IV SA/Wr 273/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. M. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i umorzeniu postępowania sądowego wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną, odmowie przyznania prawa do zasiłku i utracie statusu osoby bezrobotnej z naruszeniem prawa oraz odstąpienia od uchylenia decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 273/17 odmówiono Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że skarżący w skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na niewłaściwym formularzu, czyli na druku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania obowiązującym w postępowaniu przed sądem powszechnym. W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i został eksmitowany na bruk w dniu 26 maja 2014 r. Podał, że nie osiąga żadnych dochodów, a w związku z przerwaniem stosunku pracy nie spłaca kredytu w kwocie 17.412,50 zł, Ze względu na zły stan zdrowia posiada ograniczone możliwości leczenia, mimo, że wymaga stałego przyjmowania leków. Wydatki związane z leczeniem wynoszą około 959 zł. Podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Do wniosku tego i skargi dołączył aktualną decyzję powiatowego urzędu pracy z dnia 19 stycznia 2017 r. z której wynika, że tego samego dnia został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku o prawo pomocy na właściwym urzędowym formularzu PPF obowiązującym w postępowaniu przed sadem powszechnym oraz do nadesłania wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej , a mianowicie wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje , skoro w powyższym wniosku podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów i że przerwał stosunek pracy i nie spłaca z tego powodu kredytu, a także dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy (np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, małżonka i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym skarżący zamieszkuje i czy ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować), dokumenty potwierdzające eksmisję i zadłużenie. Powyższe pismo w dniu 21 czerwca 2017 r. doręczono skarżącemu , który w odpowiedzi na nie złożył na właściwym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy z uwagi na brak środków do życia i zapomogi socjalnej. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo w domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ rubryka nr 6 obejmująca stan rodzinny i rubryka nr 10 obejmująca dochody zostały przez skarżącego wykreślone. Podał, że nie posiada majątku, ponieważ rubryka nr 7 obejmująca majątek, czyli: nieruchomości, oszczędności, przedmioty i papiery wartościowe oraz wierzytelności została przez niego wykreślona, a z pouczenia do formularza wynika, że wnioskodawca może skreślić niepotrzebną treść rubryk. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki skarżącego ponownie podał, że w związku z przerwaniem stosunku pracy nie spłaca kredytu w kwocie 17.412,50 zł oraz, że mimo złego stan zdrowia nie posiada środków pieniężnych na zakup leków, a wydatki związane z leczeniem wynoszą około 959 zł. Skarżący nie nadesłał natomiast żadnego z dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej , wymienionych w wspomnianym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. W ocenie referendarza przedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych we wskazanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r., w którym został wezwany na do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej. Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął bezskutecznie w dniu 28 czerwca 2017 r. (środa) , skoro pismo to zostało odebrane w dniu 21 czerwca 2017 r. Zdaniem referendarza, niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i że mimo braku jakichkolwiek dochodów, w tym świadczeń z pomocy społecznej, (skoro w rubryce nr 5 formularza podał, że jest bez środków do życia i zapomogi socjalnej) jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Ponadto skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień w odniesieniu do tego , co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych za okres ostatnich czterech miesięcy, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Według referendarza wątpliwości tych nie usuwa również znajdująca się aktach sprawy, nadesłana wraz ze skargą, opisana wyżej, aktualna decyzja powiatowego urzędu pracy, z której wynika, że z dniem 19 stycznia 2017 r. skarżący został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponieważ w okresie 18 miesięcy poprzedzających rejestrację nie udokumentował co najmniej 365 dni okresów uprawniających do zasiłku. Decyzja ta stwierdza bowiem, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Jednakże na jej podstawie nie można ustalić co stanowi źródło utrzymania skarżącego, skoro jak już wyżej wskazano, niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i tym samym, że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował do kogo należy tytuł prawny do lokalu podanego jako adres zamieszkania ani też czy ponosi i w jakiej wysokości opłaty za to mieszkanie. Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest podatnikiem tego podatku. Skarżący wskazał jedynie, że z powodu przerwania stosunku pracy nie spłaca kredytu w wysokości 17.472,50 zł i że brakuje mu środków pieniężnych na kupno leków, a wydatki na leki wynoszą około 959 zł. Natomiast w żaden sposób skarżący nie udokumentował wysokości tych wydatków, pomimo, że pismo referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. dotyczyło także nadesłania dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, w tym wydatków dotyczących wysokości rat kredytów i pożyczek, leków. Z kolei wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi inne wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Nie nadesłał także żadnych dokumentów potwierdzających eksmisję i zadłużenie, co budzi uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście skarżący został eksmitowany z mieszkania, tak jak to podał, w opisanym wyżej oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym wraz ze skargą (k- 11 rubryka nr 5 "nieruchomości"), zwłaszcza, że w niniejszej sprawie sądowej adres zamieszkania skarżącego jest tożsamy z adresem zamieszkania znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy podanym w powiatowym urzędzie pracy w celu pierwszej rejestracji jako osoba bezrobotna, już prawie ponad siedem lat temu, tj. w dniu 9 września 2010 r. Skarżący nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Brak tych danych nie pozwalał na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości kształtują się wydatki związane z utrzymaniem, poza wymienionymi we wniosku o prawo pomocy wydatkami na leczenie w kwocie 959 zł i wysokością niespłaconego kredytu i tym samym czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Z tych względów referendarz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w orzeczeniu referendarskim wskazano , że z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a wynika, iż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Wobec tego strona skarżąca jest na podstawie przytoczonego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a. , zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, które w myśl art. 211 ustawy obejmują opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłaty kancelaryjne) i zwrot wydatków (art. 211 w związku z art. 212 i art. 213 ustawy ). Z tych względów – w ocenie referendarza - rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarskiego , wyjaśniając, że nie przedłożył wyciągu kart kredytowych, albowiem takich nie posiada, a także, że posiada też konto bankowe, ale nie przedłożył nie przedłoży wyciągów, ponieważ nie posiada środków na ich opłatę, a na koncie widnieje kwota 34,33 zł debetu, powstałego na skutek braku operacji, co wymusza dodatkową miesięczną opłatę konta (kara) 7 zł. Pozostałe wymagane dokumenty są w aktach Sądu Okręgowego we Wrocławiu o sygn. IC 1792/14 i nie posiada środków na ich odzyskanie. Skarżący podkreślił, że w postępowaniu cywilnym i sądzie pracy był zwalniany z kosztów sądowych i przyznawano mu adwokata z urzędu. Wywodził też, że jest osobą bezdomną, którego cały dorobek życia skradziono, a także schorowaną, u której w ostatnich 8 miesiącach zdiagnozowano świerzb, anemię i złamane trzy żebra. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Według art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przy czym Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) W ocenie Sądu, wykładnia zawartego w przepisie art. 246 p.p.s.a. ustawowego zwrotu "gdy wykaże" prowadzi do wniosku, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W analizowanym przypadku przedmiotem oceny Sądu jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zauważyć należy , że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Oceniając w takim kontekście okoliczności i dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd w pełni zaaprobował stanowisko referendarza sądowego , wedle którego skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Z kolei przepis art. 255 p.p.s.a. przewiduje ,że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym przyjęto, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881). Natomiast powoływanie się skarżącego na orzeczenia innych sądów w przedmiocie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz na znajdujące się w innych aktach dokumenty nie może odnieść zamierzonego skutku prawnego , albowiem obowiązkiem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest każdorazowo przedstawienie konkretnych dokumentów - wskazanych przez Sąd w wezwaniu- ilustrujących sytuację majątkową i dochodową strony . Zważywszy , że jak wskazuje doświadczenie życiowe , sytuacja ta nie musi mieć charakteru stałego . W związku z tym zgodzić się należy z referendarzem , że skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób, jak kształtuje się jego obecna sytuacja dochodowa, np. czy znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący odebrał zaskarżone postanowienie pod wskazanym adresem, nie wyjaśnił (nawet w sprzeciwie) na jakich zasadach mieszka tam oraz czy pracuje (dorywczo lub na stałe i za jaką pensję). Skarżący wskazał również adres internetowy i telefon, wskazując je jako kontakt, co czyni niewiarygodnym jego twierdzenia o bezdomności. Nie przedstawił też wyciągu z konta bankowego oraz karty chorobowej , o której mówił w sprzeciwie, ani żadnych innych dokumentów, mówiących o jego sprawach cywilnych i pracowniczych . Również w samym sprzeciwie skarżący nie podał żadnych danych, które pozwoliłyby na ustalenie, jak kształtuje się jego sytuacja dochodowa. Skoro zatem na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to trafnie uznał referendarz sądowy ,że należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W odniesieniu do kwestii wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych wskazać należy, że skarżący na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. zwolniony jest z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków). Nie ma bowiem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Tym samym, rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie stało się zbędne, wobec czego referendarz sądowy zasadnie umorzył prowadzone postępowanie na podstawie art. 249a p.p.s.a. W świetle powyższego Sąd uznał , że sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie , bowiem zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu . Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.