związku z tym, że skarżący - wbrew nałożonemu obowiązkowi - alimentów na rzecz syna P. K. nie uiszczał, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Złotoryi z dnia 26 września 2008 r.), działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. na wniosek przedstawiciela ustawowego (T. M.) uprawnionego do alimentów, tj. P. K. wydał w dniu [...] decyzję nr [...] o przyznaniu mu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 230 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Kolejną zaś decyzją z dnia [...] nr [...] zmienił wysokość tego świadczenia na kwotę 300 zł miesięcznie w okresie od 24 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. z wyrównaniem za okres od 24 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Złotoryi III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt III RC 398/08 podwyższającym alimenty od pozwanego na kwotę 300 zł. W okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. T. M., działająca jako przedstawiciel ustawowy P. K., pobierała przyznane mu z funduszu alimentacyjnego świadczenie, we wskazanych wyżej wysokościach. Łącznie z tego tytułu wysokość wypłaconych świadczeń stanowiła kwotę 3.476,33 zł. Mając powyższe na względzie, w świetle powołanego przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy organ pierwszej instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego P. K. obowiązek zwrotu – organowi właściwemu wierzyciela – należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji przepis ma charakter bezwzględny i zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Wskazać jednak należy, że z wnioskiem o umorzenie spornej należności lub rozłożenie jej spłaty na raty skarżący może zwrócić się do właściwego organu. Zatem, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do tych świadczeń. Materiał dowodowy zebrany przez organy w niniejszej sprawie w postępowaniu administracyjnym, uzasadnia stanowisko organów. Zatem argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji ją poprzedzającej jest słuszna i zasługuje na akceptację. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w art. 250 cytowanego Prawa w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).