IV SA/Wr 267/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2005r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za studia zaoczne oddala skargę S. T. wnioskiem z dnia [...]r. zwróciła się do Rektora Uniwersytetu W. o zwolnienie całkowite lub częściowe z opłaty za semestr [...] roku akademickiego [...]/[...]. Prośbę umotywowała trudną sytuacją materialną jej rodziny. Wskazała, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w PUP w N. S., pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy od kilku lat pobierają renty chorobowe z ZUS. Renty są jedynym źródłem utrzymania rodziny. Rodzice z powodu przewlekłych chorób wydają znaczną część swoich rent na leki również pokrywają koszty leczenia brata, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Brat nie pobiera żadnych świadczeń z tytułu niepełnosprawności. Obecnie brat jest studentem [...] roku dziennych studiów Wydziału Matematyki, Informatyki Uniwersytetu W. Dochód w rodzinie wynosi [...]zł brutto /[...]netto/. Dodatkowo S. T. wskazuje, iż w poprzednim semestrze tj. [...] ubiegała się o zwolnienie częściowe z opłaty za semestr zimowy roku akademickiego [...]/[...]. Dziekan nie przychylił się do jej prośby, kwotę opłaty semestralnej rozłożył na 2 równe raty. Rodzice uiścili opłatę za semestr [...] w kwocie [...] zł, to znacząco zachwiało równowagą finansową rodziny. Do wniosku strona dołączyła: kserokopię decyzji Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...]r. Nr [...] orzekającej o utracie prawa do zasiłku od dnia [...]r., kserokopię zaświadczenia z dnia [...]r. wystawionego przez Dziekanat Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu W., z którego wynika, iż S. T. jest studentem Uniwersytetu W. – Wydziału Matematyki i Informatyki w roku akademickim [...]/[...] /rok studiów: 4 kierunek Matematyka dzienna/, kserokopię odcinka renty rodziców, 2x kserokopię decyzji ZUS o wysokości rent przyznanych rodzicom. Powyższy wniosek został zaopiniowany przez: 1. Dziekana Wydziału. 2. Samorząd Studentów Uniwersytetu W. /zgodnie z § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni Dz.U. Nr 84, poz. 380 z póź. zm./. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Prorektor d/s Nauczania Uniwersytetu W. na podstawie § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 z póź. zm./ oraz § 6 ust. 1 zarządzenia Nr 38/2003 Rektora z dnia 13 maja 2003r. z póź. zm. /zm. – zarządzenie Nr 116/2003 Rektora z dnia 23 grudnia 2003r./ odmówił S. T. zwolnienia z opłaty za studia zaoczne – kierunek prawo za semestr letni w roku akademickim [...]/[...]. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, iż w świetle przedstawionych dokumentów, mających potwierdzić występowanie okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty za studia zaoczne stwierdził, że nie występują okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty za studia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła naruszenie zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 81, art. 107 § 1 i § 3 kpa. Podniosła, iż w prowadzonym postępowaniu nie umożliwiono jej wglądu w materiał dowodowy i wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Uważa, że ze względu na uznaniowość decyzji dotyczącej zwolnienia z opłaty za studia prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co niego miało istotny wpływ na wynik postępowania. Organ powinien był wyczerpująco ustalić sytuację materialną i rodzinną skarżącej a w przypadku powzięcia wątpliwości co do zasadności żądania wezwać skarżącą do przedłożenia odpowiednich dowodów. Jeżeli przedłożone dokumenty nie były wystarczającą podstawą do wydania decyzji to skarżąca powinna zostać wezwana do uzupełnienia materiału dowodowego a przynajmniej do złożenia odpowiednich wyjaśnień, co było niezgodne z art. 81 kpa. Ponadto skarżąca dodaje, iż uzasadnienie decyzji, jest niewystarczające i rażąco narusza zasady postępowania administracyjnego, przez co zostały ograniczone jej podstawowe prawa jako strony w postępowaniu administracyjnym. Wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie posiada własnych dochodów pozwalających na opłacenie studiów. Na potwierdzenie swojego wniosku skarżąca przedstawiła: 1. Decyzję [...] Rektora Uniwersytetu W. 2. Decyzję Powiatowego Urzędu Pracy z N. S. 3. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności brata S. T. 4. Zaświadczenie o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym oraz dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych przyjętego od podstawy opodatkowania rodziców J. i A. T. 5. Dowód wpłaty za szósty semestr – pierwsza rata. 6. Rozliczenie wywozu nieczystości stałych. 7. Fakturę za energię elektryczną. 8. Abonament radiowo-telewizyjny. 9. Fakturę VAT za telefon. 10. Fakturę VAT za gaz. 11. Polisy PZU rodziców J. i A. T. 12. Rachunek za czynsz mieszkaniowy. 13. Opłatę na fundusz remontowy. 