IV SA/Wr 263/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we L. z dnia[...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. W., dalej: skarżący, od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy R., Zastępcy Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. – dla M. W. w łącznej wysokości 2.530 zł wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją z dnia [...], nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy R., Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. orzekł o przyznaniu M. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 230 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. Pismem z dnia 22 listopada 2011 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami wypłaconego za okres od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. dla M. W. Decyzją z dnia [...], nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy R., Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. orzekł w przedmiocie: obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. dla M. W. w łącznej wysokości 2.530 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż M. W. nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011r. w wysokości 230 zł miesięcznie. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 16 kwietnia 2007 r. skarżący został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz M. W. w wysokości 230 zł. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej: ustawa. Wskazano ponadto, iż do dnia wydania decyzji, za pośrednictwem komornika sądowego, do Ośrodka wpłynęła kwota 394,18 zł, z której 362,88 zł stanowiły należność główna, a 31,30 zł odsetki. Kwota ta pokryła należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za listopad i część grudnia 2008 r. W związku z tym zobowiązano stronę do zwrotu przedmiotowych należności. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, iż nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych tj. nie zbadano jego sytuacji materialnej oraz możliwości zarobkowych, w kontekście stanu zdrowia. W związku z tym odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności łącznie z odsetkami. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że ze względu na swoją sytuację zdrowotną i materialna nie jest w stanie spłacać żadnych zobowiązań. Jest osobą samotną i nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Utrzymuje się z pomocy MOPS w G. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Bezskutecznie stara się o uzyskanie zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Znikome dochody ze sprzedaży surowców wtórnych wystarczają jedynie na skromne wyżywienie. Organ odwoławczy wskazał dalej, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 27 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu, alimentacyjnego, do dnia spłaty. Przepis art. 27 ust. 2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei według ust. 3 art. 27 ustawy należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu właściwemu organowi należności równej wysokości kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu. Obowiązek ten wynika wprost z ustawy, zaś organ administracji zobowiązany jest do wydania stosownej decyzji określającej wysokość zobowiązania (należności) dłużnika alimentacyjnego z tego tytułu. Zdaniem organu odwoławczego, stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości. Za okres od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej w łącznej kwocie 2.530 zł, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy decyzja przyznająca M. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego odpowiadające wymienionej kwocie. Okoliczności te nie są kwestionowane przez stronę. Prawidłowo więc organ I instancji orzekł o obciążeniu dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwoty 2.530 zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz wierzyciela alimentacyjnego. Wyjaśniono, że decyzja administracyjna w sprawie zwrotu należności, wydawana po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ma charakter deklaratoryjny, potwierdzający, że taki obowiązek istnieje. Jest więc ona wydawana niezależnie od okoliczności związanych z możliwościami realizacji obowiązków przez dłużnika alimentacyjnego, bowiem przepisy prawa nie przewidują w tej materii żadnych dodatkowych warunków. Sam fakt wypłaty stosownych świadczeń osobie uprawnionej, brak zwrotu przez dłużnika wypłaconych kwot do organu oraz zakończenie okresu świadczeniowego lub uchylenie decyzji przyznającej świadczenia - przesądzają o konieczności wydania stosownej decyzji, która w zasadzie ma charakter rachunkowy. Z uwagi na powyższe Kolegium nie mogło uwzględnić argumentacji odwołującego się co do braku możliwości spłaty zadłużenia. Okoliczności te mogą stanowić przedmiot rozważań w toku ewentualnego postępowania o umorzenie należności. W tym zakresie strona może złożyć podanie w organie I instancji. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego dotyczącego jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. Skarżący dopatrzył się także w działaniu Kolegium naruszenia prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydana decyzja ma charakter deklaratoryjny a organ II instancji nie ma obowiązku badania możliwości spłaty zadłużenia przez zobowiązanego. Skarżący podkreślił, że składał podania o umorzenie należności, jednakże były one załatwiane odmownie przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wskazano jednocześnie, że przepisy ustawy jednoznacznie wskazują, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu właściwemu organowi należności równej wysokości kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu. Obowiązek ten wynika wprost z ustawy, zaś organ administracji zobowiązany jest do wydania stosownej decyzji określającej wysokość zobowiązania (należności) dłużnika alimentacyjnego z tego tytułu. Decyzja taka jest wydawana w przypadku wypłaty stosownych świadczeń osobie uprawnionej, braku zwrotu przez dłużnika wypłaconych kwot do organu oraz po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia. Wyłącznie te okoliczności są przedmiotowo istotne dla załatwienia sprawy zobowiązania dłużnika do zwrotu należności. Zdaniem organu odwoławczego z treści powołanych przepisów prawa nie wynika natomiast, aby wydanie stosownej decyzji administracyjnej było uzależnione od sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Zatem, choć z punktu widzenia osoby zobowiązanej okoliczności te mają znaczenie, nie są przedmiotowo istotne dla załatwienia sprawy zobowiązania dłużnika do zwrotu należności. Dlatego też tego rodzaju okoliczności nie mogły brać pod uwagę w tym postępowaniu. Z tego względu niezasadny jest zarzut naruszenia procedury administracyjnej w postaci zaniechania ustalania sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego. Sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika jest natomiast badana i brana pod uwagę w postępowaniu prowadzonym, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w przedmiocie m. in. umorzenia należności. Odbywa się to jednak w odrębnym postępowaniu od tego, które jest prowadzone w oparciu o art. 27 ust. 1 i 2 przedmiotowej ustawy. W związku z tym organ odwoławczy nie mógł naruszyć wspomnianego art. 30 ust. 2 ustawy, skoro tego przepisu nie stosował ani nie mógł go zastosować w ramach procedury zobowiązującej skarżącego do zwrotu należności. Zatem, chcąc uzyskać stosowne zwolnienie skarżący powinien złożyć odpowiednie podanie we właściwym organie, zaś w razie niekorzystnych rozstrzygnięć uruchomić tryby ich weryfikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Bezspornym w sprawie jest, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 16 kwietnia 2007 r. skarżący został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz M. W. w wysokości 230 zł. Za pośrednictwem komornika sądowego, do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęła kwota 394,18 zł, z której 362,88 zł stanowiły należność główna, a 31,30 zł odsetki. Kwota ta pokryła należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za listopad i część grudnia 2008 r. W związku z tym zobowiązano stronę do zwrotu przedmiotowych należności. Mając powyższe na względzie, w świetle powołanego przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy organ pierwszej instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego tj. skarżącego obowiązek zwrotu – organowi właściwemu wierzyciela – należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji przepis ma charakter bezwzględny i zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Wskazać jednak należy, że z wnioskiem o umorzenie spornej należności lub rozłożenie jej spłaty na raty skarżący może zwrócić się do właściwego organu. Zatem, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do tych świadczeń. Materiał dowodowy zebrany przez organy w niniejszej sprawie w postępowaniu administracyjnym, uzasadnia stanowisko organów. Zatem argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji ją poprzedzającej jest słuszna i zasługuje na akceptację. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.