IV SA/Wr 265/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...],nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 29 stycznia 2016 r. odmawiającą przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. umorzono postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych. Następnie postanowieniem Sądu z dnia 13 lipca 2017 r. odrzucono skargę z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 27 lipca 2017 r. (k- 25). Pismem z dnia 2 sierpnia 2017 r., adresowanym do Prezesa WSA we Wrocławiu skarżący złożył skargę na doręczone mu powyższe postanowienie Sądu. W piśmie tym podał też, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o pomoc w sporządzeniu skargi kasacyjnej od powyższego postanowienia Sądu odrzucającego skargę. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 2 sierpnia 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym w rubryce nr 4.1 wskazał, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych. W rubryce nr 3 obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia wskazał wymienione wyżej postanowienie SKO, które było przedmiotem skargi wniesionej do Sądu w rozpoznawanej sprawie. Ponadto w uzasadnieniu tego formularza wnioskodawca powołał zarzuty dotyczące zaskarżonego w sprawie postanowienia SKO oraz zarzuty dotyczące postanowienia Sądu odrzucającego skargę na to postanowienie SKO wskazując, że skargę do Sądu wniósł w terminie i po wyczerpaniu pełnej drogi instancyjnej, więc odrzucenie skargi przez WSA uznaje za bezpodstawne. W formularzu tym podał także, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 25,30 m2 i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Jest osobą bezrobotną i nie otrzymuje żadnych dochodów. Czynsz za mieszkanie wynosi 500 zł miesięcznie, otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Nie opłaca pozostałej kwoty czynszu więc jego zdaniem, zadłużenie wynosi ponad 20.000 zł. Nie opłaca także rachunków za gaz i prąd. Toczą się postępowania sądowe o zapłatę, ponieważ MOPS odmawia mu pomocy. Do wniosku tego dołączył kopię pierwszych stron decyzji MOPS tj. decyzji z dnia 16 czerwca 2017 r. odmawiającej przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległości z tytułu czynszu w kwocie 15.371,70 zł i decyzji z dnia 3 lipca 2017 r. odmawiającej przyznania mu zasiłku celowego na opłacenie kosztów postępowania sądowego w kwocie 1.162,26 zł. Postanowieniem Sądu z dnia 18 sierpnia 2017 r. odrzucono skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącego, zawartą w opisanym wyżej piśmie skarżącego z dnia 2 sierpnia 2017 r., z powodu braku spełnienia wymagań ustawowych. Pismem referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. sporządzonym w związku ze złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem o prawo pomocy z dnia 2 sierpnia 2017 r., wskazano, że brak skreśleń w rubrykach nr 4.2 formularza stanowi brak formalny wniosku i że do skarżącego jako wnioskodawcy należy wybór zakresu przyznania prawa pomocy w zakresie wyboru rodzaju profesjonalnego pełnomocnika spośród wskazanych w rubryce nr 4.2 rodzajów pełnomocników procesowych. W związku z tym w piśmie tym wezwano, w terminie 7 dni od otrzymania tego pisma, do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez uzupełnienie w sekretariacie Wydziału IV Sądu znajdującego się w aktach sprawy formularza o wskazanie zakresu żądania w rubryce nr 4.2 poprzez określenie czy dotyczy ono ustanowienia radcy prawnego czy ustanowienia adwokata; ewentualnie poprzez złożenie nowego należycie wypełnionego i podpisanego formularza, którego druk dołączono do tego pisma; lub też ewentualnie poprzez złożenie pisma procesowego zawierającego stosowne oświadczenie. W piśmie tym pouczono skarżącego, że brak odpowiedzi skutkować będzie przyjęciem, iż skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem Sądu z dnia 13 września 2017 r. odrzucono kolejną skargę kasacyjną od postanowienia Sądu z dnia 13 lipca 2017 r. odrzucającego skargę. W postanowieniu tym wskazano, że pismo skarżącego z dnia 31 sierpnia 2017 r. (data wpływu do Sądu tego samego dnia) Sąd zakwalifikował jako kolejną skargę kasacyjną, która z przyczyn formalnych podlegała odrzuceniu. Pismo referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. skarżący odebrał w dniu 8 września 2017 r. (k- 45). Tego samego dnia odebrał również postanowienie Sądu z dnia 18 sierpnia 2017 r. odrzucające skargę kasacyjną wraz z pouczeniem o trybie zaskarżenia tego postanowienia (k- 46). Następnie pismem z dnia 8 września 2017 r., a więc sporządzonym w dacie odbioru