14. Decyzję ZUS o wysokości renty rodziców. 15. Odcinki renty rodziców. 16. Kartę informacyjną leczenia szpitalnego A. T. 17. Zaświadczenie lekarskie A. T. 18. Bilet do lekarza specjalisty A. T. 19. Dowód wpłaty na Polski Związek Działkowców – opłata za działkę – rok [...] 20. Dowód wpłaty – zasilenie konta studenckiego S. T. 21. Dowód wpłaty – składka OC za samochód. 22. Zaświadczenie lekarskie – o konieczności posiadania samochodu osobowego przez J. T. 23. Pokwitowanie – wpłaty podatku od nieruchomości. 24. Pokwitowanie spłaty hipoteki. 25. Pokwitowanie – wpłaty z tytułu wieczystego użytkowania oraz zestawienie wydatków w miesiącu [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Prorektor DS Nauczania Uniwersytetu W. na podstawie § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 3802 z póź. zm./ oraz § 6 ust. 1 zarządzenia Nr 38/2003 Rektora z dnia 13 maja 2003r. /zm. zarządzenia Nr 116/2003 Rektora z dnia 23 grudnia 2003r./ odmówił S. T. zwolnienia z opłaty za studia zaoczne na kierunku prawo za semestr letni w roku akademickim [...]/[...] W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że: Władze uczelni już raz udzieliły skarżącej wsparcia w trudnej sytuacji finansowej w roku akademickim [...]/[...], w semestrze [...] przyznano 50% zniżkę w opłacie. Rozpoczynając studia zaoczne skarżąca była poinformowania, że są one studiami płatnymi. Przedstawione dokumenty nie stanowią podstawy do zmiany wcześniejszej decyzji z dnia [...]r. W skardze na powyższą decyzję S. T. wniosła o jej uchylenie. Skarżąca powtórzyła przy tym argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo podniosła, że przepisy zarządzenia nr 38/2003 Rektora Uniwersytetu W. nie ograniczają możliwości udzielenia jednorazowej pomocy finansowej w trakcie studiów. Ograniczenie dotyczy jedynie wsparcia materialnego przysługującego jednorazowo w okresie danego roku akademickiego. § 4 ust. 9 regulaminu studiów na Uniwersytecie W., zarządzenie Nr 38/2003 Rektora Uniwersytetu W. oraz § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni przewidują udzielenie wsparcia finansowego w uzasadnionych okolicznościach, które niewątpliwie zaistniały /nie posiadam własnych dochodów pozwalających na opłacenie studiów/. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie. Zdaniem bowiem organu uczelnianego zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie i w granicach prawa. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowi § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 z póź. zm./ oraz § 6 ust. 1 zarządzenia Nr 38/2003r. Rektora z dnia 13 maja 2004r. z póź. zm. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne z których wynika, że odmowa lub zwolnienie z opłat za zajęcia dydaktyczne zastrzeżone zostały do kompetencji Rektora. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie, w którym to Rektor wskazuje dowody, na których się oparł. Ocena dowodów należy do uznania Rektora Uniwersytetu W., który stosuje ulgi rozpatrując każdą sprawę indywidualnie. Albowiem zgodnie z § 6 ust. 1 zarządzenia Nr 38/2003 Rektora z dnia 13 maja 2004r. z póź. zm. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne Rektor może na wniosek studenta udzielić zniżki w opłacie za studia w części lub w całości w uzasadnionych przypadkach. W świetle przedstawionych przez skarżącą dowodów, nie przedstawiła ona we wniosku okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie z opłaty. W szczególności nie wykazała, iż jej aktualna sytuacja materialna w stosunku do sytuacji materialnej w chwili podjęcia studiów uległa pogorszeniu w takim stopniu, które uzasadniałyby powtórne zwolnienie z opłaty. Skarżąca w chwili rozpoczęcia studiów wybierając zaoczny system godziła się i akceptowała uiszczenie opłaty podpisując oświadczenie, iż "znane są jej zasady odpłatności za studia zaoczne". Student podejmując studia zaoczne powinien się liczyć z koniecznością uiszczenia opłat przez cały czas trwania studiów. Należy podkreślić, iż studia zaoczne tylko w nieznacznym zakresie dotowane są przez budżet państwa, a w pozostałym zakresie są finansowane z wpłat studentów. Stąd zwolnienia nie mogą mieć charakteru ciągłego i powszechnego. Ubocznie tylko należy wskazać, że wg postanowień art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 z póź. zm./ do decyzji podjętych przez organ uczelni przepisy kpa stosuje się odpowiednio, a decyzje wydane przez Rektora w I instancji są ostateczne. Jednocześnie za Trybunałem Konstytucyjnym z 8 listopada 2000r. Nr SK 18/99 wskazać należy, że decyzje organów Uczelni, to nie to samo co decyzje organu administracji publicznej. W szkolnictwie jest to stosunek zbliżony do administracyjnego. Rektor Uczelni nie jest i nie może być traktowany jako organ administracji publicznej. W orzecznictwie NSA odmowa lub zwolnienie uiszczenia opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych jest indywidualnym aktem władztwa zawodowego do którego przepisy kpa stosuje się odpowiednio. W świetle powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oznacza to, że decyzję odmawiającą zwolnienia z opłat w całości lub w części należy traktować jako decyzję administracyjną w zakresie gwarancji procesowych /wyrok NSA z 5 grudnia 2003r. sygn. akt II SA/Wr 364/02/. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Według zaś art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego bądź procedury administracyjnej, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem procedury administracyjnej, uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2000r. sygn. akt SK 18/99 OTK 2000 Nr 7 poz. 258/ przyjął, że odmowa organu szkoły wyższej zwolnienia od opłaty za studia jest aktem indywidualnym, który należy traktować jako decyzję administracyjną w płaszczyźnie gwarancji procesowych studenta. Stosownie do art. 30 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385/ "Zasady gospodarki finansowej uczelni oraz zasady i tryb uzyskiwania przez uczelnię państwową wpływów, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia." Na podstawie tego upoważnienia ustawowego wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni. /Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./. Skoro zatem przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. jako akt wykonawczy o mocy powszechnie obowiązującej, mają swe umocowanie w ustawie z dnia 12 września 1991r. o szkolnictwie wyższym to oznacza, iż w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. Nr 78, poz. 483/ rozporządzenie to jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Przyznane rektorowi w § 11 wyżej powołanego rozporządzenia prawo do zwolnienia studenta z obowiązku uiszczania opłaty w całości lub w części za zajęcia dydaktyczne, obejmuje prawo do wydania aktu o charakterze generalnym jak też prawo do podejmowania rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach. Powołane w decyzji z dnia [...]r. Nr [...] zarządzenie Nr 38/2003 Rektora z dnia 13 maja 2003r. z póź. zm. - /zarządzenie Nr 116/2003 Rektora z dnia 23 grudnia 2003r./ znajduje oparcie w § 11 cyt. rozporządzenia i mieści się w granicach przyznanego organowi – rektorowi – uprawnienia. Stosownie do § 6 ust. 1 zarządzenia Nr 38/2003 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 13 maja 2003r. / z póź. zm. – zarządzenie Nr 116/2003 z dnia 23 grudnia 2003r./ w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne "W uzasadnionych przypadkach, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ Samorządu studenckiego i Dziekana, Rektor może zwolnić studenta z uiszczenia opłaty wynikającej z § 1 pkt 1 i 2 w części lub w całości." W świetle tego przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji uznaniowej organ uczelniany podjął prawidłowe rozstrzygnięcie. Podstawowym bowiem obowiązkiem organu administracji publicznej, działającego na podstawie uznania, jest dokładne zbadanie i rozważenie okoliczności indywidualnych danej sprawy. Zawsze mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela /art. 7 kpa/. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oznacza, że w postępowaniu administracyjnym żaden ze wskazanych interesów nie jest nadrzędny. W przedmiotowej sprawie nie można czynić zarzutów organowi uczelnianemu, iż podejmując kwestionowaną decyzję przekroczył granice swobodnego uznania. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem wszystkie okoliczności sprawy. Organ decyzyjny wziął pod uwagę fakt, iż skarżącej była przyznana w roku akademickim [...]/[...], 50% zniżka w opłacie za studia zaoczne. Skarżąca podejmując studia w systemie zaocznym godziła się na ponoszenie z tego tytułu opłat. Ponadto w odpowiedzi na skargę wskazano, iż studia zaoczne tylko w nieznacznym zakresie dotowane są z budżetu państwa, a w pozostałym zakresie są finansowane z wpłat studentów. Stąd zwolnienia nie mogą mieć charakteru ciągłego i powszechnego. Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż w sytuacji faktycznej skarżącej nie zachodzi przypadek, który uzasadniałby zwolnienie z przedmiotowej opłaty. Skarżąca we wniosku o zwolnienie z opłaty nie wskazała bowiem żadnej okoliczności z której wynikałoby, iż aktualna sytuacja materialna uległa pogorszeniu w stosunku do okoliczności występujących w chwili podjęcia studiów. Również z dokumentów załączonych do wniosku, nie wynika, iż skarżąca znajduje się obecnie w sytuacji uniemożliwiającej wniesienie opłaty za kolejny semestr studiów. Zauważyć należy, iż samorząd studencki opiniując wniosek skarżącej zaproponował rozłożenie opłaty na raty. Informacja w tej kwestii zawarta jest w pierwszoinstacyjnej decyzji. W tym stanie rzeczy skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw prawnych należało, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ oddalić.