powyższego postanowienia i pisma referendarza sądowego, nazwanym "zażaleniem" (k-44), skarżący wskazał, że w związku z doręczonym mu postanowieniem Sądu z dnia 18 sierpnia 2017 r. odrzucającym skargę kasacyjną domaga się m in. "stwierdzenia, że sprawa została rozpoznana w innym trybie procesowym pozbawiając go trybu administracyjnego jaki przysługuje stronie z mocy art. 127 par. 3 kpa na wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i ustanowienia adwokata do sprawy". W powyższym piśmie zatem skarżący sprecyzował, iż w niniejszej sprawie wnosi także o ustanowienie adwokata z urzędu, W tej sytuacji referendarz sądowy przyjął, że skarżący złożył na urzędowym formularzu z dnia 2 sierpnia 2017 r. (k-29), sprecyzowanym dodatkowo w piśmie z dnia 8 września 2017 r. (k-44) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu i uznał, że wniosek w tym zakresie podlega rozpoznaniu w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 28 września 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I) oraz umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II). Od powyższego postanowienia skarżący, w przepisanym terminie, wniósł sprzeciw (pismo z dnia 9 października, nazwane "zażaleniem"). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl zaś art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2015 r. wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe: w październiku 2016 r. liczba ta wyniosła 657 spraw, a w maju 2017 r. 684 sprawy, zaś we wrześniu 698 spraw. We wspomnianym okresie 2009-2017 ponad 300 skarg zostało oddalonych przez Sąd i ponad 220 skarg i wniosków zostało odrzuconych, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania (liczba ta obejmuje także skargi o wznowienie postępowania). Tylko jedna skarga na decyzję została uwzględniona i uwzględnione zostały dwa wnioski o wymierzenie organowi grzywny, a w 10 sprawach umorzono postępowanie sądowoadministracyjne. W tym samym okresie skarżący złożył również ponad 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie, w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Większość wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. Ponadto w wielu sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy lub też umorzono postępowanie wszczęte takim wnioskiem. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego Sądu. Skarżący wniósł także szereg skarg o wznowienie postępowania i skarg na przewlekłość postępowania sądowego, a także wniosków o wymierzenie organowi grzywny. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie powyższego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinna ograniczać się jedynie do oceny, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących. Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności określonych w Konstytucji RP. Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych. Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Istotne jest, że liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w grudniu 2015 r. zarejestrowano ponad 600 spraw i wniosków skarżącego, a w styczniu 2016 liczba ta wyniosła 638, zaś w październiku 2016 r. zarejestrowano 657 spraw, w maju 2017 r. 684 sprawy, a we wrześniu 298 spraw . Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Symboliczny wymiar ma liczba uwzględnionych skarg. Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym skargi na tę przewlekłość zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Okoliczności te świadczą o tym, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a. W tej sytuacji powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPS, braku środków na opłacenie rachunków za gaz i prąd nie zmieniają więc powyższej oceny, że skarżący nadużywa prawa do sądu. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu stanowi nadużycie tego prawa. Ponadto o ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 61/15). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego. W rozpoznawanej zaś sprawie skarżący także złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy po doręczeniu mu postanowienia Sądu odrzucającego skargę. Z tych względów referendarz sądowy zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych referendarz prawidłowo wskazał, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących dodatków mieszkaniowych. Tym samym, rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie stało się zbędne, wobec czego referendarz sądowy zasadnie umorzył prowadzone postępowanie na podstawie art. 249a p.p.s.a. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.